Bệnh uốn ván có nguy hiểm không và các biến chứng thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh uốn ván là một bệnh nhiễm trùng cấp tính truyền nhiễm do ngoại độc tố Tetano-spasmin của vi khuẩn Clostridium tetani phát triển trong vết thương gây nên. Đây là bệnh lý hết sức nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao nếu người bệnh không được cấp cứu và can thiệp y tế kịp thời tại các cơ sở y tế chuyên khoa.
Nguyên nhân gây ra sự nguy hiểm của uốn ván nằm ở tác động nghiêm trọng của ngoại độc tố lên hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh thực vật. Độc tố này khiến người bệnh bị co thắt cơ liên tục, đau đớn dữ dội và dễ dẫn tới các biến chứng đe dọa tính mạng như tắc nghẽn đường thở, suy hô hấp hay ngừng tim.
Bệnh uốn ván có nguy hiểm không?
Uốn ván là tình trạng nhiễm trùng do bào tử vi khuẩn uốn ván thâm nhập vào cơ thể qua các tổn thương trên da hoặc niêm mạc như vết gỉ sét, vết cắt sâu, bỏng hoặc vết thương đâm xuyên. Trong điều kiện kỵ khí tại tổn thương, bào tử phát triển thành vi khuẩn hoạt động và tiết ra ngoại độc tố mạnh. Độc tố theo đường máu và hệ thần kinh lan rộng, gắn chặt vào các tế bào thần kinh vận động. Tình trạng này làm gián đoạn tín hiệu ức chế thần kinh, gây ra hiện tượng tăng trương lực cơ liên tục và xuất hiện các cơn co giật dữ dội. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người nhưng độc tố tồn tại trong môi trường đất, phân gia súc rất lâu. Vì vậy, nhận biết sớm rủi ro và các biến chứng nguy hiểm của bệnh uốn ván đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe.
Mức độ nguy hiểm của bệnh uốn ván đối với sức khỏe
Uốn ván được đánh giá là một trong những bệnh nhiễm trùng cấp tính có tỷ lệ biến chứng nặng và tử vong hàng đầu nếu người bệnh không được điều trị bằng huyết thanh kháng độc tố uốn ván cùng sự hỗ trợ hồi sức tích cực. Sự nguy hiểm của bệnh thể hiện qua sự tiến triển nhanh chóng của các cơn co cứng cơ toàn thân. Người bệnh thường bắt đầu với biểu hiện cứng hàm, khó nuốt, sau đó co cứng cơ mặt, cơ cổ, cơ lưng và cơ bụng. Các cơn co giật toàn thân bộc phát khi có kích thích nhỏ từ ánh sáng, tiếng động hay sờ chạm, gây ra những đau đớn dữ dội. Hiện tượng co thắt liên tục kéo dài làm cản trở quá trình hô hấp, khiến bệnh nhân dễ rơi vào tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng. Bên cạnh đó, độc tố vi khuẩn còn gây ảnh hưởng tiêu cực tới hệ thần kinh tự chủ, tạo ra những biến đổi thất thường về sinh hiệu.
Các biến chứng hệ hô hấp do trực khuẩn uốn ván gây ra
Suy hô hấp là biến chứng phổ biến nhất và cũng là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở người mắc uốn ván. Khi ngoại độc tố gây co thắt dai quẳng các cơ thanh quản, cơ hoành và cơ liên sườn, đường thít thở bị tắc quánh làm khí không thể lưu thông. Ngoài ra, việc người bệnh bị cứng hàm, khó nuốt kết hợp với các cơn co giật khiến đờm dãi tích tụ nhiều tại vùng khoang miệng, làm gia tăng nguy cơ hít sặc dịch tiết vào phổi. Điều này dẫn tới tình trạng viêm phổi kẽ, viêm phổi phế quản nhiễm trùng secondary hoặc xẹp phổi. Trong nhiều trường hợp cấp bách, bác sĩ chuyên khoa phải tiến hành tháo thông đường thở, mở khí quản và hỗ trợ thở máy kéo dài để duy trì sự sống cho bệnh nhân, đòi hỏi quá trình theo dõi chặt chẽ tại khoa hồi sức tích cực.
Biến chứng tim mạch và rối loạn thần kinh thực vật
Ngoài hệ cơ xương, ngoại độc tố uốn ván còn gây tổn thương nghiêm trọng đến hệ thần kinh thực vật. Sự cường giao cảm quá mức kéo theo biến đổi huyết áp thất thường, từ tăng huyết áp kịch phát đến tụt huyết áp đột ngột. Bệnh nhân có thể xuất hiện tình trạng mạch nhanh bất thường, vã mồ hôi xối xả, sốt cao liên tục không hạ và rối loạn thân nhiệt. Biến chứng tim mạch có thể diễn tiến xấu thành loạn nhịp tim, suy tim cấp hoặc ngừng tim đột ngột. Đồng thời, việc co thắt cơ dữ dội và kéo dài làm tổn thương sợi cơ, giải phóng myoglobin gây suy thận cấp. Hiện tượng nằm bất động lâu ngày trên giường bệnh cũng làm tăng rủi ro hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu, nguy cơ gây tắc mạch phổi vô cùng nguy hiểm.
Biến chứng tổn thương cơ xương và các nguy cơ toàn thân khác
Những cơn co giật mạnh và giật cơ liên tục có thể gây ra áp lực cơ học cực lớn lên hệ thống xương khớp. Bệnh nhân uốn ván nặng có nguy cơ bị gãy xương cột sống, nứt xương sườn hoặc trật khớp do lực co thắt cơ quá mạnh. Cùng với đó, quá trình gồng gánh và vận động cơ liên tục khiến cơ thể tiêu tốn lượng năng lượng khổng lồ, dẫn đến tình trạng suy kiệt, sụt cân nhanh chóng và rối loạn điện giải nghiêm trọng. Việc nằm viện kéo dài tại điều kiện hồi sức cũng làm tăng khả năng nhiễm trùng bệnh viện như nhiễm trùng đường tiết niệu, bội nhiễm vi khuẩn kháng thuốc hay loét tàn xẹp do đè ép da. Quá trình phục hồi sau uốn ván kéo dài nhiều tháng, đòi hỏi tập vật lý trị liệu để cải thiện vận động.
Lưu ý an toàn
Bệnh uốn ván có diễn tiến vô cùng phức tạp và không thể tự điều trị tại nhà. Mọi tổn thương ngoài da dính đất bẩn, phân động vật, gỉ sét hoặc bầm dập phức tạp đều cần được rửa sạch bằng nước sạch và sát trùng y tế ngay lập tức. Người bệnh tuyệt đối không đắp lá cây, rắc bột thuốc không rõ nguồn gốc lên vết thương hở. Khi xuất hiện dấu hiệu cứng hàm, khó nuốt hay co cơ bất thường, cần lập tức đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, xử trí vết thương và tiêm huyết thanh kháng độc tố uốn ván đúng thời điểm.
Tóm tắt
Uốn ván là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính đặc biệt nguy hiểm với nhiều biến chứng đe dọa tính mạng người bệnh. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả bằng việc chủ động tiêm vắc xin uốn ván đầy đủ, nhắc lại định kỳ và xử trí đúng cách các vết thương hở ngay khi gặp sự cố.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh uốn ván có thể lây truyền từ người sang người không?
Bệnh uốn ván không lây truyền trực tiếp từ người sang người. Vi khuẩn uốn ván thâm nhập vào cơ thể con người thông qua các vết thương hở, trầy xước hoặc bầm dập tiếp xúc với bào tử vi khuẩn có trong đất, bụi bẩn hoặc phân gia súc.
Vết thương nhỏ có nguy cơ bị uốn ván không?
Có, ngay cả những vết thương nhỏ như gai đâm, dằm gỗ, đinh gỉ hay vết dẫm phải vỏ hốc kim loại cũng có thể tạo điều kiện kỵ khí cho bào tử uốn ván phát triển và gây bệnh nếu không được vệ sinh đúng cách.
Thời gian ủ bệnh của uốn ván thường kéo dài bao lâu?
Thời gian ủ bệnh uốn ván trung bình từ 3 đến 21 ngày, phổ biến nhất là khoảng 8 ngày. Thông thường, vết thương càng gần hệ thần kinh trung ương thì thời gian ủ bệnh càng ngắn và biểu hiện bệnh càng nặng.
Người đã từng mắc uốn ván có bị lại không?
Có, mắc bệnh uốn ván không tạo ra miễn dịch bền vững tự nhiên cho cơ thể do lượng độc tố gây bệnh rất nhỏ không đủ kích thích hệ miễn dịch sinh đáp ứng. Do đó, người đã phục hồi vẫn cần tiêm vắc xin uốn ván để phòng ngừa.
Làm thế nào để phòng ngừa bệnh uốn ván hiệu quả nhất?
Biện pháp phòng ngừa uốn ván hiệu quả và an toàn nhất là chủ động tiêm vắc xin phòng uốn ván theo lịch khuyến cáo của y tế, tiêm mũi nhắc lại định kỳ và xử trí vô trùng vết thương hở ngay sau chấn thương.
