Bị sái quai hàm có tự khỏi được không và những lưu ý cần biết

Bị sái quai hàm có tự khỏi được không là gì?

Sái quai hàm là cách gọi dân gian của hiện tượng trật khớp thái dương hàm, xảy ra khi có sự mất tương quan giải phẫu giữa lồi cầu xương hàm dưới và diện khớp của xương thái dương tại nền sọ. Khớp thái dương hàm là một trong những khớp hoạt động phức tạp nhất trên cơ thể người, đảm nhiệm các chuyển động nhai, nuốt, phát âm và biểu lộ cảm xúc khuôn mặt. Khi bị sái, lồi cầu thường trượt ra phía trước của gờ khớp thái dương và bị kẹt lại, làm cho hàm dưới bị cố định ở tư thế há miệng và không thể khép lại bình thường. Người bệnh thường cảm thấy đau nhức dữ dội ở vùng trước tai, khó nuốt, chảy nước bọt, phát âm không rõ tiếng và gương mặt có thể bị lệch hẳn sang một bên nếu trật khớp một bên. Tình trạng này không chỉ gây khó chịu tức thì mà còn cản trở sinh hoạt ăn uống thường nhật.

Khả năng tự phục hồi của khớp hàm sau khi bị sái

Khả năng tự hồi phục phụ thuộc trực tiếp vào mức độ sai lệch của lồi cầu xương hàm dưới so với hõm khớp thái dương. Trường hợp trật khớp thái dương hàm hoàn toàn, lồi cầu xương hàm dưới đã vượt qua khỏi gờ củ khớp và kẹt lại phía trước. Khi đó các nhóm cơ nhai như cơ cắn, cơ thái dương và cơ chân bướm sẽ nhanh chóng co thắt mạnh để phản xạ bảo vệ, vô tình khóa chặt hàm ở tư thế mở và ngăn không cho lồi cầu tự trượt về vị trí giải phẫu ban đầu.

Một số trường hợp nhẹ hơn gọi là bán trật khớp hoặc trượt đĩa khớp thoáng qua, người bệnh có thể nghe tiếng lạo xạo kèm cảm giác khựng lại rồi tự lùi về được nhưng vẫn để lại dư âm ê ẩm. Dù ở mức độ nào, hiện tượng này cũng cảnh báo sự lỏng lẻo của hệ thống bao khớp và dây chằng xung quanh. Vì vậy, người bị sái quai hàm thực thể không thể tự khỏi nếu không có sự tác động nắn chỉnh chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt.

Những nguyên nhân phổ biến khiến quai hàm bị lệch khớp

Sái quai hàm xảy ra do nhiều nguyên nhân cơ học và thói quen sinh hoạt thường ngày. Bệnh cảnh phổ biến nhất là há miệng quá mức đột ngột khi ngáp lớn, cười nói quá to hoặc hắt hơi dữ dội. Ngoài ra, việc mở miệng rộng trong thời gian dài khi can thiệp nha khoa phức tạp, nhổ răng khôn hoặc đặt ống nội khí quản trong phẫu thuật cũng có thể làm trật lồi cầu xương hàm.

Chấn thương trực tiếp vào vùng mặt do tai nạn giao thông, va chạm khi chơi thể thao hoặc ẩu đả là nhóm nguyên nhân thường gây trật khớp kèm tổn thương phần mềm nặng nề. Ở một số đối tượng, tình trạng khớp thái dương hàm lỏng lẻo bẩm sinh, viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp thái dương hàm hoặc thói quen nghiến răng khi ngủ cũng làm dây chằng nâng đỡ suy yếu, khiến khớp rất dễ bị sái lặp đi lặp lại chỉ sau những cử động nhai thông thường.

Các bước xử trí tạm thời an toàn khi vừa bị trật khớp hàm

Khi nghi ngờ bị sái quai hàm, người bệnh cần giữ bình tĩnh và thực hiện các bước sơ cứu ban đầu đúng cách trước khi tới viện. Quan trọng nhất là không cố dùng lực tay để bẻ, kéo hoặc đập mạnh vào cằm nhằm ép hàm khép lại, bởi điều này có thể gây tổn thương dây thần kinh số năm, làm rách bao khớp vĩnh viễn hoặc rạn nứt xương lồi cầu.

Người bệnh nên dùng một tấm khăn vải mềm hoặc băng co giãn quấn nâng nhẹ dưới cằm vòng qua đỉnh đầu để nâng đỡ xương hàm dưới, giúp cố định tạm thời và giảm căng thẳng cho các nhóm cơ nhai. Nếu cảm thấy đau nhức hoặc sưng tấy nhiều, có thể chườm lạnh nhẹ nhàng bên ngoài má trong khoảng mười lăm phút mỗi lần. Đồng thời người bệnh cần tránh cố gắng nói chuyện, không cố ăn uống và nhanh chóng di chuyển đến cơ sở y tế có chuyên khoa răng hàm mặt gần nhất.

Quy trình thăm khám và phục hồi chuyên khoa cho người bệnh

Tại bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa, bác sĩ răng hàm mặt sẽ thăm khám lâm sàng, đánh giá sự di lệch của khớp và có thể chỉ định chụp phim X-quang hoặc cắt lớp vi tính vùng khớp thái dương hàm để loại trừ gãy xương. Sau khi chẩn đoán xác định, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật nắn chỉnh kín. Phương pháp kinh điển là đặt ngón tay cái có quấn gạc bảo vệ lên các răng hàm dưới, dùng lực ấn xuống dưới rồi đẩy nhẹ ra sau để đưa lồi cầu vượt qua gờ khớp về lại hõm chảo.

Sau khi khớp đã được nắn chỉnh thành công, bệnh nhân thường được băng cố định cằm đầu trong vài ngày nhằm hạn chế mở miệng quá mức. Quá trình chăm sóc tiếp theo đòi hỏi người bệnh phải ăn thức ăn lỏng mềm như cháo, súp trong ít nhất hai đến bốn tuần, không ăn đồ dai cứng, đồng thời tập các bài tập vận động hàm nhẹ nhàng theo hướng dẫn của bác sĩ để phục hồi chức năng dây chằng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý thực hiện các động tác giật, bẻ cằm hoặc nắn khớp hàm tại nhà, vì lực tác động sai hướng có thể gây chấn thương cấu trúc thần kinh mạch máu và làm tổn thương sụn khớp nghiêm trọng. Khi xảy ra sái quai hàm, hãy đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên khoa răng hàm mặt để được can thiệp đúng kỹ thuật.

Tóm tắt

Sái quai hàm hay trật khớp thái dương hàm là tình trạng cấp tính đòi hỏi can thiệp y tế đúng kỹ thuật, người bệnh không nên trông đợi khớp tự phục hồi. Việc thăm khám sớm tại cơ sở chuyên khoa răng hàm mặt giúp khớp hàm về lại đúng vị trí, bảo toàn chức năng nhai nuốt và ngăn ngừa biến chứng thoái hóa khớp thái dương hàm mạn tính.