Bệnh zona thần kinh lây qua đường nào là chủ yếu?

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Bệnh zona thần kinh là tình trạng nhiễm trùng da do sự tái hoạt động của vi rút varicella zoster gây ra. Rất nhiều người thắc mắc bệnh zona thần kinh lây qua đường nào là chủ yếu và liệu người tiếp xúc có bị lây thành bệnh zona hay không. Thực tế, bệnh zona thần kinh không lây truyền trực tiếp dưới dạng bệnh zona, nhưng mầm bệnh có thể truyền sang người khác qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ các bọng nước bị vỡ.

Người chưa từng mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa được tiêm phòng vắc xin khi tiếp xúc với dịch tiết này sẽ bị nhiễm vi rút và phát triển thành bệnh thủy đậu, chứ không phải bị zona thần kinh ngay lập tức. Hiểu đúng bản chất lây truyền của vi rút giúp người bệnh và người thân chủ động thực hiện các biện pháp cách ly an toàn, bảo vệ sức khỏe cho những người xung quanh trong suốt thời gian điều trị.

Bệnh zona thần kinh lây qua đường nào là gì?

Bệnh zona thần kinh phát sinh khi vi rút varicella zoster, vốn đã tồn tại ẩn dật trong các hạch thần kinh cảm giác sau lần mắc thủy đậu trước đó, bị kích hoạt trở lại. Khác với những bệnh nhiễm khuẩn lây truyền tức thời từ môi trường bên ngoài, zona là một bệnh lý nội sinh xuất phát từ chính hệ thần kinh của cơ thể khi hệ miễn dịch suy giảm. Tuy nhiên, các nốt mụn nước trên da trong đợt phát bệnh lại chứa lượng lớn vi rút sống có khả năng lây nhiễm. Do đó, người mắc zona thần kinh vẫn mang nguy cơ phát tán mầm bệnh ra môi trường xung quanh nếu các tổn thương da không được chăm sóc và bảo vệ đúng cách, gây ảnh hưởng đặc biệt đến những người chưa có kháng thể bảo vệ.

Con đường lây truyền chủ yếu của vi rút gây zona thần kinh

Khác với nhiều bệnh truyền nhiễm hô hấp thông thường, vi rút gây zona thần kinh lây lan chủ yếu qua việc tiếp xúc trực tiếp giữa da lành với chất dịch rỉ ra từ các bọng nước trên da người bệnh. Khi bọng nước bị vỡ do cọ xát hoặc gãi, dịch tiết chứa lượng lớn hạt vi rút hoạt động có thể dính vào tay, bề mặt đồ dùng hoặc tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc của người chăm sóc. Ngoài ra, việc dùng chung các vật dụng cá nhân như khăn mặt, khăn tắm, quần áo hoặc chăn màn dính dịch tiết mụn nước cũng là yếu tố trung gian tạo điều kiện cho vi rút xâm nhập qua các vết xước nhỏ trên da. Những trường hợp chỉ ở cùng phòng mà không chạm vào vùng da tổn thương hở thì nguy cơ lây nhiễm thường rất thấp. Do đó, việc giữ vệ sinh tay và cách ly tổn thương da đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn nguồn lây lan trong gia đình.

Sự khác biệt giữa lây truyền thủy đậu và biểu hiện zona thần kinh

Khi tiếp xúc với dịch tiết từ nốt bọng nước của bệnh nhân zona, một người chưa có kháng thể sẽ không phát triển ngay thành bệnh zona thần kinh. Thay vào đó, vi rút varicella zoster xâm nhập vào cơ thể sẽ gây ra bệnh thủy đậu nguyên phát với biểu hiện sốt và phát ban mụn nước rải rác toàn thân. Sau khi người bệnh hồi phục sau đợt thủy đậu, vi rút không bị tiêu diệt hoàn toàn mà di chuyển dọc theo các sợi thần kinh cảm giác về ẩn náu âm thầm tại các hạch thần kinh tủy sống. Khi gặp điều kiện thuận lợi như tuổi cao, căng thẳng tâm lý kéo dài hoặc hệ miễn dịch suy yếu, mầm bệnh này mới thức dậy và gây ra bệnh zona thần kinh. Do đó, một người chỉ có thể mắc zona thần kinh khi trong cơ thể họ đã từng có sẵn vi rút từ đợt nhiễm thủy đậu trước đó.

Thời điểm bệnh zona thần kinh có nguy cơ lây lan cao nhất

Khả năng lây nhiễm của bệnh nhân zona thần kinh phụ thuộc chặt chẽ vào tình trạng của các tổn thương da. Ở giai đoạn khởi phát khi vùng da chỉ mới xuất hiện các mảng đỏ, cảm giác ngứa rát hoặc châm chích mà chưa nổi bọng nước, nguy cơ lây truyền cho người xung quanh gần như chưa xảy ra. Giai đoạn có nguy cơ lây nhiễm cao nhất là khi các nốt mụn nước căng mọng, dễ vỡ và bắt đầu rỉ dịch trong khoảng một tuần đầu. Nguy cơ này sẽ giảm dần và chấm dứt hoàn toàn khi toàn bộ các tổn thương da khô se lại, đóng vảy cứng và không còn bất kỳ chất dịch nào tiết ra ngoài. Người bệnh và thân nhân cần nhận biết rõ từng giai đoạn để duy trì các biện pháp phòng ngừa thích hợp cho đến khi da lành hẳn vảy.

Biện pháp ngăn ngừa lây lan vi rút zona thần kinh trong sinh hoạt

Để hạn chế tối đa nguy cơ truyền mầm bệnh cho những người sống cùng, người bệnh cần thực hiện các biện pháp chăm sóc da đúng cách. Việc quan trọng nhất là luôn che phủ các vùng da nổi bọng nước bằng gạc sạch, khô và thoáng khí nhằm ngăn ngừa dịch tiết dính vào quần áo hoặc các bề mặt tiếp xúc chung. Tuyệt đối không chà xát, cào gãi làm vỡ sớm các bọng nước vì vừa làm tăng khả năng lây lan vi rút, vừa khiến vết thương dễ bị bội nhiễm vi khuẩn. Người bệnh cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, đặc biệt là sau mỗi lần chăm sóc hoặc chạm vào vùng da bệnh. Quần áo, khăn lau và đồ dùng cá nhân của người bệnh nên được giặt riêng bằng nước ấm và phơi dưới ánh nắng để loại bỏ mầm bệnh tồn lưu.

Nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý phòng tránh tiếp xúc vi rút

Có những nhóm đối tượng khi nhiễm vi rút varicella zoster từ dịch tiết zona thần kinh có thể gặp nguy cơ biến chứng rất nguy hiểm. Phụ nữ đang mang thai chưa từng mắc thủy đậu cần tránh xa người bệnh zona vì nhiễm vi rút trong thai kỳ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thai nhi. Trẻ sơ sinh, trẻ sinh non và trẻ nhỏ chưa đủ tuổi tiêm vắc xin cũng là nhóm rất dễ bị tổn thương nếu tiếp xúc với mầm bệnh. Bên cạnh đó, người cao tuổi, bệnh nhân mắc bệnh mạn tính, người đang điều trị ung thư hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ bị biến chứng nặng nề nếu nhiễm vi rút. Việc chủ động tiêm phòng vắc xin thủy đậu cho trẻ em và vắc xin phòng ngừa zona cho người lớn tuổi là giải pháp nền tảng giúp củng cố miễn dịch cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây, thuốc nam không rõ nguồn gốc hoặc bôi hóa chất lạ lên bọng nước vì có thể gây nhiễm trùng da nguy hiểm. Khi phát hiện các mảng da đau rát kèm bọng nước bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Hiểu rõ con đường lây truyền của vi rút gây zona thần kinh giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân và người thân trong gia đình. Bệnh không lây trực tiếp thành zona mà lây mầm bệnh thủy đậu qua dịch tiết bọng nước. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, việc thăm khám y tế sớm là bước cần thiết nhất để kiểm soát tốt tổn thương da và ngăn ngừa biến chứng đau dây thần kinh kéo dài.