Bệnh tổ đỉa nên kiêng ăn gì để giảm ngứa và phòng ngừa tái phát

Bệnh tổ đỉa nên kiêng ăn gì là gì?

Bệnh tổ đỉa, tên y khoa là dyshidrotic eczema hay pompholyx, là một dạng viêm da mạn tính hay tái phát, biểu hiện điển hình bằng những mụn nước nhỏ li ti, nằm sâu dưới lớp biểu bì ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và các cạnh ngón tay, ngón chân. Khác với các bệnh nhiễm trùng thông thường, mụn nước tổ đỉa thường rất khó vỡ tự nhiên, gây ngứa ngáy râm ran hoặc bỏng rát khó chịu. Khi mụn nước xẹp xuống, vùng da tổn thương thường trở nên khô ráp, nứt nẻ, bong tróc từng mảng và rất dễ bị vi khuẩn xâm nhập nếu người bệnh cào gãi làm trầy xước.

Cơ chế bệnh sinh của tổ đỉa có sự tham gia của yếu tố cơ địa dị ứng, rối loạn điều hòa thần kinh giao cảm gây tăng tiết mồ hôi, stress kéo dài và sự tiếp xúc với các dị nguyên hóa chất hoặc kim loại. Chế độ dinh dưỡng không tác động đơn độc nhưng giữ vai trò xúc tác quan trọng, có thể làm gia tăng phản ứng viêm hoặc thúc đẩy các đợt phát bệnh quay trở lại nếu người bệnh thường xuyên dung nạp những thực phẩm mẫn cảm.

Hạn chế thực phẩm giàu niken và coban

Niken và coban là hai kim loại vi lượng tự nhiên có mặt trong nhiều loại đất và hấp thu vào cây trồng. Ở những người có cơ địa viêm da tiếp xúc dị ứng hoặc nhạy cảm hệ thống, việc nạp lượng lớn thực phẩm chứa niken và coban có thể kích hoạt các phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào, dẫn đến nổi mụn nước sâu và ngứa ngáy dữ dội ở rìa ngón tay, lòng bàn tay hoặc bàn chân.

Các thực phẩm thường có hàm lượng niken và coban tương đối cao bao gồm sô cô la, bột ca cao, các loại đậu hạt khô như đậu nành, đậu phộng, hạt điều, quả óc chó, cũng như yến mạch, kiều mạch và một số loại thực phẩm đóng hộp kim loại. Việc giảm bớt các món ăn này trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày, đặc biệt trong giai đoạn bệnh đang tiến triển cấp tính, có thể hỗ trợ làm dịu bớt mức độ viêm da. Người bệnh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc làm xét nghiệm áp da patch test để xác định xem bản thân có thực sự dị ứng với niken hay không trước khi quyết định cắt giảm nhóm thực phẩm này lâu dài.

Tránh xa hải sản dễ gây dị ứng và thực phẩm giàu histamin

Hải sản như tôm, cua, ghẹ, mực và một số loại cá biển là nguồn đạm phổ biến nhưng lại chứa lượng histamin tự nhiên đáng kể hoặc kích thích tế bào mast trong cơ thể phóng thích ồ ạt histamin tự do. Đối với người mắc bệnh tổ đỉa, nồng độ histamin trong máu tăng cao sẽ tác động trực tiếp lên các đầu mút dây thần kinh thụ cảm ở lớp thượng bì, gây ra cảm giác ngứa ngáy châm chích dữ dội.

Bên cạnh hải sản, các loại thực phẩm lên men lâu ngày như mắm tôm, mắm tép, dưa muối chua, cà pháo, phô mai ủ lâu năm và thịt xông khói chế biến sẵn cũng tích tụ hàm lượng histamin rất cao. Khi tiêu thụ các món này, phản ứng viêm da dễ dàng bùng phát mạnh mẽ, khiến người bệnh cào gãi liên tục, làm vỡ các mụn nước li ti và gia tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn. Do đó, người bệnh nên hạn chế ăn hải sản lạ và thực phẩm ủ chua trong thời gian mụn nước đang phát triển.

Kiêng đồ cay nóng và thực phẩm nhiều đường nhiều dầu mỡ

Gia vị cay nóng như ớt, tiêu, mù tạt, gừng cùng với các món ăn chiên rán nhiều dầu mỡ động vật có thể kích thích tuần hoàn máu dưới da, làm tăng thân nhiệt và tăng tiết mồ hôi tại lòng bàn tay, lòng bàn chân. Mồ hôi ứ đọng kết hợp với tình trạng tăng thân nhiệt cục bộ là yếu tố thúc đẩy cơn ngứa của bệnh tổ đỉa trở nên dai dẳng và khó chịu hơn rất nhiều.

Đồng thời, đồ ngọt nhân tạo, bánh kẹo, nước ngọt có gas và các sản phẩm chứa lượng đường tinh luyện cao làm tăng nhanh chỉ số đường huyết sau ăn. Tình trạng này kích hoạt các chuỗi phản ứng viêm toàn thân và làm suy giảm khả năng tái tạo hàng rào biểu mô của da. Thay vì sử dụng đồ chiên xào nhiều dầu mỡ hay đồ ngọt đậm đặc, người bệnh tổ đỉa nên ưu tiên các món hấp, luộc thanh đạm và dùng dầu thực vật với lượng vừa phải để giữ cho làn da luôn ở trạng thái cân bằng.

Tránh bia rượu và các chất kích thích thần kinh

Rượu, bia, cà phê, trà đặc và thuốc lá là những chất kích thích gây hại rõ rệt đối với người đang mắc các bệnh lý da liễu mạn tính, trong đó có chàm tổ đỉa. Cồn trong rượu bia khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành acetaldehyde, chất này thúc đẩy giãn mạch ngoại vi, gây nóng rát da và kích thích trực tiếp phản xạ ngứa, khiến người bệnh khó kiềm chế hành động cào gãi gây tổn thương da.

Chất kích thích và nicotine trong khói thuốc lá còn làm co thắt mạch máu nhỏ nuôi dưỡng da, ức chế quá trình cung cấp oxy và dưỡng chất đến các tế bào biểu bì, làm chậm quá trình lành thương sau khi mụn nước khô mài. Ngoài ra, việc dùng nhiều đồ uống chứa caffeine vào buổi tối có thể gây căng thẳng thần kinh, rối loạn giấc ngủ, trong khi stress tâm lý lại là một trong những yếu tố khởi phát hàng đầu làm bùng phát đợt tổ đỉa mới. Vì vậy, việc kiêng cữ hoặc cắt giảm tối đa các chất kích thích này là vô cùng cần thiết.

Cách xây dựng thực đơn an toàn và cân bằng dưỡng chất

Mặc dù việc kiêng khem là cần thiết, người bệnh tổ đỉa không nên cắt giảm thực phẩm một cách cực đoan dẫn đến thiếu chất dinh dưỡng. Thay vào đó, bạn nên chủ động ghi chép nhật ký ăn uống trong khoảng hai đến bốn tuần để theo dõi mối liên hệ giữa các món ăn hàng ngày và mức độ ngứa hay nổi mụn nước của cơ thể. Nếu nhận thấy triệu chứng tăng lên rõ rệt sau khi ăn một món cụ thể, bạn mới nên tạm ngừng tiêu thụ món đó.

Song song với việc kiêng các món dễ kích ứng, người bệnh cần tăng cường bổ sung rau xanh đậm, trái cây giàu vitamin C như cam, bưởi, ổi, cùng thực phẩm giàu kẽm và acid béo omega 3 để hỗ trợ giảm viêm tự nhiên. Cung cấp đủ từ một phẩy năm đến hai lít nước mỗi ngày giúp da duy trì độ ẩm tự nhiên từ bên trong, hạn chế tình trạng khô ráp, nứt nẻ và bong tróc vảy sau khi các đợt mụn nước tổ đỉa lặn đi.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về chế độ ăn uống chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và hỗ trợ cải thiện triệu chứng, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý kiêng khem quá khắt khe gây suy kiệt dinh dưỡng, không tự mua thuốc bôi chứa corticoid hoặc thuốc uống khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi vùng da tổn thương có dấu hiệu sưng tấy, mưng mủ, sốt hoặc đau rát nhiều, bạn cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Chế độ ăn uống hợp lý đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát phản ứng ngứa và giảm tần suất tái phát bệnh tổ đỉa. Tuy nhiên, dinh dưỡng không thể thay thế phác đồ điều trị chuyên khoa của bác sĩ da liễu. Bạn nên kết hợp giữa việc ăn uống khoa học, chăm sóc giữ ẩm làn da và dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn y tế để duy trì sức khỏe da ổn định lâu dài.