Bệnh ung thư máu có lây không và những hiểu lầm thường gặp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người khi có người thân được chẩn đoán mắc bệnh ung thư máu thường mang nỗi băn khoăn liệu bệnh ung thư máu có lây không và việc sinh hoạt chung có gây nguy hiểm cho những thành viên khác trong gia đình hay không. Câu trả lời dứt khoát từ giới y khoa là ung thư máu hoàn toàn không phải là bệnh truyền nhiễm và không thể lây truyền từ người này sang người khác qua bất kỳ con đường tiếp xúc thông thường nào.
Ung thư máu, bao gồm các dạng phổ biến như bệnh bạch cầu, u lympho và đa u tủy xương, bắt nguồn từ các đột biến gen trong quá trình tạo máu tại tủy xương. Những tế bào bất thường này chỉ có thể tồn tại và phát triển bên trong cơ thể của chính người bệnh chứ không thể xâm nhập hay nhân lên trong cơ thể của một người khỏe mạnh khác. Việc hiểu đúng bản chất này giúp người thân xóa bỏ rào cản tâm lý, an tâm chăm sóc và đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình điều trị.
Ung thư máu có lây không là gì?
Ung thư máu là thuật ngữ chung chỉ các bệnh lý ác tính xảy ra ở hệ thống tạo máu và hạch bạch huyết. Trong cơ thể bình thường, tủy xương sản xuất ra ba dòng tế bào máu chính gồm hồng cầu mang oxy, bạch cầu bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng và tiểu cầu tham gia vào quá trình đông máu. Khi mắc ung thư máu, quá trình phân chia và biệt hóa của các tế bào máu bị rối loạn do biến đổi vật chất di truyền, dẫn đến việc sản sinh ồ ạt các tế bào máu non ác tính chưa trưởng thành. Những tế bào bất thường này tích tụ trong tủy xương và máu ngoại vi, chèn ép các dòng tế bào máu khỏe mạnh, gây ra tình trạng thiếu máu, dễ bầm tím, xuất huyết và suy giảm miễn dịch nghiêm trọng. Do đây là rối loạn sinh học nội tại ở cấp độ tế bào và gen, bệnh không do virus hay vi khuẩn truyền nhiễm thông thường gây ra, do đó không có khả năng lây lan trong cộng đồng.
Cơ chế bệnh sinh khẳng định ung thư máu không thể lây nhiễm
Để một bệnh có thể lây truyền từ người sang người, mầm bệnh phải là các vi sinh vật gây bệnh như vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh trùng có khả năng phát tán ra môi trường và xâm nhập vật chủ mới. Ung thư máu không chứa bất kỳ tác nhân lây nhiễm ngoại lai nào có khả năng lây lan theo cách này. Bản chất của bệnh là sự đột biến gen xảy ra ở tế bào gốc tạo máu, khiến tế bào phân chia mất kiểm soát. Khi tế bào máu của người bệnh vô tình xâm nhập vào cơ thể người khỏe mạnh, ví dụ như qua vết thương hở, hệ thống miễn dịch của người nhận sẽ ngay lập tức nhận diện chúng là kháng nguyên lạ và tiêu diệt hoàn toàn. Cơ chế thải ghép tự nhiên này khiến tế bào ung thư từ người khác không có cơ hội tồn tại hay tạo thành khối u trong cơ thể người khỏe mạnh bình thường.
Các tiếp xúc đời sống hoàn toàn an toàn với người bệnh ung thư máu
Người thân và bạn bè có thể hoàn toàn yên tâm khi thực hiện các hoạt động sinh hoạt thường ngày với người bệnh. Việc ôm, bắt tay, dùng chung bát đũa, ngủ chung giường hoặc giặt chung quần áo đều không mang lại bất kỳ rủi ro lây nhiễm ung thư máu nào. Thậm chí các tiếp xúc thân mật như hôn hay quan hệ tình dục cũng không làm truyền tế bào ung thư máu sang đối tác. Thay vì lo sợ vô căn cứ dẫn đến việc cách ly hay xa lánh người thân, gia đình nên dành thời gian trò chuyện, động viên tinh thần bởi tâm lý tích cực đóng vai trò vô cùng to lớn đối với hiệu quả điều trị của bệnh nhân huyết học. Mối lo ngại duy nhất trong quá trình tiếp xúc không phải là việc người bệnh lây ung thư cho người thân, mà ngược lại, người khỏe mạnh có thể vô tình mang mầm bệnh cảm cúm hoặc nhiễm khuẩn lây cho người bệnh vốn đang có hệ miễn dịch rất suy yếu.
Yếu tố di truyền và nguy cơ mắc bệnh trong gia đình
Bên cạnh câu hỏi ung thư máu có lây không, nhiều người thường nhầm lẫn giữa khái niệm lây nhiễm và tính di truyền trong gia đình. Phần lớn các trường hợp ung thư máu phát sinh ngẫu nhiên trong suốt cuộc đời do các đột biến gen mắc phải dưới tác động của môi trường sống, phơi nhiễm hóa chất như benzen, phóng xạ liều cao hoặc suy giảm miễn dịch theo tuổi tác. Rất hiếm khi ung thư máu được truyền trực tiếp từ cha mẹ sang con cái như một bệnh di truyền đơn gen. Tuy nhiên, một số đột biến gen bẩm sinh hoặc hội chứng di truyền liên quan đến sửa chữa DNA có thể làm tăng nhẹ nguy cơ mắc bệnh ở các thế hệ sau. Nếu trong gia đình có nhiều thành viên cùng mắc các bệnh lý huyết học ác tính, người thân có thể chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa huyết học hoặc chuyên gia tư vấn di truyền để được đánh giá nguy cơ và theo dõi sức khỏe định kỳ một cách khoa học.
Nguyên tắc bảo vệ và chăm sóc an toàn cho người bệnh huyết học
Do người bệnh ung thư máu thường bị giảm bạch cầu trung tính do tiến triển của bệnh hoặc do tác dụng phụ của hóa trị liệu, nguy cơ lớn nhất đối với họ là các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Vì vậy, nguyên tắc chăm sóc quan trọng nhất là bảo vệ người bệnh khỏi các nguồn lây nhiễm từ môi trường xung quanh. Người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi tiếp xúc với bệnh nhân và trước khi chế biến thức ăn. Tất cả thực phẩm cho người bệnh phải được nấu chín kỹ, ăn ngay khi còn ấm, uống nước đun sôi để nguội và tuyệt đối tránh các món sống như rau sống, gỏi cá hay tiết canh. Người thân đang bị cảm sốt, ho, viêm họng hoặc các bệnh ngoài da truyền nhiễm cần đeo khẩu trang y tế và hạn chế tiếp xúc gần cho đến khi khỏi hẳn để tránh làm tăng gánh nặng nhiễm trùng cho người bệnh.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên khoa. Người nhà và bệnh nhân không tự ý áp dụng các bài thuốc truyền miệng, các liệu pháp thanh lọc hay bỏ dở phác đồ điều trị hóa chất tại bệnh viện chuyên khoa huyết học. Khi người bệnh xuất hiện các dấu hiệu nhiễm trùng như sốt cao, rét run, ho nhiều, khó thở, loét miệng đau đớn hoặc chảy máu bất thường khó cầm, cần đưa ngay đến cơ sở y tế có chuyên khoa huyết học để được xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Bệnh ung thư máu hoàn toàn không lây qua bất kỳ hình thức tiếp xúc đời sống hay chăm sóc nào. Xóa bỏ những hiểu lầm sai lệch giúp người thân tự tin gắn kết, tạo chỗ dựa tinh thần vững chắc và duy trì môi trường sống an toàn, sạch khuẩn nhằm hỗ trợ tốt nhất cho người bệnh trong suốt hành trình điều trị y khoa.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ngủ chung giường với người bị ung thư máu có bị lây bệnh không?
Ngủ chung giường hoàn toàn không làm lây bệnh ung thư máu. Bệnh không có mầm vi sinh vật truyền nhiễm nên việc dùng chung chăn gối hay tiếp xúc gần gũi trong gia đình là hoàn toàn an toàn và không gây bất kỳ nguy cơ sức khỏe nào cho người xung quanh.
Muỗi đốt người bị ung thư máu rồi đốt người khác có truyền bệnh không?
Muỗi hay các loại côn trùng đốt không thể truyền bệnh ung thư máu. Tế bào ung thư máu không thể tồn tại hay phát triển trong cơ thể muỗi, đồng thời hệ miễn dịch của người bị đốt tiếp theo sẽ nhanh chóng tiêu diệt bất kỳ tế bào lạ nào nếu có.
Mẹ bị ung thư máu khi mang thai có truyền sang con không?
Rất hiếm khi tế bào ung thư máu đi qua được hàng rào nhau thai để truyền sang thai nhi. Tuy nhiên, người mẹ mang thai mắc ung thư máu cần được theo dõi sát sao bởi đội ngũ bác sĩ sản khoa và huyết học để kiểm soát an toàn cho cả hai mẹ con.
Có cần cách ly bát đũa và đồ dùng ăn uống của người bệnh không?
Gia đình không cần cách ly đồ dùng ăn uống của người bệnh ung thư máu. Bát đũa chỉ cần được rửa sạch bằng nước ấm và xà phòng như bình thường. Điều quan trọng hơn là đảm bảo thức ăn của người bệnh luôn được nấu chín kỹ để phòng tránh nhiễm khuẩn tiêu hóa.
Người thân của bệnh nhân ung thư máu có cần làm xét nghiệm tầm soát không?
Đa số trường hợp ung thư máu không mang tính di truyền trực tiếp nên người thân không nhất thiết phải xét nghiệm tầm soát đại trà. Tuy nhiên, việc khám sức khỏe định kỳ và thực hiện xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu hàng năm luôn được khuyến khích để theo dõi sức khỏe tổng thể.
