Bệnh viêm đại tràng và trĩ có gì khác nhau: Cách phân biệt và xử trí

Phân biệt viêm đại tràng và trĩ là gì?

Bệnh viêm đại tràng và bệnh trĩ tuy cùng thuộc hệ thống tiêu hóa dưới nhưng thuộc hai nhóm cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác nhau. Viêm đại tràng đặc trưng bởi sự phản ứng viêm, sưng đỏ hoặc loét trên diện rộng của lớp niêm mạc ruột già, làm xáo trộn chức năng co bóp và đào thải phân. Tình trạng này có thể khởi phát cấp tính do nhiễm trùng hoặc tiến triển mạn tính theo từng đợt tái phát dai dẳng. Ngược lại, bệnh trĩ xuất hiện khi cấu trúc mô nâng đỡ và mạng lưới xoang tĩnh mạch quanh ống hậu môn bị suy yếu, giãn rộng dưới tác động của áp lực kéo dài từ ổ bụng. Búi trĩ có thể nằm phía trên đường lược hoặc sa ra ngoài rìa hậu môn, gây cảm giác vướng víu và đau rát cục bộ. Do đó, dù cùng biểu hiện ở vùng bụng dưới và hậu môn, việc phân biệt hai bệnh lý này đòi hỏi người bệnh phải chú ý kỹ từng triệu chứng cụ thể.

Bản chất tổn thương và vị trí giải phẫu khác nhau

Viêm đại tràng là tình trạng tổn thương viêm nhiễm hoặc loét xảy ra trên bề mặt niêm mạc của ruột già bao gồm đại tràng lên, đại tràng ngang, đại tràng xuống và trực tràng. Tình trạng này có thể khởi phát do nhiễm khuẩn, ký sinh trùng, tự miễn hoặc các bệnh viêm ruột mạn tính. Quá trình viêm làm suy giảm khả năng hấp thu nước và chất điện giải, khiến thành ruột bị kích thích liên tục.

Trong khi đó, bệnh trĩ là hiện tượng giãn nở và ứ trệ quá mức của các đám rối tĩnh mạch nằm ở lớp dưới niêm mạc vùng ống hậu môn và trực tràng dưới. Khi các xoang tĩnh mạch này chịu áp lực gia tăng kéo dài, chúng phồng to tạo thành các búi trĩ nội, trĩ ngoại hoặc trĩ hỗn hợp. Như vậy, viêm đại tràng phản ánh sự tổn thương mô viêm của thành ruột già, còn trĩ là bệnh lý liên quan đến hệ mạch máu và cấu trúc nâng đỡ tại vùng hậu môn trực tràng.

Đặc điểm chảy máu và tính chất phân khi đại tiện

Chảy máu khi đi cầu là triệu chứng khiến nhiều người hoang mang và dễ nhầm lẫn giữa hai bệnh lý, tuy nhiên tính chất máu có sự phân biệt rõ ràng. Ở người mắc bệnh trĩ, máu thường có màu đỏ tươi xuất hiện ở cuối bãi phân, nhỏ giọt hoặc bắn thành tia sau khi rặn mạnh. Máu thường không trộn lẫn vào trong khuôn phân mà chỉ bám ngoài rìa phân hoặc dính trên giấy vệ sinh do búi trĩ bị cọ xát.

Ngược lại, ở người mắc viêm đại tràng, hiện tượng xuất huyết xảy ra tại các ổ viêm loét sâu bên trong niêm mạc ruột già. Do đó, máu thường có màu đỏ thẫm hoặc sẫm màu, bị hòa lẫn vào khuôn phân kèm theo dịch nhầy bọt hoặc mủ. Người bệnh viêm đại tràng hiếm khi thấy máu nhỏ giọt đơn thuần như bệnh trĩ mà thường đi kèm phân nát có chất nhầy đặc trưng.

Rối loạn thói quen đại tiện và biểu hiện đau bụng

Rối loạn thói quen đại tiện là dấu hiệu cốt lõi của viêm đại tràng nhưng lại ít mang tính điển hình ở bệnh trĩ đơn thuần. Người bị viêm đại tràng thường gặp tình trạng đi ngoài nhiều lần trong ngày, xen kẽ giữa các đợt tiêu chảy phân lỏng nát và táo bón, kèm theo cảm giác mót rặn, đi xong vẫn muốn đi tiếp. Đau bụng thường xuất hiện dạng quặn thắt dọc theo khung đại tràng, đau tăng trước khi đi cầu và thuyên giảm một phần sau khi đã tống phân ra ngoài.

Đối với bệnh trĩ, người bệnh chủ yếu đối diện với cảm giác đau rát dữ dội, cộm ngứa hoặc tức nặng ngay tại vùng hậu môn, đặc biệt rõ rệt trong và sau khi rặn đại tiện. Trĩ thường liên quan mật thiết với táo bón mạn tính khiến phân khô cứng cọ xát vào búi trĩ, nhưng bệnh trĩ đơn thuần không gây đau quặn bụng dọc khung đại tràng hay tiêu chảy nhiều lần kèm nhầy mủ như viêm đại tràng.

Ảnh hưởng toàn thân và biến chứng tại chỗ

Viêm đại tràng mạn tính kéo dài thường ảnh hưởng đến toàn bộ thể trạng do khả năng hấp thu dinh dưỡng bị gián đoạn và quá trình viêm mạn gây tiêu hao năng lượng. Người bệnh thường có biểu hiện mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt nhẹ từng cơn, ăn uống kém ngon miệng, đầy bụng và khó tiêu. Tình trạng này có thể dẫn đến thiếu máu mạn tính do xuất huyết rỉ rả kéo dài từ niêm mạc ruột.

Ngược lại, bệnh trĩ ở giai đoạn đầu hoặc mức độ nhẹ thường chỉ gây ra các triệu chứng tại chỗ như sa búi trĩ, rỉ dịch ngứa ngáy quanh rìa hậu môn. Tuy nhiên, nếu búi trĩ chảy máu thường xuyên với lượng nhiều mà không được kiểm soát, người bệnh cũng có thể bị thiếu máu thứ phát với các biểu hiện hoa mắt, chóng mặt và da xanh xao. Điểm khác biệt mấu chốt là bệnh trĩ không làm rối loạn khả năng tiêu hóa hay gây suy mòn tổng trạng như bệnh viêm đại tràng tiến triển.

Phương pháp chẩn đoán chuyên khoa tiêu hóa

Để phân biệt chính xác hai bệnh lý, thăm khám lâm sàng và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu là bước không thể thiếu. Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa thường bắt đầu bằng việc thăm khám hậu môn trực tràng bằng ngón tay và nội soi hậu môn để kiểm tra vị trí, kích thước búi trĩ cũng như tình trạng tắc mạch hay hoại tử.

Đối với nghi ngờ viêm đại tràng, nội soi toàn bộ đại tràng bằng ống mềm là tiêu chuẩn vàng. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp toàn bộ lớp niêm mạc từ trực tràng lên đến manh tràng, phát hiện các ổ xung huyết, loét nông, loét sâu hoặc giả mạc. Đồng thời, bác sĩ có thể tiến hành sinh thiết mô bệnh học hoặc xét nghiệm phân tìm vi khuẩn, ký sinh trùng để xác định căn nguyên gây viêm và loại trừ tổn thương ác tính.

Lưu ý an toàn

Các thông tin so sánh trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc cầm máu hay thuốc bôi trĩ khi chưa có kết luận thăm khám cụ thể. Cần đến ngay cơ sở y tế nếu xuất hiện dấu hiệu chảy máu hậu môn ồ ạt, phân đen như bã cà phê, đau bụng dữ dội, sốt cao hoặc sụt cân nhanh chóng.

Tóm tắt

Viêm đại tràng và trĩ là hai bệnh lý tiêu hóa khác biệt về cơ chế nhưng có thể trùng lặp biểu hiện chảy máu hậu môn. Việc nhận biết sớm sự khác nhau giúp người bệnh tránh tâm lý hoang mang hoặc chủ quan. Để bảo vệ đường tiêu hóa an toàn, người bệnh nên chủ động đi khám chuyên khoa tiêu hóa nhằm xác định chính xác nguyên nhân và nhận hướng dẫn y khoa phù hợp.