Bị tắt tiếng phải làm sao và các nguyên nhân thường gặp

Bị tắt tiếng là gì?

Tắt tiếng là hiện tượng âm thanh phát ra từ thanh quản bị khàn, yếu hoặc mất hoàn toàn. Thanh quản chứa hai dây thanh âm, đóng vai trò như hai dải cơ rung động để tạo ra giọng nói khi có luồng khí đi từ phổi lên. Khi dây thanh âm bị phù nề, xuất huyết hoặc có dị vật chèn ép, sự rung động bình thường bị gián đoạn dẫn đến tình trạng mất tiếng. Tình trạng này có thể xuất hiện đột ngột sau một đợt cảm cúm, la hét lớn hoặc tiến triển kéo dài do các bệnh lý mãn tính. Mặc dù đa số các trường hợp tắt tiếng cấp tính đều lành tính và tự phục hồi sau vài ngày nghỉ ngơi, một số trường hợp lại là dấu hiệu cảnh báo tổn thương cấu trúc thanh quản nguy hiểm. Do đó, việc hiểu rõ căn nguyên và biết cách xử trí đúng là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe thanh quản và duy trì giọng nói trong trẻo.

Nguyên nhân gây tắt tiếng thường gặp trong sinh hoạt

Có nhiều yếu tố dẫn đến hiện tượng tắt tiếng đột ngột hoặc kéo dài, trong đó nguyên nhân hàng đầu là viêm thanh quản cấp tính do nhiễm virus đường hô hấp như cảm cúm, viêm họng. Khi virus tấn công, niêm mạc thanh quản bị sưng phù, làm giảm khả năng khép kín của dây thanh âm. Bên cạnh đó, việc lạm dụng giọng nói như nói to, la hét, hát liên tục hoặc giảng dạy trong nhiều giờ liền cũng làm dây thanh âm bị va đập mạnh và tổn thương cơ học.

Ngoài ra, các yếu tố môi trường và lối sống như hít phải khói thuốc lá, không khí ô nhiễm, hóa chất độc hại hoặc uống nước quá lạnh cũng gây kích ứng niêm mạc họng. Trường hợp trào ngược dạ dày thực quản là nguyên nhân phổ biến khiến axit dạ dày trào ngược lên vùng họng, làm bỏng rát và viêm dây thanh âm mãn tính. Một số trường hợp khác xuất phát từ sự xuất hiện của hạt xơ dây thanh, polyp thanh quản hoặc u lành tính khiến giọng nói bị biến dạng nghiêm trọng.

Các biện pháp xử trí ban đầu khi bị tắt tiếng

Khi nhận thấy giọng nói bị khàn hoặc mất hoàn toàn, nguyên tắc quan trọng nhất là dành thời gian cho thanh quản nghỉ ngơi hoàn toàn. Người bệnh nên hạn chế tối đa việc nói chuyện, không la hét và đặc biệt tránh nói thầm, vì hành động nói thầm tạo áp lực căng thẳng lớn hơn lên dây thanh âm so với nói bình thường. Hãy sử dụng viết hoặc ứng dụng nhắn tin để giao tiếp trong những ngày đầu.

Bên cạnh đó, việc bổ sung đủ nước ấm cho cơ thể giúp giữ ẩm niêm mạc họng, làm mềm đờm và giảm cảm giác khô rát. Có thể uống các loại trà thảo mộc ấm hoặc súc miệng bằng nước muối sinh lý hằng ngày để làm sạch vùng họng. Việc sử dụng máy cấp ẩm không khí trong phòng ngủ cũng hỗ trợ niêm mạc thanh quản không bị khô vào ban đêm, thúc đẩy quá trình hồi phục tự nhiên.

Thay đổi thói quen giúp phục hồi thanh quản

Để hỗ trợ thanh quản mau chóng hồi phục và tránh tổn thương lan rộng, người bệnh cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt và ăn uống hằng ngày. Nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp và tránh các thực phẩm có tính kích thích cao như đồ ăn quá cay, nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm quá chua.

Tuyệt đối không sử dụng thuốc lá, rượu bia, cà phê và đồ uống có ga vì chúng làm khô niêm mạc họng và tăng nguy cơ trào ngược dạ dày. Ngoài ra, giữ ấm vùng cổ khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi ngồi trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp là điều vô cùng cần thiết. Tránh thức khuya và duy trì chế độ nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp hệ miễn dịch nhanh chóng đẩy lùi các tác nhân gây viêm.

Thời điểm cần đi khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng

Mặc dù tắt tiếng thường tự khỏi sau 1 đến 2 tuần khi được chăm sóc đúng cách, nhưng trong một số trường hợp, người bệnh không nên chủ quan tự theo dõi tại nhà. Nếu tình trạng khàn tiếng hoặc mất tiếng kéo dài trên 2 tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nội soi thanh quản.

Cần đi khám khẩn cấp nếu tắt tiếng đi kèm các triệu chứng nguy hiểm như khó thở, nuốt đau dữ dội, ho ra máu, có khối u bất thường ở vùng cổ hoặc mất tiếng hoàn toàn đột ngột mà không rõ nguyên nhân. Việc khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện sớm các tổn thương cấu trúc như polyp dây thanh, hạt xơ hoặc các bệnh lý ác tính vùng thanh quản để có hướng xử lý kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay điều trị từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định y khoa. Mỗi cá nhân có nguyên nhân gây tắt tiếng khác nhau, việc điều trị sai cách có thể làm tổn thương thanh quản trở nên mãn tính hoặc bỏ sót các bệnh lý nguy hiểm.

Tóm tắt

Tắt tiếng là tình trạng phổ biến nhưng không nên lơ là. Việc chủ động cho thanh quản nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp giọng nói sớm phục hồi. Khi nhận thấy triệu chứng kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường, người bệnh nên chủ động đến khám tại các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.