Bị chó cào chảy máu có cần chích ngừa không và cách xử trí
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bị chó cào chảy máu có cần chích ngừa không là lo lắng phổ biến của rất nhiều người khi gặp phải tai nạn do thú cưng hoặc động vật lạ gây ra. Câu trả lời chính xác từ các chuyên gia y tế là bạn cần phải đi tiêm phòng vắc xin dại và kiểm tra phòng ngừa uốn ván càng sớm càng tốt, ngay cả khi vết cào có kích thước nhỏ.
Nhiều người thường lầm tưởng chỉ khi bị chó cắn ngập răng mới có nguy cơ mắc bệnh dại, trong khi vết cào móng vuốt lại bị bỏ qua. Trên thực tế, bàn chân của chó liên tục tiếp xúc với nước bọt chứa virus dại trong quá trình liếm láp, tạo điều kiện cho mầm bệnh truyền qua các vết xước rách da. Bên cạnh đó, vi khuẩn uốn ván từ môi trường đất cát bám ở móng vuốt cũng có thể xâm nhập trực tiếp vào máu.
Việc nắm rõ quy trình sơ cứu vết thương tại chỗ và nhanh chóng đến điểm tiêm chủng sẽ giúp bạn chủ động phòng tránh các biến chứng truyền nhiễm nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe bản thân một cách khoa học.
Bị chó cào chảy máu có cần chích ngừa không là gì?
Bị chó cào chảy máu là tổn thương cơ học ngoài da do móng vuốt của chó gây ra, làm rách lớp biểu bì và tổn thương mao mạch dưới da. Tình trạng này tiềm ẩn hai nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng là virus dại thuộc họ Rhabdoviridae và trực khuẩn Clostridium tetani gây bệnh uốn ván. Móng vuốt của động vật thường tích tụ nhiều bụi bẩn và dịch tiết nước bọt khi chúng thực hiện tập tính liếm chân. Khi lớp hàng rào bảo vệ tự nhiên của da bị phá vỡ, các mầm bệnh này dễ dàng xâm nhập vào hệ tuần hoàn và mô hạt. Đáng chú ý, bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật sang người qua vết cắn, vết cào hoặc liếm vào da bị tổn thương. Bệnh dại không thể điều trị một khi đã biểu hiện các triệu chứng thần kinh, do đó việc tiếp cận dự phòng y tế sau phơi nhiễm là tiêu chuẩn vàng để bảo vệ tính mạng người bị thương.
Nguy cơ lây nhiễm virus dại khi bị chó cào rách da chảy máu
Theo hướng dẫn phân loại nguy cơ phơi nhiễm bệnh dại của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế, vết cào xước làm rách da chảy máu được xếp vào phơi nhiễm độ ba, trong khi vết cào trợt da nhẹ không chảy máu thuộc phơi nhiễm độ hai. Móng vuốt của chó thường xuyên dính nước bọt chứa virus dại do tập tính liếm chân, khiến mầm bệnh dễ dàng xâm nhập trực tiếp qua tổn thương hở. Khi virus dại đi vào mô dưới da, chúng sẽ di chuyển theo dây thần kinh ngoại biên về tủy sống và não bộ. Bệnh dại khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối. Do đó, người bị chó cào chảy máu cần đi tiêm phòng càng sớm càng tốt để cơ thể kịp sản sinh kháng thể trung hòa virus. Ngoài ra, tổn thương rách da tiếp xúc với đất cát còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi khuẩn uốn ván, đòi hỏi phải được nhân viên y tế đánh giá tình trạng miễn dịch để tiêm phòng phối hợp.
Các bước xử trí vết thương tại chỗ đúng cách sau khi bị chó cào
Sơ cứu ban đầu đóng vai trò cực kỳ quan trọng nhằm làm giảm đáng kể lượng virus và vi khuẩn tại vị trí tổn thương. Ngay sau khi bị chó cào chảy máu, bạn cần đưa vết thương dưới vòi nước chảy liên tục trong khoảng 15 phút, kết hợp sử dụng xà phòng dịu nhẹ để rửa trôi chất bẩn và dịch tiết. Trong quá trình rửa, cần thao tác nhẹ nhàng, tránh chà xát quá mạnh làm dập nát thêm các mô xung quanh. Sau khi xối rửa sạch bằng nước, hãy lau khô nhẹ bằng gạc sạch rồi sát khuẩn vết thương bằng cồn y tế hoặc dung dịch povidone iodine. Bạn tuyệt đối không được nặn bóp vết thương, không rạch mổ, không đắp lá cây, tỏi hay bất kỳ bài thuốc dân gian truyền miệng nào lên miệng vết cào. Nếu vết thương chảy máu nhiều, hãy dùng băng gạc vô khuẩn ép nhẹ để cầm máu tạm thời và di chuyển ngay tới trung tâm y tế gần nhất. Việc rửa vết thương đúng cách có thể giảm thiểu phần lớn tải lượng virus bám dính nhưng không thể thay thế cho việc tiêm vắc xin.
Chỉ định vắc xin phòng dại và kháng huyết thanh từ bác sĩ
Khi đến cơ sở y tế dự phòng, bác sĩ sẽ thăm khám vị trí tổn thương, độ sâu của vết cào và tình trạng dịch tễ của con vật để đưa ra chỉ định phù hợp. Với phơi nhiễm độ hai (trầy xước nhẹ không chảy máu), phác đồ thường chỉ gồm vắc xin phòng dại. Khi vết cào làm rách da chảy máu thuộc phơi nhiễm độ ba, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm vắc xin dại, đồng thời cân nhắc tiêm bổ sung huyết thanh kháng dại nếu vết thương sâu, nhiều vết hoặc nằm ở các vị trí nhạy cảm gần thần kinh trung ương như vùng đầu, mặt, cổ hay các đầu chi. Song song với phòng dại, người bệnh sẽ được rà soát tiền sử tiêm uốn ván. Nếu mũi tiêm uốn ván gần nhất đã quá thời hạn bảo vệ hoặc không nhớ rõ, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm bổ sung vắc xin hoặc huyết thanh kháng độc tố uốn ván để phòng ngừa biến chứng co giật cơ nguy hiểm.
Nguyên tắc theo dõi vật nuôi trong vòng mười ngày
Nếu con chó cào bạn là vật nuôi trong nhà hoặc của người quen, bạn cần nhốt riêng con vật ở nơi an toàn để tiện theo dõi hành vi ăn uống và sinh hoạt trong vòng 10 ngày. Trong thời gian này, nạn nhân vẫn phải đi tiêm vắc xin dại theo đúng lịch hẹn ban đầu của bác sĩ, không được trì hoãn việc tiêm để chờ xem con chó có biểu hiện bất thường hay không. Nếu sau 10 ngày theo dõi mà con chó vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, không có biểu hiện hung dữ, chảy nước dãi, bỏ ăn hay sợ nước, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh hoặc tạm dừng các mũi tiêm tiếp theo. Ngược lại, nếu con vật có dấu hiệu phát bệnh dại, biến mất, chạy rông không rõ tung tích hoặc bị chết trong thời gian này, bạn bắt buộc phải hoàn thành toàn bộ phác đồ tiêm ngừa theo hướng dẫn y tế để đảm bảo an toàn tính mạng.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không tự ý chữa trị vết chó cào bằng các phương pháp dân gian truyền miệng như đắp lá thuốc, rắc bột than, bôi tỏi hoặc lấy nọc dại qua thầy lang. Những việc làm này không thể ngăn ngừa virus dại mà còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng máu và hoại tử mô. Không được chủ quan bỏ qua mũi tiêm chỉ vì thấy con chó còn nhỏ hoặc trông bề ngoài khỏe mạnh. Mọi quyết định về số lượng mũi tiêm vắc xin và chỉ định tiêm huyết thanh kháng dại phải do bác sĩ tại trung tâm y tế dự phòng trực tiếp đánh giá.
Tóm tắt
Bị chó cào chảy máu là tổn thương tiềm ẩn nguy cơ nhiễm virus dại và vi khuẩn uốn ván. Việc xử trí vết thương đúng cách và đến cơ sở y tế tiêm phòng kịp thời là biện pháp bảo vệ tính mạng duy nhất có hiệu quả. Bạn không nên chủ quan theo dõi tại nhà hay dùng mẹo dân gian vì bệnh dại khi đã phát tác thì không thể cứu chữa. Hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để nhận phác đồ tiêm ngừa phù hợp.
Nguồn tham khảo
- World Health Organization: Protocol for a well-performed rabies post-exposure prophylaxis delivery
- Epidemiology International: Survival of 21 Dogs after Post-exposure Prophylaxis using Intra-dermal Rabies Vaccine in the Pre-scapular Region and Emergency Use of Expired Equine Rabies Immunoglobulin for Local Wound Infiltration in Victims of a Rabid Dog Bite using One Health Approach
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Chó nhà nuôi đã tiêm phòng dại đầy đủ cào chảy máu có cần tiêm vắc xin không?
Bạn vẫn cần đi khám để tiêm vắc xin dại. Dù chó đã tiêm phòng, miễn dịch của vật nuôi vẫn có tỷ lệ suy giảm hoặc không đạt hiệu quả tuyệt đối. Bác sĩ sẽ đánh giá vết cào và hướng dẫn theo dõi con vật song song với lịch tiêm.
Sau khi bị chó cào bao lâu thì cần đi tiêm phòng dại?
Người bị chó cào cần đến cơ sở y tế tiêm phòng càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 giờ đầu sau khi bị thương. Dù đã quá thời gian này, bạn vẫn cần đi tiêm ngay lập tức bởi việc tiêm phòng sau phơi nhiễm vẫn mang lại hiệu quả bảo vệ chừng nào virus dại chưa xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương.
Bị chó cào có cần tiêm ngừa uốn ván cùng lúc với vắc xin dại không?
Bên cạnh vắc xin phòng dại, người bị cào chảy máu thường cần tiêm ngừa uốn ván nếu chưa có miễn dịch bảo vệ trong 5 đến 10 năm gần đây. Móng vuốt chó tiếp xúc nhiều với đất cát là nguồn lây nha bào uốn ván rất phổ biến.
Phụ nữ mang thai bị chó cào rách da chảy máu có tiêm vắc xin dại được không?
Vắc xin phòng dại thế hệ mới sản xuất trên tế bào nuôi cấy rất tinh chế và an toàn cho phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con bằng sữa mẹ. Tiêm phòng dại là chỉ định sống còn khẩn cấp và không gây ảnh hưởng tiêu cực lên thai nhi.
Thời gian theo dõi chó sau khi cào là bao nhiêu ngày để quyết định lịch tiêm?
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, nếu con vật vẫn sống khỏe mạnh bình thường sau 10 ngày kể từ lúc cào xước, bác sĩ có thể xem xét ngừng các mũi tiêm tiếp theo tùy thuộc vào phác đồ cụ thể ban đầu.
