Bị ớn lạnh sau sinh: Nguyên nhân và cách chăm sóc

Bị ớn lạnh sau sinh là gì?

Bị ớn lạnh sau sinh là tình trạng sản phụ cảm thấy gai rét, ớn lạnh từ bên trong hoặc run rẩy toàn thân không kiểm soát được ngay sau khi chuyển dạ hoặc trong những tuần đầu hậu sản. Trạng thái này có thể diễn ra dưới dạng cơn rét run thoáng qua trong vòng vài giờ đầu sau sinh, hoặc xuất hiện lặp đi lặp lại đi kèm cảm giác mệt mỏi rã rời.

Về mặt y học, cảm giác ớn lạnh phản ánh sự xáo trộn tạm thời trong cơ chế điều hòa thân nhiệt của trung khu thần kinh hoặc phản ứng của hệ miễn dịch trước các kích thích nội sinh và ngoại sinh. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là biểu hiện sinh lý vô hại do mất máu, suy giảm hormone hay tác dụng phụ của thuốc gây tê. Tuy nhiên, nếu cơn ớn lạnh kéo dài kèm theo sốt cao hoặc đau đớn cục bộ, đó có thể là chỉ dấu của các bệnh lý nhiễm khuẩn đường sinh dục, tuyến vú hoặc đường tiết niệu, đòi hỏi phải được đánh giá y khoa thận trọng.

Nguyên nhân sinh lý gây ớn lạnh run rẩy ngay sau sinh

Nhiều phụ nữ trải qua cơn ớn lạnh và run rẩy dữ dội ngay trong vài giờ đầu sau khi vượt cạn, được gọi là cơn rét run hậu sản. Nguyên nhân sinh lý hàng đầu là sự thay đổi nội tiết tố đột ngột, khi nồng độ progesterone và estrogen giảm mạnh ngay sau khi bánh nhau bong ra. Đồng thời, sự mất dịch, mất máu trong quá trình chuyển dạ và việc gắng sức cơ bắp liên tục cũng làm hạ nhiệt độ cơ thể tạm thời.

Ngoài ra, phản ứng vi rò rỉ tế bào thai nhi vào hệ tuần hoàn của người mẹ trong lúc sổ nhau có thể kích hoạt hệ thống miễn dịch tạo ra phản ứng run rẩy giống như sốt nhẹ. Việc dùng thuốc gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê tủy sống để giảm đau khi sinh cũng làm giãn mạch máu ngoại biên, khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn khi vào phòng hồi sức. Cơn run này thông thường không đi kèm sốt cao và sẽ tự thuyên giảm khi người mẹ được nghỉ ngơi, ủ ấm.

Các nguyên nhân bệnh lý nguy hiểm gây ớn lạnh hậu sản

Bên cạnh các phản ứng bình thường của cơ thể, tình trạng ớn lạnh có thể là biểu hiện sớm của nhiễm khuẩn hậu sản nguy hiểm. Nhiễm trùng nội mạc tử cung thường gây rét run kèm sốt, đau tức bụng dưới dữ dội và sản dịch tiết ra có mùi hôi tanh khó chịu. Tình trạng nhiễm trùng vết mổ đẻ hoặc vết rạch tầng sinh môn cũng khiến sản phụ ớn lạnh toàn thân, sưng tấy và chảy dịch mủ tại vị trí vết thương.

Một nguyên nhân phổ biến khác là viêm tuyến vú hoặc áp xe vú, thường xảy ra trong vài tuần đầu cho con bú do tắc tia sữa hoặc vi khuẩn xâm nhập qua kẽ nứt đầu ti. Người mẹ sẽ thấy bầu ngực căng cứng, đỏ rát và rét run dữ dội. Ngoài ra, nhiễm trùng đường tiết niệu sau khi đặt ống thông tiểu hoặc tình trạng thiếu máu nặng do băng huyết sau sinh cũng làm giảm khả năng điều hòa thân nhiệt, khiến người mẹ luôn cảm thấy gai rét.

Phương pháp chăm sóc và xử trí ớn lạnh an toàn tại nhà

Khi sản phụ xuất hiện cảm giác ớn lạnh, gia đình cần hỗ trợ giữ ấm ngay lập tức bằng các biện pháp vật lý an toàn. Hãy cho người mẹ nằm trong phòng kín gió nhưng vẫn đảm bảo thông thoáng không khí, đắp chăn mềm ấm, mặc quần áo dài tay và đi tất chân. Gia đình có thể chuẩn bị nước ấm, súp gà nóng hoặc các loại trà thảo mộc nhẹ như nước gừng ấm để giúp sản phụ làm ấm dạ dày và tăng cường lưu thông máu.

Người mẹ cần tránh tiếp xúc với nước lạnh, kiêng tắm rửa kéo dài trong những ngày đầu và chỉ nên lau người nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió. Bên cạnh đó, việc thực hiện da kề da với em bé hoặc cho bé bú sớm cũng kích thích cơ thể mẹ tiết ra hormone oxytocin, giúp tử cung co hồi tốt và ổn định thân nhiệt tự nhiên. Tuyệt đối không sử dụng than củi hoặc bếp than để sưởi ấm trong phòng kín vì có thể gây ngạt khí độc nguy hiểm cho cả mẹ và trẻ sơ sinh.

Thời điểm cần đưa sản phụ đến cơ sở y tế thăm khám

Mặc dù nhiều trường hợp ớn lạnh là lành tính, sản phụ và người nhà tuyệt đối không được chủ quan trước các dấu hiệu nhiễm trùng. Gia đình cần dùng nhiệt kế kiểm tra nhiệt độ cơ thể người mẹ thường xuyên. Nếu cơn ớn lạnh đi kèm thân nhiệt từ 38 độ C trở lên, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa sản phụ khoa ngay lập tức để tìm nguyên nhân và điều trị.

Các dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp khác bao gồm sản dịch ra nhiều ướt đẫm băng vệ sinh trong thời gian ngắn, sản dịch đổi màu nâu sẫm hoặc có mùi hôi thối nồng nặc. Tình trạng đau bụng dưới tăng dần không thuyên giảm, vết mổ sưng nóng đỏ chảy mủ, một bên vú nổi cục cứng đỏ rát, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc khó thở, chóng mặt, ngất xỉu đều là những tình huống nguy hiểm đòi hỏi sự can thiệp của bác sĩ sản khoa, không nên trì hoãn.

Biện pháp chủ động phòng ngừa ớn lạnh và nhiễm trùng sau sinh

Để giảm thiểu nguy cơ bị ớn lạnh và các biến chứng hậu sản, người phụ nữ cần được chuẩn bị chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi khoa học ngay từ giai đoạn mang thai cho đến sau sinh. Bổ sung đầy đủ sắt, axit folic và các dưỡng chất thiết yếu giúp ngăn ngừa thiếu máu sau sinh, từ đó duy trì hệ miễn dịch và khả năng giữ ấm cơ thể ổn định. Sau khi sinh, sản phụ nên ăn các món ăn ấm nóng, giàu protein và vitamin, uống đủ nước ấm mỗi ngày.

Vệ sinh cá nhân đúng cách đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng. Sản phụ cần thay băng vệ sinh thường xuyên mỗi ba đến bốn giờ, rửa vùng kín nhẹ nhàng bằng nước ấm sạch và thấm khô từ trước ra sau. Đối với vết mổ đẻ, cần giữ vết thương khô ráo theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Người mẹ cũng nên duy trì giấc ngủ đủ giấc, tránh lo âu căng thẳng và vận động nhẹ nhàng để kích thích tuần hoàn máu hồi phục.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo tổng quát, không thể thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt, kháng sinh hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng như nằm than sưởi ấm. Khi người mẹ bị ớn lạnh kèm sốt, đau bụng hoặc sản dịch bất thường, cần đến bệnh viện chuyên khoa để được thăm khám chính xác.

Tóm tắt

Ớn lạnh sau sinh có thể chỉ là một phản ứng sinh lý thoáng qua sau quá trình vượt cạn mệt mỏi, nhưng cũng có khả năng là tín hiệu ban đầu của nhiễm trùng hậu sản. Việc giữ ấm cơ thể, nghỉ ngơi đầy đủ và theo dõi sát sao thân nhiệt giúp sản phụ hồi phục an toàn. Khi phát hiện các dấu hiệu bất thường đi kèm như sốt hoặc sản dịch hôi, người mẹ cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.