Bị quai bị có nên uống nước cam không và những lưu ý dinh dưỡng cần biết

Bị quai bị có nên uống nước cam là gì?

Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, lây lan chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện gần. Đặc trưng lâm sàng rõ nét nhất của căn bệnh này là tình trạng viêm sưng và phù nề ở tuyến nước bọt mang tai, có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên mặt.

Khi tuyến mang tai bị virus tấn công, vùng góc hàm của người bệnh trở nên căng tức, nhạy cảm với mọi cử động cơ học như há miệng, nhai, nuốt hoặc nói chuyện. Tuyến nước bọt vốn có nhiệm vụ liên tục bài tiết dịch tiêu hóa vào khoang miệng khi nhận được tín hiệu kích thích từ vị giác và khứu giác. Trong giai đoạn viêm cấp, nang tuyến bị tắc nghẽn và sưng nề khiến cho bất kỳ yếu tố kích thích nào làm tăng bài tiết nước bọt cũng có thể biến thành nguyên nhân gây đau nhức quằn quại cho người bệnh. Hiểu rõ cơ chế này giúp người chăm sóc đưa ra lựa chọn thực phẩm chính xác.

Lý do người mắc quai bị cần tránh uống nước cam

Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, đặc trưng bởi tình trạng viêm và sưng to ở tuyến nước bọt mang tai. Nước cam dù rất giàu vitamin C và chất chống oxy hóa nhưng lại chứa hàm lượng axit citric tự nhiên đáng kể. Khi tiếp xúc với niêm mạc khoang miệng, vị chua và tính axit này sẽ kích hoạt thụ thể vị giác, gửi tín hiệu mạnh mẽ đến hệ thần kinh để kích thích tuyến nước bọt hoạt động hết công suất.

Tại thời điểm tuyến nước bọt mang tai đang bị viêm nhiễm, các ống dẫn tuyến thường bị phù nề, chít hẹp hoặc ứ trệ dịch tiết. Khi lượng nước bọt được kích thích tiết ra ồ ạt nhưng không thể thoát ra ngoài một cách trơn tru, áp lực bên trong nang tuyến sẽ tăng vọt nhanh chóng. Điều này khiến bao tuyến bị căng giãn đột ngột, dẫn đến những cơn đau buốt nhói buốt lan tỏa từ góc hàm lên tận tai, khiến người bệnh vô cùng khổ sở và sợ ăn uống. Do đó, người bệnh quai bị cần tạm ngưng hoàn toàn nước cam trong đợt viêm cấp tính.

Những loại đồ uống và hoa quả có tính axit cần tránh

Không chỉ riêng nước cam tươi, nguyên tắc quan trọng trong chế độ dinh dưỡng của người bệnh quai bị là loại bỏ tất cả các loại đồ uống và trái cây có vị chua hoặc chứa nồng độ axit cao. Những loại trái cây họ cam quýt như bưởi, chanh, quất, quýt, hay các loại quả như me, xoài xanh, cóc, dứa đều nằm trong danh sách cần kiêng khem cẩn thận.

Ngoài ra, các loại nước giải khát đóng chai có gas, nước tăng lực chứa chất tạo chua tổng hợp, nước ngâm hoa quả lên men hoặc các món canh chua có dùng giấm, me, cà chua nấu đậm vị cũng tạo ra kích thích tương tự lên tuyến nước bọt. Việc vô tình sử dụng những thực phẩm này không làm cho bệnh tiến triển nặng hơn về mặt virus học nhưng sẽ trực tiếp kích phát các đợt đau nhức dữ dội tại vùng mang tai, làm người bệnh run rẩy, khó há miệng và từ chối các cữ ăn tiếp theo. Tránh các thực phẩm này giúp bảo vệ vùng góc hàm khỏi những kích ứng cơ học và hóa học không đáng có.

Giải pháp bù nước và bổ sung vitamin an toàn

Khi kiêng nước cam và các loại đồ uống chua, người bệnh quai bị vẫn cần được bù đủ nước và vi chất để nhanh hạ sốt, thải độc qua đường bài tiết. Lựa chọn hàng đầu và an toàn nhất là nước lọc đun sôi để nguội hoặc nước ấm nhẹ. Nước dừa tươi nguyên chất cũng là gợi ý tuyệt vời nhờ chứa nhiều khoáng chất điện giải tự nhiên, vị ngọt thanh và hoàn toàn không mang tính axit kích thích.

Bên cạnh đó, người chăm sóc có thể chuẩn bị nước luộc rau củ quả thanh đạm như nước luộc bí đao, nước râu ngô, hoặc nước luộc củ cải ngọt mát. Các loại sữa hạt như sữa đậu nành, sữa yến mạch, sữa hạnh nhân hoặc sữa tươi tiệt trùng không đường ở nhiệt độ phòng cũng cung cấp lượng calo và đạm cần thiết mà không gây đau khi nuốt. Nếu muốn bổ sung vitamin từ trái cây, nên chọn những loại quả ngọt dịu và mềm như chuối tiêu chín, đu đủ chín, bơ sáp xay nhuyễn với sữa ấm, vừa dễ nuốt vừa đảm bảo năng lượng cho cơ thể chống đỡ bệnh tật.

Nguyên tắc dinh dưỡng và chăm sóc giảm đau góc hàm

Bên cạnh việc kiêng khem các loại thức uống chua, việc xây dựng một chế độ ăn uống khoa học đóng vai trò then chốt giúp người bệnh quai bị bớt khó chịu và mau lành bệnh. Do phản xạ nhai và há miệng đều làm căng các cơ quanh tuyến mang tai, người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo trắng nấu loãng, cháo thịt băm nấu nhuyễn, súp bí đỏ hoặc súp gà xé nhỏ nấu cùng rau củ nghiền mịn.

Nên chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa phụ trong ngày thay vì ăn các bữa chính quá no, tránh để người bệnh phải há miệng to hoặc nhai liên tục trong thời gian dài. Thức ăn nên được giữ ở nhiệt độ ấm vừa phải, không ăn đồ quá nóng gây rát bỏng niêm mạc họng và cũng không dùng đồ quá lạnh làm co thắt mạch máu quanh tuyến nước bọt. Người bệnh cũng cần hạn chế các gia vị cay nồng như ớt, tiêu, gừng, tỏi vì chúng dễ gây kích ứng niêm mạc miệng và tăng tiết dịch nước bọt không mong muốn.

Lưu ý an toàn

Thông tin dinh dưỡng trên mang tính tham khảo phổ quát và không thay thế cho các chỉ định y khoa. Người bệnh quai bị cần được cách ly đúng cách để tránh lây nhiễm cho cộng đồng. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều, co giật, hoặc sưng đau nhiều ở vùng tinh hoàn đối với nam giới, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Người mắc bệnh quai bị nên kiêng hoàn toàn nước cam cũng như các loại nước trái cây có vị chua cho đến khi tuyến nước bọt mang tai hết sưng đau. Việc thay thế bằng nước ấm, nước canh luộc thanh đạm và duy trì chế độ dinh dưỡng mềm lỏng sẽ giúp giảm bớt cảm giác đau đớn, đồng thời hỗ trợ cơ thể hồi phục nhanh chóng và an toàn hơn.