Bệnh tiêu chảy lây qua đường nào và cách phòng ngừa lây nhiễm

Tiêu chảy lây qua đường nào là gì?

Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước từ ba lần trở lên trong một ngày, thường đi kèm cảm giác quặn bụng, buồn nôn, mệt mỏi và mất nước. Về mặt bệnh học, tiêu chảy được phân chia thành hai nhóm chính gồm tiêu chảy không nhiễm trùng và tiêu chảy nhiễm trùng. Tiêu chảy không nhiễm trùng xuất phát từ rối loạn chức năng đại tràng, hội chứng ruột kích thích, không dung nạp lactose hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc điều trị, nhóm này hoàn toàn không có khả năng lây lan giữa người với người.

Ngược lại, tiêu chảy nhiễm trùng do các vi sinh vật gây bệnh như vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng xâm nhập vào đường tiêu hóa. Đây là nhóm bệnh có nguy cơ lây truyền rất cao từ người bệnh sang người lành thông qua các thói quen sinh hoạt hàng ngày, dễ tạo thành các chùm ca bệnh trong gia đình, trường học hoặc bùng phát thành dịch tại cộng đồng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Cơ chế lây truyền theo con đường phân và miệng

Cơ chế lây truyền phổ biến nhất của các bệnh lý tiêu chảy nhiễm khuẩn là con đường phân – miệng. Khi một người bị nhiễm các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn Salmonella, Shigella, phẩy khuẩn tả, vi khuẩn Escherichia coli hoặc các loại virus như rotavirus, norovirus, mầm bệnh sẽ hiện diện với số lượng khổng lồ trong chất thải của họ.

Nếu sau khi đi vệ sinh hoặc chăm sóc người bệnh, bàn tay không được vệ sinh sạch sẽ bằng xà phòng, mầm bệnh sẽ bám lại trên ngón tay và móng tay. Từ đó, người bệnh vô tình chạm vào thức ăn, đồ uống hoặc đưa tay trực tiếp lên miệng, tạo điều kiện thuận lợi cho các vi sinh vật xâm nhập sâu vào ống tiêu hóa và gây viêm nhiễm niêm mạc ruột.

Lây qua nguồn nước và thực phẩm nhiễm khuẩn

Nguồn nước và thực phẩm không bảo đảm an toàn vệ sinh là mắt xích trung gian hàng đầu làm bùng phát các đợt tiêu chảy cấp trong cộng đồng. Thức ăn tươi sống không được nấu chín kỹ, rau củ quả tưới bằng nguồn nước nhiễm bẩn hoặc thực phẩm để ở nhiệt độ phòng quá lâu tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi nảy nở.

Bên cạnh đó, việc sử dụng nguồn nước sinh hoạt, nước giếng khoan chưa qua xử lý hoặc nước đá không rõ nguồn gốc cũng tiềm ẩn nguy cơ chứa mầm bệnh đường ruột. Khi con người ăn uống phải các loại thực phẩm và đồ uống này, các độc tố cùng vi sinh vật sẽ tấn công hệ tiêu hóa, gây ra hiện tượng tiêu chảy kèm đau bụng và nôn ói dữ dội.

Lây qua tiếp xúc trực tiếp và bề mặt đồ vật

Bên cạnh việc lây gián tiếp qua thức ăn, các tác nhân gây tiêu chảy còn có khả năng lây lan nhanh chóng qua tiếp xúc trực tiếp hoặc thông qua bề mặt môi trường sống. Người khỏe mạnh khi bắt tay, ôm hôn hoặc hỗ trợ chăm sóc người đang bị tiêu chảy cấp có thể bị dính mầm bệnh nếu không áp dụng biện pháp phòng ngừa.

Các bề mặt sinh hoạt dùng chung như tay nắm cửa, bồn cầu, công tắc điện, đồ chơi của trẻ em hoặc vật dụng bàn ăn là nơi tích tụ nhiều vi khuẩn và virus gây bệnh. Khi chạm tay vào những đồ vật nhiễm khuẩn rồi cầm nắm thức ăn, người tiếp xúc rất dễ bị lây nhiễm chéo, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ hoặc bệnh viện.

Biện pháp ngăn chặn sự lây lan của bệnh tiêu chảy

Để cắt đứt các mắt xích lây truyền của tiêu chảy, việc duy trì thói quen vệ sinh cá nhân và an toàn thực phẩm là yếu tố quan trọng nhất. Mỗi cá nhân cần hình thành thói quen rửa tay kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, nhất là trước khi chế biến món ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Các gia đình cần triệt để thực hiện nguyên tắc ăn chín uống sôi, bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh đúng cách và phân chia dao thớt riêng biệt cho thực phẩm sống và chín. Khi trong nhà có người bị tiêu chảy, cần khử khuẩn bồn cầu, sàn nhà và các bề mặt tiếp xúc thường xuyên bằng dung dịch sát khuẩn y tế, đồng thời giặt riêng đồ dùng cá nhân của người bệnh bằng nước nóng.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các con đường lây truyền của bệnh tiêu chảy mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa. Nếu người bệnh xuất hiện dấu hiệu mất nước nặng như môi khô, mắt trũng, khát nước dữ dội, li bì, sốt cao hoặc đi ngoài ra máu, cần đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Hiểu rõ các con đường lây truyền của tiêu chảy nhiễm trùng giúp mỗi gia đình chủ động bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa. Thực hiện nghiêm túc việc rửa tay, ăn chín uống sôi và giữ vệ sinh nơi ở là lá chắn tốt nhất trước các mầm bệnh nguy hiểm. Khi xuất hiện dấu hiệu bệnh, người bệnh cần nghỉ ngơi, bù dịch đúng cách và đi khám kịp thời để đảm bảo an toàn.