Bị trật khớp gối phải làm sao để hạn chế tối đa di chứng?

Trật khớp gối là gì?

Trật khớp gối là tình trạng mất hoàn toàn sự tiếp xúc giải phẫu giữa đầu dưới xương đùi và đầu trên xương chày. Khác với hiện tượng trật bánh chè chỉ xảy ra ở xương bánh chè trượt khỏi rãnh lồi cầu đùi, trật khớp gối thực sự là một tổn thương phức hợp vô cùng nghiêm trọng. Nguồn lực tác động mạnh làm rách đồng thời nhiều cấu trúc giữ vững then chốt bao gồm dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau, các dây chằng bên và toàn bộ bao khớp. Vùng hố khoeo phía sau khớp gối là đường đi của bó mạch thần kinh quan trọng, đặc biệt là động mạch khoeo và dây thần kinh mác chung. Khi các đầu xương bị di lệch, chúng có thể đè ép, kéo căng quá mức hoặc làm đứt rách những cấu trúc huyết quản và thần kinh này. Do đó, trật khớp gối luôn được xem là tình huống khẩn cấp, đòi hỏi phải được đánh giá tưới máu chi và xử trí giải áp ngay lập tức để bảo toàn nguyên vẹn chức năng chi thể.

Sơ cứu bất động đúng cách tại hiện trường khi nghi ngờ trật khớp gối

Ngay khi xảy ra chấn thương, nguyên tắc quan trọng nhất là giữ nguyên tư thế biến dạng của chân và tuyệt đối không cố gắng bẻ, kéo nắn hay duỗi thẳng khớp gối. Các thao tác kéo nắn sai kỹ thuật tại hiện trường có thể làm đứt hoàn toàn bó mạch thần kinh khoeo vốn đang bị kéo căng hoặc chèn ép. Người hỗ trợ cần gọi ngay dịch vụ cấp cứu y tế, đồng thời tìm các vật liệu cứng sẵn có như nẹp gỗ, thanh tre hoặc thanh bìa cứng dài từ hông xuống đến cổ chân để cố định khớp gối ở nguyên vị trí lệch trục.

Người hỗ trợ cần nới lỏng nhẹ nhàng trang phục và giày dép ở chân bị thương nhằm đảm bảo đường lưu thông máu không bị thắt nghẽn. Trong lúc chờ nhân viên cứu thương tiếp cận, có thể dùng túi đá bọc qua lớp khăn vải dày đặt nhẹ xung quanh khớp gối để giảm bớt cảm giác đau nhức và hạn chế tình trạng tụ máu sưng nề. Cần liên tục quan sát màu sắc cẳng bàn chân, theo dõi độ ấm của da và mức độ cử động các ngón chân để kịp thời thông báo cho bác sĩ cấp cứu khi tiếp nhận.

Đánh giá khẩn cấp nguy cơ tổn thương mạch máu và thần kinh tại bệnh viện

Khi bệnh nhân được chuyển đến cơ sở y tế, đánh giá mạch máu là ưu tiên sống còn hàng đầu. Động mạch khoeo nằm ở mặt sau khớp gối và tiếp xúc rất gần với xương chày và xương đùi, do đó nguy cơ bị dập nát, rách nội mạc hoặc tắc nghẽn do biến dạng khớp là rất lớn. Tình trạng thiếu máu cấp tính ở cẳng chân nếu kéo dài quá 6 đến 8 giờ sẽ gây hoại tử mô cơ không thể đảo ngược, dẫn đến nguy cơ phải cắt cụt chi.

Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành bắt mạch mu chân, đo chỉ số huyết áp cổ chân cánh tay ABI, thực hiện siêu âm Doppler mạch máu hoặc chỉ định chụp cắt lớp vi tính đa dãy dựng hình mạch máu để xác định lưu lượng tưới máu ngoại vi. Đồng thời, nhánh dây thần kinh mác chung chịu trách nhiệm nâng mu bàn chân cũng được thăm khám cẩn thận để đánh giá nguy cơ liệt bàn chân rủ. Bất kỳ tổn thương mạch máu nào được phát hiện đều phải được xử trí phẫu thuật tái thông khẩn cấp trước khi can thiệp các vấn đề cơ xương khớp khác.

Nắn chỉnh giải áp kịp thời và can thiệp tái tạo hệ thống dây chằng

Sau khi đã kiểm soát và đảm bảo an toàn tuần hoàn mạch máu, bác sĩ chấn thương chỉnh hình sẽ thực hiện kỹ thuật nắn chỉnh khớp gối đưa xương chày và xương đùi về đúng vị trí giải phẫu. Thủ thuật này thường được tiến hành trong phòng cấp cứu với sự hỗ trợ của thuốc giảm đau đầy đủ hoặc gây mê nhẹ nhằm hạn chế co thắt cơ và giải phóng áp lực đè ép lên các mô mềm xung quanh. Sau nắn thành công, khớp gối sẽ được bất động ngay bằng nẹp chuyên dụng và chụp kiểm tra X-quang.

Để đánh giá toàn diện các thương tổn bên trong, người bệnh sẽ được chỉ định chụp cộng hưởng từ MRI khớp gối. Vì trật khớp gối hầu như luôn làm rách cùng lúc dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau và hệ thống dây chằng bên, phẫu thuật nội soi tái tạo dây chằng là can thiệp thường được chỉ định để khôi phục cấu trúc nâng đỡ. Thời điểm thực hiện phẫu thuật tái tạo có thể tiến hành ngay nếu khớp lỏng lẻo nghiêm trọng hoặc hoãn lại 2 đến 3 tuần khi các phản ứng viêm phù nề thuyên giảm nhằm hạn chế nguy cơ xơ dính khớp sau mổ.

Kiên trì tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng vận động và độ vững khớp

Giai đoạn tập phục hồi chức năng sau trật khớp gối giữ vai trò then chốt giúp người bệnh lấy lại biên độ vận động và phòng tránh tình trạng teo cơ hay lỏng khớp mạn tính. Trong những tuần đầu sau nắn chỉnh hoặc phẫu thuật, khớp gối cần được bảo vệ bằng nẹp khóa góc có bản lề. Bệnh nhân sẽ bắt đầu với các bài tập gồng cơ tĩnh cơ tứ đầu đùi, nâng chân thẳng có kiểm soát và gập duỗi thụ động trong phạm vi an toàn nhằm kích thích tuần hoàn, chống xơ dính bao khớp và ngăn chặn huyết khối tĩnh mạch sâu.

Khi cấu trúc khớp gối đạt độ liền mô vững chắc, người bệnh sẽ chuyển sang tập chịu trọng lượng cơ thể từng phần với nạng hỗ trợ, tiếp tục tăng cường sức mạnh cho nhóm cơ gân kheo, cơ tam đầu cẳng chân và rèn luyện cảm thụ bản thể thăng bằng. Mọi bài tập cần được theo dõi chặt chẽ bởi kỹ thuật viên vật lý trị liệu để bảo vệ các mảnh ghép dây chằng mới, giúp bệnh nhân dần phục hồi dáng đi tự nhiên, tự tin trong các sinh hoạt thường ngày và hạn chế nguy cơ thoái hóa khớp gối sớm.

Lưu ý an toàn

Người bệnh và người hỗ trợ tuyệt đối không được tự ý giật, bẻ, kéo nắn hay xoay vặn khớp gối bị biến dạng, vì hành động này có thể làm đứt hoàn toàn động mạch khoeo đang bị chèn ép. Không đắp các loại lá thuốc nóng, không xoa bóp dầu cồn cay nóng hoặc chườm nóng lên khớp gối đang phù nề vì sẽ làm tăng nguy cơ xuất huyết và hội chứng chèn ép khoang. Khi nghi ngờ trật khớp gối, cần bất động chi và đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình bằng xe cứu thương chuyên dụng càng sớm càng tốt.

Tóm tắt

Trật khớp gối là chấn thương ngoại khoa nghiêm trọng đòi hỏi sự phối hợp khẩn cấp giữa sơ cứu bất động tại chỗ, can thiệp mạch máu kịp thời và phẫu thuật chỉnh hình dây chằng. Bằng cách can thiệp đúng thời điểm vàng và kiên trì rèn luyện phục hồi chức năng theo hướng dẫn chuyên khoa, người bệnh hoàn toàn có thể khôi phục độ vững của khớp, phòng ngừa nguy cơ tàn phế và từng bước trở lại sinh hoạt thường ngày.