Bệnh uốn ván có nguy hiểm không và những biến chứng cần cảnh giác

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Bệnh uốn ván có nguy hiểm không là thắc mắc thường trực của rất nhiều người sau khi không may gặp phải các tai nạn trầy xước da, giẫm phải đinh gỉ hoặc vật sắc nhọn bẩn. Câu trả lời dứt khoát từ giới chuyên môn y tế là uốn ván đặc biệt nguy hiểm và có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh trong thời gian ngắn.

Đây là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do ngoại độc tố cực mạnh của vi khuẩn Clostridium tetani gây tổn thương hệ thần kinh. Độc tố này gây ra các cơn co cứng cơ toàn thân dữ dội, suy hô hấp cấp và rối loạn tuần hoàn nặng nề, đòi hỏi người bệnh phải được điều trị hồi sức tích cực dài ngày với chi phí tốn kém cùng nguy cơ tử vong ở mức đáng báo động.

Bệnh uốn ván có nguy hiểm không là gì?

Uốn ván là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính gây ra bởi vi khuẩn Clostridium tetani, một loại trực khuẩn kỵ khí sinh nha bào có khả năng tồn tại bền bỉ ngoài môi trường tự nhiên trong nhiều năm. Khi xâm nhập qua các tổn thương trên da hoặc niêm mạc, vi khuẩn phát triển và tiết ra độc tố hướng thần kinh có tên là tetanospasmin. Độc tố này di chuyển theo sợi trục thần kinh về tủy sống và thân não, phong tỏa quá trình ức chế vận động, khiến các nhóm cơ liên tục bị kích thích co thắt dữ dội. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh đến người cao tuổi, đặc biệt nguy cơ tăng cao ở những người chưa từng tiêm phòng vắc xin uốn ván hoặc đã tiêm nhưng không tiêm nhắc lại theo khuyến cáo y tế. Nếu không được phát hiện và tiếp cận điều trị chuyên khoa kịp thời, uốn ván có thể dẫn đến tử vong do suy hô hấp và kiệt sức nhanh chóng.

Cơ chế xâm nhập và gây độc của vi khuẩn uốn ván

Vi khuẩn Clostridium tetani tồn tại phổ biến ngoài tự nhiên dưới dạng nha bào trong đất cát, bụi bẩn, phân động vật và các bề mặt kim loại hoen gỉ. Khi cơ thể xuất hiện các vết thương hở, vết cắt rách da, gai đâm sâu hoặc bỏng dập nát, nha bào vi khuẩn có thể xâm nhập sâu vào các mô kẽ. Trong môi trường kỵ khí yếm khí thiếu oxy của vết thương kín miệng hoặc hoại tử bầm giập, nha bào sẽ phát triển thành thể hoạt động và bắt đầu tiết ra độc tố tetanospasmin cực độc lan truyền theo dây thần kinh và dòng tuần hoàn máu.

Mức độ nguy hiểm và biến chứng nghiêm trọng của bệnh uốn ván

Độc tố của vi khuẩn uốn ván tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, ngăn chặn việc giải phóng các chất dẫn truyền ức chế xung động thần kinh. Tình trạng này khiến các cơ bắp liên tục bị kích thích co cứng không kiểm soát. Triệu chứng ban đầu thường xuất hiện ở vùng mặt với biểu hiện cứng hàm, khó nhai, khó nuốt, sau đó lan nhanh xuống cơ cổ, cơ lưng, cơ bụng và tứ chi. Người bệnh có thể gặp các cơn co giật toàn thân dữ dội khi có kích thích từ ánh sáng hoặc tiếng động, dẫn đến biến dạng tư thế uốn cong lưng và đau đớn cùng cực.

Các tác động đe dọa tính mạng lên hệ hô hấp và tim mạch

Biến chứng nguy hiểm hàng đầu của uốn ván là suy hô hấp cấp do co thắt thanh quản và co cứng các cơ hô hấp như cơ hoành, cơ liên sườn. Bệnh nhân có thể ngừng thở đột ngột, thiếu oxy não dẫn đến tổn thương thần kinh vĩnh viễn hoặc tử vong nhanh chóng nếu không được can thiệp đặt ống nội khí quản và thở máy. Ngoài ra, độc tố còn làm rối loạn hệ thần kinh thực vật gây biến động huyết áp, loạn nhịp tim khó kiểm soát, sốt cao ác tính, gãy xương do co giật quá mức, tiêu cơ vân cấp và suy thận nặng, đòi hỏi quá trình hồi sức tích cực kéo dài nhiều tuần tại bệnh viện.

Tầm quan trọng của tiêm phòng vắc xin uốn ván định kỳ

Bệnh uốn ván hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả thông qua việc tiêm chủng đầy đủ vắc xin phòng uốn ván cho trẻ em và người lớn. Người trưởng thành nên được tiêm nhắc lại vắc xin định kỳ mỗi mười năm một lần để duy trì kháng thể bảo vệ. Phụ nữ mang thai cần thực hiện lịch tiêm phòng uốn ván thai kỳ theo hướng dẫn y tế để ngăn ngừa uốn ván sơ sinh nguy hiểm. Đối với những người làm việc trong môi trường rủi ro cao như nông nghiệp, xây dựng, dọn dẹp vệ sinh môi trường, việc duy trì miễn dịch bảo vệ là điều vô cùng cần thiết.

Cách xử trí ban đầu đúng cách khi có vết thương hở

Khi gặp bất kỳ tổn thương da hoặc vết rách dập do vật sắc nhọn, gỉ sét hoặc dính bùn đất, bước đầu tiên cần thực hiện là rửa kỹ vết thương dưới vòi nước sạch chảy liên tục cùng xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ bớt dị vật. Không nên tự ý bịt kín miệng vết thương, không đắp lá cây, bột thuốc hoặc rắc tro bụi lạ lên bề mặt da. Sau khi sơ cứu cơ bản, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để nhân viên y tế sát khuẩn chuyên sâu, làm sạch mô hoại tử và đánh giá nguy cơ chỉ định tiêm huyết thanh kháng độc tố uốn ván cùng vắc xin kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y tế trên đây mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng để đắp lên vết thương hở. Khi xuất hiện dấu hiệu cứng hàm, khó nuốt, co giật cơ hoặc có vết thương nhiễm bẩn, người bệnh cần đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí chuẩn y khoa.

Tóm tắt

Uốn ván là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao nếu không được can thiệp kịp thời. Việc chủ động tiêm phòng vắc xin đầy đủ và xử trí y tế đúng cách ngay khi có vết thương hở là biện pháp hữu hiệu nhất để bảo vệ tính mạng. Mọi người không nên chủ quan trước bất kỳ vết rách da nào và cần đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận.