Bị dị ứng thức ăn thì phải làm sao để xử trí an toàn và kịp thời?

Dị ứng thức ăn là gì?

Dị ứng thức ăn xảy ra khi hệ miễn dịch sản sinh kháng thể nhằm chống lại các phân tử protein có trong thực phẩm mà cơ thể mẫn cảm. Các loại thực phẩm phổ biến dễ gây kích ứng bao gồm hải sản có vỏ, cá, đậu phộng, hạt cây, trứng, sữa bò, lúa mì và đậu nành. Phản ứng dị ứng có thể xuất hiện khu trú tại một cơ quan như da, niêm mạc đường tiêu hóa, hoặc lan tỏa thành phản ứng toàn thân đe dọa tính mạng. Mức độ nghiêm trọng của mỗi đợt phản ứng có thể thay đổi khó lường, phụ thuộc vào cơ địa cá nhân, lượng thức ăn dung nạp và tình trạng sức khỏe tại thời điểm tiếp xúc. Do đó, việc hiểu rõ bản chất vấn đề và không chủ quan trước bất kỳ biểu hiện dị ứng nào là điều vô cùng cần thiết.

Các bước xử trí ban đầu ngay khi nghi ngờ dị ứng thức ăn

Ngay khi phát hiện các biểu hiện bất thường như ngứa ran trong khoang miệng, ngứa môi, nổi mẩn đỏ hoặc ngứa ngáy ngoài da, người bệnh cần ngừng ăn ngay lập tức món ăn nghi ngờ. Tuyệt đối không tiếp tục ăn thử để kiểm tra xem có phải do món ăn đó hay không. Người bệnh nên nhổ bỏ phần thức ăn còn sót lại trong miệng và súc miệng nhẹ nhàng bằng nước sạch để loại bỏ bớt dị nguyên bám dính ở niêm mạc hầu họng.

Bên cạnh đó, người nhà cần giữ lại mẫu thực phẩm, bao bì hoặc nhãn mác thành phần để cung cấp thông tin hữu ích cho bác sĩ trong quá trình thăm khám. Người bệnh cần được ngồi nghỉ ngơi ở nơi thoáng khí, giữ ấm cơ thể và tuyệt đối không vận động mạnh. Việc theo dõi sát các biến chuyển trên da, nhịp thở và huyết áp trong vòng hai giờ đầu tiên là yếu tố then chốt để phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển nặng.

Nhận biết dấu hiệu phản vệ nguy hiểm cần hỗ trợ y tế khẩn cấp

Sốc phản vệ là phản ứng dị ứng toàn thân nghiêm trọng nhất, có thể tiến triển rất nhanh chỉ trong vài phút và đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Người nhà cần đặc biệt cảnh giác khi người bệnh có biểu hiện sưng phù nhanh ở vùng môi, lưỡi, thanh quản gây cảm giác vướng họng, nghẹn thở, giọng nói khàn hoặc thở rít. Các triệu chứng hô hấp như khó thở, thở khò khè, tức ngực kết hợp cùng tụt huyết áp, hoa mắt, vã mồ hôi lạnh, lơ mơ hoặc ngất xỉu là dấu hiệu báo động đỏ.

Nếu người bệnh đã từng có tiền sử phản vệ và được bác sĩ kê đơn bút tiêm tự động chứa epinephrine, cần sử dụng ngay theo hướng dẫn chuyên môn đã được đào tạo trước đó. Đồng thời, người xung quanh phải gọi xe cấp cứu y tế ngay lập tức hoặc nhanh chóng chuyển người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất, đặt người bệnh nằm ngửa và kê cao chân nếu chưa có khó thở nặng.

Những sai lầm thường gặp cần tránh khi xử trí tại nhà

Nhiều người thường áp dụng các kinh nghiệm dân gian truyền miệng như uống nước chanh đặc, nước gừng đậm đặc hoặc dùng các loại lá cây để giải dị ứng. Những phương pháp này không có cơ sở khoa học, ngược lại có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày hoặc làm tăng nguy cơ nôn trớ, hít sặc vào phổi khi người bệnh đang khó thở. Việc tự ý móc họng để gây nôn cũng là hành động nguy hiểm vì dễ làm rách niêm mạc thực quản và đẩy dịch tiêu hóa vào đường thở.

Ngoài ra, sai lầm phổ biến khác là tự mua các loại thuốc chống dị ứng không kê đơn để uống mà không có chỉ định y khoa. Thuốc kháng histamin đường uống chỉ có tác dụng hỗ trợ giảm triệu chứng ngứa hoặc mày đay nhẹ ngoài da, hoàn toàn không thể ngăn chặn được tình trạng co thắt đường thở hay tụt huyết áp trong phản vệ. Việc dùng thuốc sai cách có thể che lấp triệu chứng nguy hiểm, khiến người bệnh chủ quan và trì hoãn thời gian vàng tiếp cận cấp cứu.

Kế hoạch chăm sóc và thăm khám chuyên khoa để phòng ngừa tái phát

Sau khi qua cơn nguy kịch ban đầu hoặc đối với các trường hợp nghi ngờ dị ứng chưa rõ nguyên nhân, người bệnh nên đến khám tại chuyên khoa dị ứng và miễn dịch lâm sàng. Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành khai thác bệnh sử chi tiết, thực hiện các xét nghiệm cần thiết như xét nghiệm định lượng kháng thể IgE đặc hiệu trong máu hoặc xét nghiệm lẩy da để xác định chính xác thực phẩm gây dị ứng.

Việc xác định đúng dị nguyên giúp người bệnh chủ động xây dựng chế độ dinh dưỡng an toàn mà không phải kiêng khem quá mức dẫn đến thiếu hụt dưỡng chất. Người bệnh cần tập thói quen đọc kỹ nhãn mác thực phẩm trước khi sử dụng, thông báo rõ tiền sử dị ứng cho người thân, bạn bè hoặc nhân viên phục vụ khi đi ăn bên ngoài. Trong những trường hợp có nguy cơ cao, bác sĩ sẽ tư vấn trang bị và hướng dẫn sử dụng các phương tiện cấp cứu cá nhân mang theo bên mình.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài mang tính giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc, không chủ quan khi các triệu chứng hô hấp hoặc tuần hoàn xuất hiện. Bất kỳ nghi ngờ nào về sốc phản vệ đều cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Dị ứng thức ăn là tình trạng y khoa cần được nhận biết sớm và xử trí cẩn trọng ngay từ những biểu hiện ban đầu. Việc ngừng ngay thực phẩm nghi ngờ, theo dõi sát diễn biến toàn thân và tìm kiếm trợ giúp y tế kịp thời là chìa khóa bảo vệ an toàn tính mạng. Người có cơ địa dị ứng nên chủ động khám chuyên khoa dị ứng miễn dịch lâm sàng để xác định căn nguyên và có kế hoạch phòng ngừa tái phát khoa học.