Bị mèo dại cắn bao lâu thì phát bệnh và cách xử trí

Bị mèo dại cắn bao lâu thì phát bệnh là gì?

Bị mèo dại cắn bao lâu thì phát bệnh là thắc mắc phổ biến khi gặp tai nạn do mèo cào hoặc cắn. Thời gian phát bệnh dại, hay còn gọi là thời kỳ ủ bệnh, là khoảng thời gian tính từ lúc virus dại xâm nhập vào cơ thể qua vết thương cho đến khi xuất hiện những triệu chứng lâm sàng đầu tiên. Khoảng thời gian này có thể dao động rất rộng, phổ biến từ 1 đến 3 tháng, nhưng có trường hợp chỉ dưới 10 ngày hoặc kéo dài hơn một năm. Trong suốt thời kỳ ủ bệnh, người bị cắn hoàn toàn khỏe mạnh và không có dấu hiệu bất thường, khiến nhiều người lầm tưởng vết thương đã an toàn mà bỏ qua việc tiêm phòng dự phòng sau phơi nhiễm.

Cơ chế di chuyển của virus dại và thời gian ủ bệnh trung bình

Sau khi xâm nhập vào cơ thể qua vết cắn hoặc vết cào, virus dại tồn tại và nhân lên tại các mô cơ quanh vị trí tổn thương. Tiếp đó, virus di chuyển dọc theo các dây thần kinh ngoại biên hướng về tủy sống và não bộ với tốc độ tương đối chậm.

Trong suốt thời gian virus di chuyển dọc đường dẫn truyền thần kinh, người bệnh hoàn toàn không xuất hiện triệu chứng bất thường nào. Đây chính là giai đoạn ủ bệnh. Thời gian này dài hay ngắn phụ thuộc trực tiếp vào quãng đường virus phải vượt qua để tiếp cận hệ thần kinh trung ương.

Thời gian ủ bệnh trung bình ở người thường rơi vào khoảng một đến ba tháng. Tuy nhiên, có những trường hợp thời gian phát bệnh diễn ra nhanh chóng chỉ sau một đến hai tuần, hoặc ngược lại có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm trước khi có biểu hiện đầu tiên.

Các yếu tố quyết định tốc độ phát bệnh sau khi bị cắn

Thời gian phát bệnh dại chịu ảnh hưởng lớn từ vị trí bị tổn thương trên cơ thể. Những vết thương nằm ở khu vực đầu, mặt, cổ, hoặc các đầu ngón tay nơi tập trung mật độ dây thần kinh dày đặc sẽ tạo điều kiện cho virus tiếp cận não bộ nhanh hơn rất nhiều, khiến thời gian ủ bệnh rút ngắn đáng kể.

Mức độ nghiêm trọng của tổn thương cũng đóng vai trò quan trọng. Vết cắn sâu, rách nát nhiều mô hoặc có nhiều vết cắn đồng thời sẽ làm tăng lượng virus xâm nhập vào cơ thể, từ đó đẩy nhanh tiến trình xâm nhập hệ thần kinh.

Ngược lại, các vết thương nhẹ, nông ở xa hệ thần kinh trung ương như cẳng chân hoặc bàn chân thường có thời gian ủ bệnh kéo dài hơn. Tình trạng miễn dịch và lượng virus dại có trong nước bọt của con mèo tại thời điểm cắn cũng tác động trực tiếp đến thời điểm phát bệnh.

Nguy cơ tử vong và lý do không được chờ đợi triệu chứng

Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất vì khi các triệu chứng lâm sàng đã bộc lộ, tỷ lệ tử vong gần như là tuyệt đối. Giai đoạn khởi phát thường bắt đầu với các dấu hiệu không đặc hiệu như sốt, đau đầu, mệt mỏi, kèm theo cảm giác châm chích, ngứa rát hoặc tê bì dữ dội tại vị trí vết cắn đã lành sẹo.

Khi bệnh tiến triển sang giai đoạn toàn phát, người bệnh có thể biểu hiện thể cuồng với các triệu chứng sợ nước, sợ gió, kích động, co thắt thanh quản, ảo giác; hoặc biểu hiện thể liệt với tình trạng yếu cơ tiến triển dẫn đến suy hô hấp và ngừng tim.

Do không có phương pháp điều trị đặc hiệu một khi virus đã gây tổn thương tế bào thần kinh, việc chờ đợi xem bản thân có phát bệnh hay không là sai lầm nguy hiểm có thể trả giá bằng cả mạng sống. Can thiệp y tế dự phòng trước khi xuất hiện triệu chứng là cách duy nhất để ngăn ngừa bệnh.

Các bước xử trí chuẩn y khoa ngay sau khi bị mèo cắn

Ngay sau khi bị mèo cắn hoặc cào, bước xử trí tại chỗ ban đầu có ý nghĩa sống còn giúp loại bỏ phần lớn lượng virus tại vết thương. Cần rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy liên tục cùng xà phòng trong ít nhất 15 phút. Nếu không có xà phòng, vẫn phải xối rửa liên tục bằng nước sạch.

Sau khi rửa sạch, sát khuẩn vết thương bằng cồn y tế hoặc dung dịch sát khuẩn povidone-iodine. Tuyệt đối không nặn bóp mạnh vết thương, không chà xát làm tổn thương dập nát thêm và không băng kín vết thương khi chưa có chỉ định của cán bộ y tế.

Sau bước sơ cứu, nạn nhân cần đến ngay cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng gần nhất để được bác sĩ đánh giá mức độ phơi nhiễm. Tùy thuộc vào tình trạng vết thương và tiền sử tiêm phòng của con vật, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm vắc xin phòng dại kết hợp huyết thanh kháng dại và vắc xin phòng uốn ván phù hợp.

Nguyên tắc theo dõi động vật và phối hợp điều trị dự phòng

Nếu con mèo gây vết thương là mèo nuôi trong nhà và có thể theo dõi được, cần nhốt giữ con vật ở nơi an toàn để quan sát trong vòng 10 đến 14 ngày. Nếu mèo vẫn khỏe mạnh bình thường sau thời gian này, nguy cơ truyền bệnh dại tại thời điểm cắn có thể được loại trừ.

Tuy nhiên, việc theo dõi con vật hoàn toàn không đồng nghĩa với việc trì hoãn tiêm phòng. Người bị cắn vẫn cần đi tiêm ngay các mũi vắc xin ban đầu theo hướng dẫn của bác sĩ. Trong trường hợp con vật phát dại, ốm chết hoặc mất tích, phác đồ tiêm phòng phải được tiếp tục đầy đủ và khẩn trương.

Đối với mèo hoang, mèo lạ không thể theo dõi được hoặc con vật đã có biểu hiện hung dữ, chảy dãi, cắn xé bất thường, việc tiêm phòng vắc xin và huyết thanh kháng dại cần được tiến hành trọn vẹn và không được phép chậm trễ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục y tế và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý điều trị vết cắn bằng các bài thuốc dân gian, đắp lá cây, lấy nọc dại hoặc rạch vết thương. Không tự ý trì hoãn tiêm phòng vắc xin dại vì bất kỳ lý do nào. Khi xảy ra tai nạn do mèo cắn, hãy đến ngay trung tâm y tế dự phòng để được tư vấn phác đồ phù hợp.

Tóm tắt

Thời gian ủ bệnh sau khi bị mèo dại cắn có thể dao động từ vài tuần đến nhiều tháng tùy thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương. Bệnh dại khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng hầu như gây tử vong, do đó người bị cắn tuyệt đối không chờ đợi xem có phát bệnh hay không. Xử trí rửa sạch vết thương và đến ngay cơ sở tiêm chủng y tế để tiêm phòng là biện pháp duy nhất giúp bảo vệ tính mạng.