Bị cứng khớp gối sau phẫu thuật phải làm sao để cải thiện tầm vận động?

Cứng khớp gối sau phẫu thuật là gì?

Khớp gối là một trong những khớp chịu tải lớn nhất và có cấu trúc giải phẫu phức tạp trên cơ thể người, bao gồm sự phối hợp giữa đầu dưới xương đùi, đầu trên xương chày, xương bánh chè cùng hệ thống dây chằng, sụn chêm và bao hoạt dịch. Sau bất kỳ phẫu thuật nào ở khớp gối, cơ thể đều kích hoạt chuỗi phản ứng phục hồi mô tự nhiên, bao gồm viêm cục bộ, tăng sinh mạch máu và tái tạo mô liên kết.

Hiện tượng cứng khớp gối sau phẫu thuật xảy ra khi tầm vận động của khớp không đạt được biên độ chức năng tối thiểu cần thiết cho sinh hoạt, thường là duỗi thẳng hoàn toàn 0 độ và gập gối ít nhất 110 đến 120 độ. Sự suy giảm biên độ này không chỉ gây khó khăn cho việc đi lại, bước lên xuống cầu thang hay ngồi xổm mà còn làm thay đổi dáng đi, gia tăng áp lực bất thường lên khớp háng và cột sống thắt lưng về lâu dài nếu không được xử trí đúng cách.

Những nguyên nhân phổ biến gây cứng khớp gối sau phẫu thuật

Sau các phẫu thuật vùng khớp gối như tái tạo dây chằng chéo trước, thay khớp gối nhân tạo hoặc kết hợp xương gãy xương bánh chè, phản ứng viêm tự nhiên sẽ kích thích cơ thể sản sinh mô sẹo để làm lành vết thương. Nếu quá trình này tăng sinh quá mức, các dải mô xơ collagen dày đặc có thể hình thành bên trong ổ khớp và bao khớp, dẫn đến hội chứng xơ dính khớp hay còn gọi là arthrofibrosis.

Bên cạnh đó, việc bất động chân quá lâu do tâm lý sợ đau hoặc do nẹp bất động cố định kéo dài khiến các dây chằng, gân cơ quanh khớp như cơ tứ đầu đùi và gân bánh chè bị co ngắn, mất đi độ đàn hồi tự nhiên. Tình trạng sưng nề mạn tính, ứ đọng dịch khớp hoặc tụ máu bên trong bao hoạt dịch cũng tạo áp lực lớn, gây cản trở cơ học rõ rệt cho việc gập hoặc duỗi thẳng chân bình thường.

Các biện pháp phục hồi chức năng và vật lý trị liệu giúp cải thiện biên độ khớp

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò quyết định trong việc khôi phục biên độ gập duỗi khớp gối. Kỹ thuật viên phục hồi chức năng thường áp dụng các bài tập di động xương bánh chè nhẹ nhàng nhằm ngăn ngừa hiện tượng dính gân bánh chè vào lồi củ xương chày hoặc xương đùi.

Tiếp theo là các bài tập duỗi thẳng gối thụ động và gập gối chủ động có trợ giúp, kết hợp trượt gót chân trên mặt phẳng hoặc sử dụng máy tập vận động thụ động liên tục trong giai đoạn sớm. Việc tập mạnh nhóm cơ tứ đầu đùi, cơ tam đầu cẳng chân và nhóm cơ gân kheo thông qua các bài tập co cơ đẳng trường giúp củng cố trục chi, giảm ứ trệ tuần hoàn và hỗ trợ phân bổ lực cơ học đồng đều khi người bệnh bắt đầu tập đi chịu lực từng phần.

Các giải pháp can thiệp y tế chuyên sâu khi cứng khớp không đáp ứng tập luyện

Khi khớp gối bị hạn chế vận động dai dẳng dù đã kiên trì tập luyện đúng kỹ thuật theo thời gian quy định, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình kiểm tra kỹ lưỡng. Chụp cộng hưởng từ hoặc chụp X quang khớp gối có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng sẹo dính, vị trí đặt dụng cụ kết hợp xương hoặc độ căng của mảnh ghép dây chằng.

Trong một số trường hợp xơ dính tiến triển, bác sĩ có thể cân nhắc thủ thuật nắn chỉnh khớp gối dưới gây mê nhằm phá vỡ các cầu xơ dính nhẹ mà không gây đau đớn cho người bệnh. Nếu mô xơ hóa bao khớp quá dày đặc, can thiệp phẫu thuật nội soi gỡ dính khớp gối và giải phóng bao khớp bên sẽ được đặt ra để tái tạo không gian trượt cho mặt khớp, sau đó người bệnh phải bước vào chu trình tập vận động cường độ cao ngay trong vòng 24 giờ đầu.

Lưu ý trong sinh hoạt hằng ngày và chăm sóc khớp gối tại nhà

Quá trình tự phục hồi tại nhà đòi hỏi người bệnh phải kiểm soát tốt triệu chứng đau và sưng nề. Người bệnh nên sử dụng thuốc giảm đau và chống viêm theo đúng đơn kê của bác sĩ điều trị, tránh tình trạng sợ thuốc dẫn đến đau đớn không thể thực hiện các bài tập gập duỗi theo lịch trình.

Kê cao chân khi nằm nghỉ ngơi và chườm lạnh ngắt quãng quanh khớp gối sau mỗi buổi tập giúp hạ nhiệt mô hạt viêm và hạn chế phản ứng sưng nề tái phát. Người bệnh cần tránh tuyệt đối các hành vi mang vác nặng quá sớm, không tự ý xoa bóp bằng dầu nóng hoặc rượu ngâm vào vết mổ chưa liền sẹo hoàn toàn vì nhiệt lượng cao có thể làm tăng giãn mạch, tăng viêm xuất tiết và kích thích mô xơ phát triển mạnh hơn.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các bài thuốc đắp lá, xoa bóp bấm huyệt thô bạo hoặc dùng lực cưỡng bức bẻ gập gối khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng như khớp gối sưng nóng đỏ rực, chảy dịch từ vết mổ, sốt cao hoặc đau nhức dữ dội không giảm khi dùng thuốc, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra ngay lập tức.

Tóm tắt

Cứng khớp gối sau phẫu thuật là trở ngại phục hồi khá phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu can thiệp đúng lúc. Người bệnh nên duy trì thái độ kiên trì, tập luyện đều đặn theo phác đồ cá nhân hóa và luôn giữ liên lạc chặt chẽ với bác sĩ chấn thương chỉnh hình cùng kỹ thuật viên vật lý trị liệu để bảo vệ khớp gối lâu dài.