Bệnh thủy đậu tái phát có nguy hiểm không và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người từng mắc thủy đậu thường băn khoăn liệu bệnh thủy đậu tái phát có nguy hiểm không và bản thân có nguy cơ mắc lại lần thứ hai hay không. Trên thực tế, hệ miễn dịch của cơ thể sau lần nhiễm đầu tiên thường đủ mạnh để ngăn ngừa bệnh thủy đậu bùng phát toàn thân trở lại.
Tuy nhiên, virus gây bệnh không biến mất hoàn toàn mà chuyển sang trạng thái ngủ đông tại các hạch thần kinh. Khi sức đề kháng suy giảm, virus có thể tái hoạt động và gây ra những biến chứng đáng lo ngại, phổ biến nhất là bệnh zona thần kinh với những cơn đau nhức kéo dài.
Bệnh thủy đậu tái phát là gì?
Bệnh thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết bọng nước. Sau khi hồi phục khỏi đợt nhiễm trùng ban đầu, cơ thể người bệnh sẽ hình thành đáp ứng miễn dịch dịch thể và miễn dịch qua trung gian tế bào tương đối bền vững. Nhờ đó, hầu hết mọi người không bao giờ bị thủy đậu toàn thân lần thứ hai trong suốt cuộc đời. Mặc dù vậy, virus Varicella Zoster vẫn tiếp tục tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh cảm giác dọc tủy sống. Khi gặp điều kiện thuận lợi như tuổi tác cao, suy giảm miễn dịch hoặc căng thẳng nghiêm trọng, virus này có thể tái kích hoạt. Hiện tượng tái hoạt động này thường biểu hiện dưới dạng bệnh zona thần kinh, gây tổn thương da khu trú kèm đau đớn dữ dội và tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng nếu không được xử trí đúng cách.
Khả năng bệnh thủy đậu tái phát lần hai trong đời
Sau khi một người mắc bệnh thủy đậu lần đầu, hệ miễn dịch của cơ thể thường tạo ra kháng thể đặc hiệu giúp bảo vệ lâu dài. Do đó, việc tái phát bệnh thủy đậu toàn thân với các nốt phỏng rải rác khắp người là trường hợp cực kỳ hiếm gặp trong y khoa. Tình huống này hầu như chỉ xảy ra ở những người có hệ miễn dịch suy yếu nghiêm trọng, chẳng hạn như bệnh nhân đang điều trị ung thư, người ghép tạng phải dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc người nhiễm HIV giai đoạn tiến triển. Ở người có sức đề kháng bình thường, nguy cơ mắc lại thủy đậu lần thứ hai là rất thấp. Tuy nhiên, việc khỏi bệnh thủy đậu không đồng nghĩa với việc virus Varicella Zoster đã bị tiêu diệt hoàn toàn. Chúng rút lui và ẩn náu trong các hạch rễ thần kinh cảm giác suốt nhiều năm mà không gây ra bất kỳ dấu hiệu lâm sàng nào. Khi gặp điều kiện thuận lợi như tuổi tác cao, căng thẳng kéo dài hoặc suy giảm thể lực, virus này có thể thức giấc và gây bệnh dưới một hình thái lâm sàng hoàn toàn khác.
Sự tái hoạt động của virus Varicella Zoster dưới dạng zona thần kinh
Dạng tái hoạt động phổ biến nhất của virus thủy đậu trong cơ thể không phải là bệnh thủy đậu lan tỏa mà là bệnh zona thần kinh, dân gian thường gọi là giời leo. Khi virus Varicella Zoster tiềm ẩn trong hạch thần kinh bùng phát trở lại, chúng di chuyển dọc theo các sợi thần kinh cảm giác ra ngoài rìa da. Quá trình này tạo nên các dải mụn nước mọc thành chùm, thường chỉ khu trú ở một bên cơ thể như một bên ngực, mạn sườn, cổ hoặc một bên mặt. Khác với cảm giác ngứa ngáy râm ran của thủy đậu ban đầu, tổn thương da do zona thần kinh thường đi kèm cảm giác đau nhức nhối, bỏng rát sâu hoặc châm chích dữ dội dọc theo đường đi của dây thần kinh. Tình trạng này phản ánh sự tổn thương trực tiếp của tế bào thần kinh do phản ứng viêm khi virus nhân lên. Việc nhận biết sớm các triệu chứng đau rát cục bộ trước khi bọng nước xuất hiện có ý nghĩa quan trọng để can thiệp y tế kịp thời.
Các biến chứng nguy hiểm khi virus thủy đậu tái bùng phát
Mức độ nguy hiểm khi virus thủy đậu tái hoạt động phụ thuộc vào vị trí tổn thương và thể trạng của từng người bệnh. Một trong những biến chứng thường gặp và dai dẳng nhất là hội chứng đau dây thần kinh sau zona. Cơn đau rát có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi tổn thương ngoài da đã lành lặn, làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống và giấc ngủ của người bệnh. Nguy hiểm hơn, nếu virus bùng phát ở nhánh thần kinh thị giác vùng mặt, bệnh nhân có thể đối mặt với biến chứng loét giác mạc, viêm màng bồ đào, thậm chí suy giảm thị lực vĩnh viễn. Ngoài ra, các bọng nước bị vỡ nếu không được chăm sóc vệ sinh đúng cách rất dễ dẫn tới bội nhiễm vi khuẩn ngoài da, để lại sẹo sâu hoặc gây viêm mô tế bào. Ở những bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng, virus có thể lan rộng vào nội tạng, gây viêm phổi, viêm gan hoặc viêm não màng não, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng khi virus tái hoạt động
Mọi người từng có tiền sử mắc thủy đậu đều mang trong mình virus tiềm ẩn, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn hẳn khi virus tái bùng phát. Người từ 50 tuổi trở lên là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất do quá trình lão hóa tự nhiên làm suy giảm dần khả năng kiểm soát miễn dịch tế bào. Những người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy thận mạn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn cũng dễ gặp biến chứng nặng hơn nếu virus tái hoạt động. Bên cạnh đó, tình trạng căng thẳng tinh thần kéo dài, mất ngủ kinh niên, suy kiệt thể lực hoặc việc sử dụng thuốc kháng viêm corticoid dài ngày đều có thể trở thành yếu tố thuận lợi làm suy yếu hàng rào bảo vệ của cơ thể. Đối với phụ nữ mang thai, việc nhiễm trùng tái phát cần được theo dõi sát sao tại bệnh viện chuyên khoa để phòng ngừa nguy cơ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi.
Nguyên tắc theo dõi và chăm sóc y khoa khi có biểu hiện tái phát
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như đau rát khu trú một bên cơ thể hoặc mọc bọng nước mới, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc truyền nhiễm thăm khám. Việc điều trị sớm bằng thuốc kháng virus theo chỉ định của bác sĩ trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi phát ban có thể giúp rút ngắn thời gian bệnh, giảm độ nặng tổn thương và hạn chế tối đa nguy cơ đau thần kinh kéo dài. Trong sinh hoạt hằng ngày, người bệnh cần giữ cho vùng da tổn thương luôn sạch sẽ, khô ráo, mặc quần áo rộng rãi thoáng mát để tránh cọ xát làm vỡ bọng nước. Tuyệt đối không tự ý gãi, chọc thủng nốt phỏng hay bôi đắp các loại lá cây, thuốc bột tự chế lên da vì có thể gây nhiễm trùng thứ phát nghiêm trọng. Việc xây dựng lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc và tham khảo ý kiến bác sĩ về tiêm chủng phòng ngừa cũng là biện pháp hữu hiệu giúp củng cố hệ miễn dịch.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng virus, thuốc giảm đau liều cao hoặc áp dụng các mẹo dân gian đắp lá lên bọng nước. Khi có triệu chứng nghi ngờ, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn điều trị an toàn.
Tóm tắt
Thủy đậu hiếm khi phát lại lần hai dưới dạng ban toàn thân, nhưng virus tiềm ẩn có thể tái hoạt động thành bệnh zona thần kinh. Người bệnh không nên chủ quan trước các bọng nước mới xuất hiện, đặc biệt khi đi kèm đau rát cục bộ hoặc sốt cao. Việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế chuyên khoa giúp chẩn đoán chính xác và kiểm soát tốt các biến chứng tiềm ẩn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Một người có thể mắc bệnh thủy đậu hai lần trong đời không?
Hầu hết người từng mắc thủy đậu sẽ có miễn dịch bền vững suốt đời. Trường hợp tái phát thủy đậu toàn thân lần hai rất hiếm gặp, chủ yếu ghi nhận ở người bị suy giảm miễn dịch nghiêm trọng.
Zona thần kinh khác gì so với bệnh thủy đậu tái phát?
Hai bệnh này do cùng virus Varicella Zoster gây ra nhưng khác nhau về biểu hiện. Thủy đậu gây nốt phỏng rải rác toàn thân, còn zona thần kinh khu trú theo dải dây thần kinh một bên cơ thể kèm đau rát rõ rệt.
Người bị zona thần kinh do virus thủy đậu tái hoạt động có lây cho người khác không?
Người bị zona thần kinh không làm người khác mắc zona, nhưng dịch tiết từ bọng nước có thể truyền virus Varicella Zoster sang người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa tiêm vắc xin, khiến họ bị thủy đậu.
Đã từng bị thủy đậu rồi có cần tiêm phòng nữa không?
Người từng mắc thủy đậu vẫn có thể tiêm vắc xin ngừa zona thần kinh theo tư vấn của bác sĩ nhằm giảm thiểu nguy cơ virus tái hoạt động và hạn chế biến chứng đau dây thần kinh kéo dài.
Cần làm gì ngay khi nghi ngờ nốt phỏng thủy đậu tái phát?
Bạn không nên tự ý bôi thuốc dân gian, đắp lá hay cạo gió lên vùng da tổn thương. Khi thấy nổi ban phỏng nước kèm đau nhức hoặc sốt, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
