Bệnh viêm não mô cầu ở người lớn: Nguyên nhân, biểu hiện và phòng ngừa

Viêm não mô cầu ở người lớn là gì?

Bệnh viêm não mô cầu ở người lớn là hiện tượng viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết do vi khuẩn Neisseria meningitidis (còn gọi là song cầu khuẩn mô cầu) xâm nhập vào cơ thể. Vi khuẩn này sống ở vùng mũi họng của con người và lây truyền qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần với giọt bắn. Bệnh diễn tiến rất nhanh chóng, từ những triệu chứng ban đầu giống như cảm cúm thông thường có thể chuyển sang tình trạng nguy kịch chỉ trong vòng vài giờ.

Ở người lớn, các dạng tổn thương phổ biến nhất do vi khuẩn mô cầu gây ra là viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết. Bệnh đòi hỏi sự can thiệp y tế khẩn cấp bằng kháng sinh thích hợp và chăm sóc tích cực. Việc trang bị đầy đủ kiến thức về căn bệnh này sẽ giúp cộng đồng chủ động hơn trong việc phát hiện sớm và đăng ký tiêm phòng vắc xin đúng lịch.

Nguyên nhân và đường lây truyền bệnh viêm não mô cầu ở người lớn

Tác nhân gây ra bệnh viêm não mô cầu ở người lớn là vi khuẩn gram âm Neisseria meningitidis. Vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W-135 là những nhóm thường gặp nhất gây bệnh ở người. Vi khuẩn lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các giọt bắn nhỏ từ đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn nói chuyện, ho, hắt hơi hay hôn sâu.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh ở người lớn bao gồm sinh sống hoặc làm việc trong môi trường tập thể đông đúc như ký túc xá, doanh trại; tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hô hấp của người bệnh; người có hệ miễn dịch suy giảm, người đã cắt lách hoặc mắc các bệnh lý mãn tính. Ngoài ra, việc hút thuốc lá hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc cũng làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, tạo điều kiện cho vi khuẩn dễ dàng xâm nhập vào máu.

Triệu chứng nhận biết bệnh viêm não mô cầu ở người lớn

Các dấu hiệu ban đầu của bệnh viêm não mô cầu ở người lớn thường dễ bị nhầm lẫn với bệnh cảm cúm thông thường, bao gồm sốt cao đột ngột, mệt mỏi, đau đầu và đau mỏi cơ. Tuy nhiên, bệnh diễn biến rất nhanh với các triệu chứng đặc trưng hơn như cổ cứng, sợ ánh sáng, buồn nôn, nôn mửa, lú lẫn hoặc suy giảm ý thức.

Dấu hiệu đặc trưng và rất quan trọng của bệnh là sự xuất hiện của tử ban xuất huyết trên da. Các vết xuất huyết này thường có màu đỏ hoặc tím thẫm, kích thước thay đổi, xuất hiện ở thân mình hoặc các chi và không bị nhạt màu khi ấn vào (dấu hiệu ấn kính). Khi bệnh chuyển sang thể nhiễm khuẩn huyết nặng, người bệnh có thể xuất hiện dấu hiệu sốc như tụt huyết áp, tay chân lạnh, mạch nhanh nhỏ và da nổi vân tím. Khi thấy bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, người bệnh cần tới ngay cơ sở y tế gần nhất.

Biến chứng nguy hiểm của bệnh viêm não mô cầu đối với người lớn

Bệnh viêm não mô cầu ở người lớn nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời bằng kháng sinh đặc hiệu có thể dẫn đến nhiều biến chứng đe dọa tính mạng. Nhiễm khuẩn huyết do mô cầu có thể gây sốc nhiễm khuẩn và rối loạn đông máu nội mạch lan tỏa, làm giảm lưu lượng máu đến các cơ quan và gây hoại tử mô nghiêm trọng. Nhiều trường hợp người bệnh bắt buộc phải phẫu thuật đoạn chi để giữ lại mạng sống.

Bên cạnh đó, viêm màng não do mô cầu có thể để lại các di chứng thần kinh vĩnh viễn ở người trưởng thành như điếc tai, suy giảm thị lực, động kinh, giảm trí nhớ hoặc tổn thương não kéo dài. Tỷ lệ tử vong của bệnh vẫn ở mức cao ngay cả khi có điều trị y tế tích cực, đặc biệt là ở những thể bệnh tiến triển nhanh cấp tính. Chính vì vậy, việc xử trí y tế khẩn cấp đóng vai trò then chốt.

Các giải pháp phòng ngừa bệnh viêm não mô cầu hiệu quả

Tiêm vắc xin phòng bệnh vi khuẩn mô cầu là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất hiện nay để bảo vệ người lớn khỏi nguy cơ nhiễm bệnh. Các loại vắc xin hiện có giúp tạo miễn dịch chống lại các nhóm huyết thanh nguy hiểm của vi khuẩn Neisseria meningitidis. Người lớn, đặc biệt là những đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn lịch tiêm phù hợp.

Bên cạnh tiêm vắc xin, việc giữ gìn vệ sinh cá nhân và môi trường sống cũng rất quan trọng. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, súc miệng bằng nước muối hoặc dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và giữ nhà cửa thông thoáng giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm. Đối với những người đã tiếp xúc gần với bệnh nhân xác định mắc viêm não mô cầu, việc dự phòng bằng kháng sinh theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa là bắt buộc để ngăn chặn mầm bệnh phát triển.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông và không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Bệnh viêm não mô cầu ở người lớn là một cấp cứu y tế diễn tiến cực kỳ nhanh chóng. Mỗi cá thể có mức độ đáp ứng và biểu hiện lâm sàng khác nhau. Khi có bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào như sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ hoặc xuất hiện tử ban trên da, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh viêm não mô cầu ở người lớn là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm với tốc độ diễn tiến nhanh và nhiều di chứng nghiêm trọng. Nhận biết sớm các triệu chứng cảnh báo và chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh là chìa khóa để bảo vệ bản thân và cộng đồng. Hãy luôn chủ động trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để nhận được các tư vấn phòng ngừa và điều trị chính xác.