Bị trật khớp lưng phải làm sao và cách nhận biết để xử trí

Trật khớp lưng là gì?

Khớp lưng bao gồm hệ thống các diện khớp liên mấu nhỏ kết nối các đốt sống liền kề, cùng với đĩa đệm và mạng lưới dây chằng dày đặc giúp cột sống chuyển động linh hoạt nhưng vẫn giữ được độ vững chắc. Trật khớp lưng là hiện tượng các mặt khớp này bị lệch khỏi vị trí giải phẫu bình thường, có thể ở mức độ bán trật hoặc trật hoàn toàn do tác động lực quá mạnh.

Tổn thương này không chỉ gây đau đớn dữ dội tại chỗ mà còn làm căng giãn, rách bao khớp và các dây chằng xung quanh. Do cột sống là nơi chứa đựng tủy sống và các rễ thần kinh chi phối vận động, cảm giác cho toàn bộ nửa thân dưới, việc trật khớp lưng nếu không được nhận biết và xử trí cẩn trọng có thể dẫn đến nguy cơ chèn ép thần kinh kéo dài hoặc gây mất vững cột sống mạn tính. Vì vậy, hiểu đúng bản chất tổn thương là tiền đề để có hướng chăm sóc an toàn.

Dấu hiệu nhận biết trật khớp lưng và tổn thương cột sống cấp tính

Tình trạng trật khớp lưng hay bán trật khớp liên mấu thường biểu hiện bằng cơn đau nhói đột ngột xuất hiện ngay sau một cử động sai tư thế hoặc chấn thương. Cơn đau có xu hướng dữ dội, tăng mạnh khi người bệnh cố gắng cúi người, xoay thân mình hoặc nghiêng sang hai bên, khiến lưng bị cứng đờ.

Quan sát bên ngoài có thể nhận thấy cột sống thắt lưng bị lệch trục nhẹ, mất đường cong sinh lý tự nhiên hoặc xuất hiện điểm sưng nề, co thắt cơ rõ rệt cạnh cột sống. Khi dùng tay ấn nhẹ vào khe khớp tổn thương, người bệnh cảm thấy đau chói buốt. Trong các trường hợp trật khớp có kèm theo chèn ép rễ thần kinh, người bệnh còn có thể gặp cảm giác tê bì, châm chích lan xuống mông, mặt sau đùi hoặc cẳng chân, kèm theo cảm giác yếu sức cơ ở chi dưới.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng trật khớp vùng lưng

Trật khớp vùng cột sống lưng thường xuất phát từ những tác động cơ học đột ngột vượt quá giới hạn chịu đựng của hệ thống dây chằng và bao khớp liên mấu. Nguyên nhân phổ biến bao gồm tai nạn giao thông, té ngã từ trên cao đập lưng xuống nền cứng hoặc chấn thương va chạm mạnh trong các bộ môn thể thao đối kháng.

Bên cạnh đó, việc thực hiện sai tư thế khi nâng nhấc vật nặng, đặc biệt là động tác vừa cúi gập người vừa xoay vặn thân mình đột ngột, cũng tạo áp lực xoắn vặn lớn làm trượt diện khớp liên mấu. Những người có tiền sử thoái hóa cột sống, lỏng lẻo dây chằng bẩm sinh, yếu khối cơ bảo vệ vùng lõi hoặc làm việc văn phòng ngồi bất động kéo dài thường có nguy cơ bị trật khớp lưng cao hơn do hệ thống nâng đỡ cột sống đã bị suy giảm độ vững chắc.

Cách xử trí sơ cứu ban đầu đúng kỹ thuật khi bị trật khớp lưng

Khi nghi ngờ bị trật khớp lưng, việc sơ cứu đúng cách có vai trò quyết định trong việc hạn chế tổn thương thứ phát cho dây chằng và tủy sống. Người bệnh cần dừng ngay lập tức mọi hoạt động thể lực, không cố gắng đứng dậy, bước đi hay xoay vặn người để kiểm tra mức độ đau.

Tư thế sơ cứu phù hợp nhất là nằm ngửa trên một mặt phẳng cứng cáp có đệm êm mỏng, giữ cho trục đầu, cổ, lưng và hông thẳng hàng. Người trợ giúp có thể đặt một chiếc gối nhỏ hoặc cuộn khăn mềm dưới khoeo chân để giúp giảm bớt lực căng kéo lên cột sống thắt lưng. Trong 24 đến 48 giờ đầu sau chấn thương, việc chườm một túi đá bọc qua khăn vải mỏng lên vùng lưng đau trong khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần sẽ giúp co mạch, giảm sưng và xoa dịu cảm giác đau cấp. Tuyệt đối không xoa bóp dầu nóng, cồn thuốc hay cao dán nóng vào vị trí khớp đang tổn thương.

Quy trình chẩn đoán y khoa và can thiệp điều trị chuyên sâu

Sau khi tiến hành các bước sơ cứu cố định tại chỗ, người bệnh cần được vận chuyển an toàn đến bệnh viện có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc cơ xương khớp. Tại đây, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng tỉ mỉ và chỉ định chụp phim X-quang, chụp cắt lớp vi tính CT hoặc chụp cộng hưởng từ MRI để đánh giá chính xác vị trí trật khớp, tình trạng vỡ mấu khớp cũng như mức độ an toàn của dây thần kinh.

Tùy theo mức độ sai lệch, bác sĩ chuyên khoa có thể thực hiện thủ thuật nắn chỉnh diện khớp về lại vị trí giải phẫu chuẩn dưới sự kiểm soát chuyên môn và giảm đau phù hợp. Người bệnh sau đó thường được chỉ định mang đai nẹp lưng cố định trong một khoảng thời gian nhất định để dây chằng và bao khớp có điều kiện liền sẹo. Việc sử dụng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm không steroid hoặc thuốc giãn cơ phải hoàn toàn tuân theo đơn chỉ định của bác sĩ điều trị, không được tự ý điều chỉnh liều.

Phương pháp phục hồi chức năng và phòng ngừa trật khớp lưng tái phát

Giai đoạn phục hồi sau trật khớp lưng đóng vai trò quan trọng giúp tái tạo độ linh hoạt và phòng ngừa nguy cơ chấn thương tái diễn. Sau khi giai đoạn viêm cấp đã được kiểm soát và diện khớp ổn định, người bệnh cần thực hiện các bài tập vật lý trị liệu dưới sự hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng nhằm tăng cường sức mạnh nhóm cơ dựng sống, cơ bụng và cơ sàn chậu.

Trong sinh hoạt hằng ngày, cần luôn duy trì thói quen giữ thẳng lưng khi ngồi, đứng và đi lại; tránh ngồi một chỗ quá lâu mà nên đứng dậy vận động nhẹ nhàng sau mỗi 45 đến 60 phút. Khi cần nâng vật nặng từ mặt đất, phải hạ thấp khớp gối, giữ lưng thẳng và đưa vật lại sát ngực thay vì cúi gập lưng. Ngoài ra, việc duy trì cân nặng hợp lý và bổ sung chế độ dinh dưỡng giàu canxi, vitamin D cũng góp phần tăng cường độ dẻo dai cho hệ cơ xương khớp.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý thực hiện các động tác giẫm lưng, vặn xoắn cột sống, bẻ khớp hoặc nhờ người không có chứng chỉ chuyên môn nắn chỉnh khi nghi ngờ trật khớp lưng. Những hành vi này tiềm ẩn nguy cơ làm rách đĩa đệm, tổn thương tủy sống dẫn đến liệt chi dưới. Ngoài ra, cần lập tức đến cơ sở y tế cấp cứu nếu xuất hiện các triệu chứng báo động đỏ như mất cảm giác hoàn toàn ở chân, bí tiểu, tiểu tiện không tự chủ hoặc đau buốt lan rộng dữ dội. Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Trật khớp cột sống thắt lưng là tổn thương cơ xương khớp nghiêm trọng, đòi hỏi sự thận trọng cao độ ngay từ bước sơ cứu ban đầu. Việc phát hiện sớm, cố định đúng cách và đến cơ sở y tế kịp thời sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ tổn hại thần kinh và rút ngắn thời gian hồi phục chức năng. Người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan tự ý nắn chỉnh lưng tại nhà để bảo vệ an toàn cho cột sống.