Bị tiêu chảy có nên uống nước cam không và các lưu ý cần biết

Bị tiêu chảy có nên uống nước cam không là gì?

Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ ba lần trở lên trong ngày, dẫn đến nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải nhanh chóng. Khi gặp phải vấn đề này, cơ thể người bệnh thường mệt mỏi, suy giảm năng lượng và có xu hướng muốn tìm kiếm các loại nước trái cây giàu vitamin để hồi phục sức đề kháng, trong đó nước cam là lựa chọn rất phổ biến. Tuy nhiên, đường tiêu hóa lúc này đang ở trạng thái viêm nhiễm, phù nề và tăng tính nhạy cảm, khiến việc dung nạp các chất dinh dưỡng thông thường bị xáo trộn. Mặc dù cam là loại quả bổ dưỡng cung cấp nhiều vitamin C, khoáng chất và chất chống oxy hóa trong điều kiện khỏe mạnh, nhưng việc sử dụng nước cam trong đợt tiêu chảy cấp lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ khiến tình trạng đi ngoài trở nên nghiêm trọng hơn. Hiểu rõ tác động của các thành phần trong quả cam đối với niêm mạc ruột sẽ giúp người bệnh đưa ra lựa chọn dinh dưỡng phù hợp và an toàn.

Lý do không nên uống nước cam khi đang bị tiêu chảy cấp

• Trong giai đoạn cấp tính của tiêu chảy, niêm mạc ruột non và ruột già đang bị tổn thương, giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng và nước. Nước cam, đặc biệt là nước cam vắt nguyên chất hoặc nước cam đóng hộp có thêm đường, chứa nồng độ đường tự nhiên fructose và sucrose khá cao. Khi đi vào đường ruột đang suy yếu, lượng đường dư thừa này không được hấp thu hết sẽ tồn đọng trong lòng ruột, tạo ra áp lực thẩm thấu cao kéo nước từ thành ruột vào lòng ống tiêu hóa, làm cho phân càng lỏng hơn và kéo dài đợt tiêu chảy.
• Bên cạnh đó, cam là trái cây có tính axit tự nhiên với hàm lượng axit citric đáng kể. Axit citric khi tiếp xúc với niêm mạc dạ dày và ruột đang bị kích thích sẽ gây xót ruột, làm tăng cảm giác cồn cào, buồn nôn và kích phát những cơn đau quặn bụng. Tính axit kết hợp cùng hàm lượng đường cao cũng thúc đẩy quá trình lên men của hệ vi sinh vật đường ruột, sinh ra nhiều bọt khí gây chướng bụng và đầy hơi. Do đó, việc uống nước cam lúc này thường lợi bất cập hại đối với quá trình hồi phục của hệ tiêu hóa.

Thời điểm thích hợp để dùng lại nước cam sau khi đường ruột ổn định

• Người bệnh không nhất thiết phải kiêng nước cam vĩnh viễn, mà chỉ cần tạm dừng trong những ngày đường ruột đang viêm cấp tính. Khi số lần đi ngoài giảm dần, phân bắt đầu đặc lại và thành khuôn, đồng thời các triệu chứng đi kèm như đau quặn bụng hay buồn nôn đã thuyên giảm hoàn toàn, người bệnh có thể cân nhắc đưa nước cam trở lại thực đơn phục hồi. Giai đoạn này thường bắt đầu sau khoảng hai đến ba ngày kể từ khi dứt điểm tiêu chảy, tùy thuộc vào thể trạng và nguyên nhân gây bệnh của mỗi cá nhân.
• Khi bắt đầu uống lại, người bệnh không nên uống ngay nước cam nguyên chất đậm đặc hoặc uống lúc đói. Cách tiếp cận an toàn là pha loãng nước cam tươi với nước ấm chín theo tỷ lệ vừa phải, không pha thêm đường tinh luyện hoặc sữa đặc. Nên uống từng ngụm nhỏ sau bữa ăn nhẹ khoảng một giờ để thăm dò phản ứng của hệ tiêu hóa. Nếu cơ thể không xuất hiện triệu chứng đầy bụng hay đi ngoài tái phát, người bệnh có thể tăng dần lượng dùng nhằm bổ sung vitamin C, kali và folate giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi thể lực sau đợt ốm.

Các loại đồ uống nên ưu tiên để bù nước và điện giải hiệu quả

• Mục tiêu quan trọng hàng đầu trong xử trí tiêu chảy là bù lượng nước và các ion điện giải đã mất qua phân. Dung dịch bù nước đường uống oresol là lựa chọn chuẩn y khoa được khuyến cáo rộng rãi nhất, bởi công thức này có tỷ lệ đường glucose và muối natri tối ưu, giúp vận chuyển nước qua màng tế bào ruột một cách hiệu quả ngay cả khi ruột đang tổn thương. Người bệnh cần chú ý pha đúng thể tích nước ghi trên bao bì của từng gói oresol, không tự ý pha quá đặc hoặc quá loãng vì có thể gây rối loạn điện giải nguy hiểm.
• Ngoài dung dịch oresol, người bệnh có thể luân phiên sử dụng một số thức uống lành tính quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày. Nước cháo gạo nấu loãng cùng một lượng muối nhỏ là giải pháp truyền thống rất tốt, vừa bổ sung tinh bột dễ tiêu, vừa cung cấp dịch và natri làm dịu niêm mạc ống tiêu hóa. Nước dừa tươi pha loãng hoặc nước súp rau củ thanh đạm cũng cung cấp kali tự nhiên để bù lại phần khoáng chất thất thoát. Tất cả các loại nước dùng cho người bệnh tiêu chảy đều cần được đun sôi kỹ, dùng khi còn ấm và uống từng lượng nhỏ rải rác trong ngày.

Những đồ uống và thực phẩm cần tránh để không làm ruột kích thích

• Bên cạnh việc tạm hoãn dùng nước cam, người bị tiêu chảy cần chủ động loại bỏ một số nhóm đồ uống có khả năng làm trầm trọng thêm tổn thương đường tiêu hóa. Sữa động vật và các sản phẩm chứa nhiều đường lactose nên được hạn chế tạm thời, do men lactase ở diềm bàn chải ruột thường bị suy giảm thoáng qua sau viêm nhiễm, dễ gây ra tiêu chảy thẩm thấu và sôi bụng dữ dội. Các loại nước giải khát công nghiệp, nước ngọt có ga và trà sữa chứa hàm lượng đường hóa học cao cùng chất bảo quản cũng tác động tiêu cực đến nhu động ruột.
• Ngoài ra, các chất kích thích như cà phê, trà đặc và đồ uống có cồn cần tránh hoàn toàn vì chúng kích hoạt nhu động đại tràng co bóp mạnh, đồng thời có tính lợi tiểu nhẹ làm tăng thêm tình trạng mất nước toàn thân. Về mặt ăn uống, nên tránh các món chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ ăn cay nóng, rau sống hoặc thức ăn lên men chua chưa qua chế biến nhiệt. Việc duy trì một chế độ ăn uống thanh đạm, ít gia vị và chia nhỏ bữa ăn sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất để lớp niêm mạc ruột tổn thương nhanh chóng tái tạo.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc kháng sinh để uống khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế, vì việc cầm tiêu chảy sai cách có thể giữ độc tố vi khuẩn lại trong lòng ruột. Khi xuất hiện các dấu hiệu mất nước nặng như mắt trũng sâu, khát nước dữ dội, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu, li bì, sốt cao liên tục hoặc đi ngoài phân có lẫn máu, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Khi bị tiêu chảy cấp, người bệnh nên tạm ngừng uống nước cam để tránh gây kích thích niêm mạc ruột và hạn chế tình trạng tiêu chảy thẩm thấu do đường và axit. Thay vào đó, việc ưu tiên bù nước bằng dung dịch oresol đúng tỷ lệ và nước cháo muối loãng là biện pháp an toàn, khoa học nhất. Sau khi đường tiêu hóa hoàn toàn ổn định, bạn có thể uống nước cam pha loãng để hỗ trợ bồi bổ cơ thể.