Bệnh viêm cơ chân ở trẻ em và những điều cha mẹ cần biết

Viêm cơ chân ở trẻ em là gì?

Bệnh viêm cơ chân ở trẻ em, thường gặp nhất dưới dạng viêm cơ cấp tính lành tính, là một hội chứng đặc trưng bởi cảm giác đau buốt và nhạy cảm quá mức ở các bắp cơ cẳng chân, xảy ra chủ yếu ở trẻ trong độ tuổi mẫu giáo và tiểu học. Bệnh thường bộc phát trong giai đoạn trẻ vừa hồi phục sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do các chủng virus như cúm hoặc enterovirus gây ra.

Cơ chế bệnh sinh chủ yếu liên quan đến phản ứng viêm miễn dịch tạm thời tác động lên các sợi cơ vân, làm giải phóng men cơ và gây căng cứng bắp chân mà không phá hủy cấu trúc cơ vĩnh viễn. Đa số trẻ mắc bệnh có thể tự hồi phục hoàn toàn khả năng vận động sau vài ngày mà không để lại di chứng thần kinh hay teo cơ. Tuy nhiên, tình trạng này cần được chẩn đoán phân biệt cẩn thận với viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm xương tủy xương, hội chứng Guillain-Barre hoặc các tổn thương thần kinh cơ phức tạp khác.

Nguyên nhân và bối cảnh khởi phát viêm cơ chân ở trẻ nhỏ

Tình trạng viêm cơ chân ở trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm cơ bắp chân hai bên, thường có liên quan chặt chẽ đến các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus trước đó. Các chủng virus thường gặp bao gồm virus cúm A, cúm B, virus hợp bào hô hấp hoặc các loại enterovirus. Khi hệ miễn dịch của trẻ phản ứng lại với sự xâm nhập của virus, các chất trung gian gây viêm có thể tác động lên tế bào cơ vân, dẫn đến phản ứng viêm cấp tính ở bắp chân.

Bên cạnh yếu tố nhiễm siêu vi, tình trạng căng cơ quá mức sau khi trẻ vận động mạnh hoặc chạy nhảy liên tục khi cơ thể chưa hoàn toàn hồi phục cũng có thể thúc đẩy cơn đau bộc phát. Một số trường hợp hiếm gặp hơn có thể xuất phát từ các bệnh lý tự miễn hoặc rối loạn chuyển hóa cơ, tuy nhiên dạng viêm cơ lành tính sau sốt virus vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo trong thực tế lâm sàng ở lứa tuổi học đường và mầm non.

Dấu hiệu nhận biết khi trẻ bị đau và viêm cơ bắp chân

Biểu hiện điển hình của viêm cơ chân thường xuất hiện khá đột ngột khi các triệu chứng cảm sốt, sổ mũi hoặc ho đã bắt đầu thuyên giảm. Trẻ thường than phiền đau nhức dữ dội ở vùng bắp chân, cơ dép hoặc cơ bụng chân, dẫn đến dáng đi khập khiễng, bước đi bằng đầu ngón chân để tránh kéo căng nhóm cơ đau, hoặc thậm chí từ chối đứng dậy đi lại. Khi quan sát hoặc sờ nắn nhẹ nhàng vào vùng bắp chuối, cha mẹ có thể nhận thấy cơ bắp chân bị căng cứng và trẻ có phản xạ né tránh vì đau.

Điều quan trọng là dù trẻ đau nhiều và hạn chế đi lại nhưng sức cơ đùi, bàn chân và phản xạ thần kinh của trẻ nhìn chung vẫn được bảo tồn tương đối bình thường. Vùng bắp chân thường không bị sưng đỏ hay nóng rát rõ rệt như các trường hợp viêm mô tế bào hoặc viêm khớp cổ chân. Trẻ vẫn tỉnh táo, tiếp xúc tốt nhưng thường tỏ ra cáu gắt, quấy khóc mỗi khi người lớn yêu cầu đứng dậy hoặc cử động chân.

Phương pháp chăm sóc và hỗ trợ phục hồi vận động tại nhà

Nguyên tắc quan trọng nhất trong việc chăm sóc trẻ bị viêm cơ chân là tạo điều kiện tối đa để nhóm cơ tổn thương được nghỉ ngơi hoàn toàn. Phụ huynh nên khuyến khích trẻ nằm nghỉ trên giường, hạn chế đi lại, chạy nhảy hay leo cầu thang trong những ngày đầu khởi phát triệu chứng. Có thể kê một chiếc gối mềm dưới khoeo chân để giúp các thớ cơ bắp chân ở trạng thái chùng giãn tự nhiên, giúp giảm bớt cảm giác căng tức khó chịu.

Việc chườm ấm nhẹ nhàng vùng bắp chân có thể hỗ trợ tăng tuần hoàn máu và đem lại cảm giác dễ chịu cho trẻ, tuyệt đối tránh dùng nhiệt quá nóng gây bỏng rát làn da mỏng manh của trẻ. Bên cạnh đó, phụ huynh cần bổ sung đủ lượng nước mỗi ngày, cho trẻ ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu hóa và giàu dinh dưỡng để hỗ trợ cơ thể đào thải các chất chuyển hóa qua đường tiết niệu. Khi cơn đau bắt đầu thuyên giảm, hãy để trẻ vận động trở lại từ từ theo khả năng tự nhiên, không nên thúc ép trẻ tập luyện quá sớm.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay

Mặc dù phần lớn các trường hợp viêm cơ cấp tính ở trẻ đều tiến triển lành tính và tự hồi phục, cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan trước các nguy cơ biến chứng như tiêu cơ vân cấp hoặc tổn thương thần kinh vận động. Tiêu cơ vân là tình trạng các tế bào cơ bị hủy hoại nhanh chóng, giải phóng sắc tố myoglobin vào máu, có thể dẫn đến tắc nghẽn ống thận và gây suy thận cấp nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu quan sát thấy nước tiểu của trẻ chuyển sang màu đỏ sẫm, màu nâu như nước trà đặc hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt. Những dấu hiệu nguy hiểm khác bao gồm trẻ sốt cao liên tục không hạ, bắp chân sưng to nóng đỏ dữ dội, trẻ hoàn toàn mất cảm giác hoặc không thể cử động được bàn chân, lừ đừ, nôn ói nhiều hoặc các cơn đau không hề có dấu hiệu thuyên giảm sau ba ngày theo dõi tại nhà.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y tế trên mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc giảm đau, kháng viêm hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa. Tránh xoa bóp thô bạo, đắp lá thuốc dân gian hay áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng lên bắp chân của trẻ. Khi trẻ có biểu hiện bất thường về vận động, việc thăm khám trực tiếp tại bệnh viện là cần thiết để bảo đảm an toàn.

Tóm tắt

Viêm cơ chân ở trẻ em phần lớn là tình trạng cấp tính lành tính nhưng cần được cha mẹ phát hiện sớm và theo dõi cẩn thận. Việc cho trẻ nghỉ ngơi, chăm sóc đúng cách và đưa trẻ đi khám chuyên khoa kịp thời sẽ giúp trẻ nhanh chóng bình phục, tránh các biến chứng vận động không đáng có.