Bệnh tay chân miệng ở trẻ em có nguy hiểm không và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh tay chân miệng ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm cấp tính do nhóm vi rút đường ruột gây ra, thường gặp nhất ở trẻ dưới năm tuổi. Đa số các trường hợp mắc bệnh có diễn tiến lành tính và tự hồi phục sau bảy đến mười ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể trở nên rất nguy hiểm khi gây ra các biến chứng cấp tính đe dọa tính mạng nếu nhiễm phải các phân nhóm vi rút có độc lực cao như Enterovirus 71.
Nhiều phụ huynh lo lắng liệu bệnh tay chân miệng có nguy hiểm không và làm sao để phòng ngừa lây lan cho con. Câu trả lời là bệnh có thể gây nguy hiểm khó lường do biến chứng thần kinh và suy tuần hoàn diễn tiến rất nhanh, nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa và hạn chế rủi ro bằng việc cách ly hợp lý, vệ sinh môi trường sống và theo dõi sát các biểu hiện bất thường ở trẻ.
Bệnh tay chân miệng ở trẻ em là gì?
Bệnh tay chân miệng ở trẻ em là bệnh nhiễm trùng thường bùng phát thành dịch tại các nhà trẻ, trường mẫu giáo và cộng đồng dân cư. Tác nhân gây bệnh phổ biến gồm vi rút Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 thuộc họ Enterovirus. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nước bọt, dịch bóng nước hoặc phân của trẻ nhiễm bệnh. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút nhân lên trong niêm mạc họng và đường ruột rồi lan tỏa theo máu đến các mô đích. Biểu hiện đặc trưng của bệnh là sốt nhẹ hoặc vừa, kèm theo các tổn thương loét niêm mạc miệng gây đau rát khiến trẻ chán ăn, chảy nước bọt nhiều, cùng các nốt ban sẩn hồng ban hoặc bóng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông và đầu gối. Hiểu rõ bản chất lây truyền giúp phụ huynh chủ động xử trí đúng đắn.
Mức độ nguy hiểm và các biến chứng tiềm ẩn của bệnh tay chân miệng
Bệnh tay chân miệng ở trẻ em đa số diễn tiến lành tính nhưng mức độ nguy hiểm phụ thuộc chặt chẽ vào chủng vi rút gây bệnh và khả năng đáp ứng miễn dịch của từng trẻ. Mối đe dọa lớn nhất đến từ các chủng vi rút có độc lực thần kinh mạnh như Enterovirus 71, có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng chỉ sau vài ngày khởi phát. Các biến chứng nguy hiểm thường gặp bao gồm viêm màng não vô khuẩn, viêm não màng não, viêm thân não, viêm cơ tim và phù phổi cấp. Vi rút tấn công vào hệ thần kinh trung ương có thể làm rối loạn điều hòa thần kinh giao cảm, dẫn đến co mạch ngoại vi, mạch nhanh, huyết áp tăng cao đột ngột rồi nhanh chóng suy tuần hoàn cấp và suy hô hấp. Những tổn thương này diễn biến rất nhanh chóng và có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài hoặc đe dọa tính mạng nếu trẻ không được cấp cứu và can thiệp hồi sức chuyên khoa kịp thời. Do đó, phụ huynh không nên chủ quan ngay cả khi trẻ ban đầu chỉ biểu hiện sốt nhẹ và tổn thương da ít.
Các biểu hiện cảnh báo bệnh chuyển nặng phụ huynh cần theo dõi sát
Để phòng tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm, việc quan sát phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển biến nặng là yếu tố sống còn trong quá trình chăm sóc trẻ tại nhà. Dấu hiệu thần kinh sớm và nhạy nhất là hiện tượng giật mình chới với lúc trẻ thiu thiu ngủ hoặc ngay khi đang tỉnh táo, lặp lại nhiều lần trong ngày. Bên cạnh đó, trẻ có thể sốt cao liên tục trên ba mươi chín độ C khó hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt thông thường, kèm theo quấy khóc liên tục, bứt rứt, kích thích hoặc ngược lại là li bì, ngủ gà, hôn mê. Các biểu hiện suy giảm vận động như run chi, đi đứng loạng choạng, yếu tay chân, mắt nhìn ngược hoặc rung giật nhãn cầu cũng là cảnh báo tổn thương thân não. Ngoài ra, các biểu hiện rối loạn tuần hoàn và hô hấp như thở nhanh, thở không đều, thở rít, vã mồ hôi toàn thân, chân tay lạnh ngắt, da nổi vân tím hoặc huyết áp dao động thất thường đòi hỏi phải đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để xử trí cấp cứu.
Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ
Hiện nay việc phòng ngừa bệnh tay chân miệng dựa chủ yếu vào kiểm soát vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và ngăn chặn chuỗi lây truyền trong cộng đồng. Người chăm sóc và trẻ em cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi cho trẻ ăn và sau khi thay tã lót hoặc tiếp xúc với phân trẻ. Thường xuyên lau sạch các bề mặt tiếp xúc hằng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, mặt bàn ghế và sàn nhà bằng dung dịch khử khuẩn chứa clo hoặc xà phòng thông thường. Thực hiện ăn chín, uống sôi, sử dụng riêng đồ dùng ăn uống như cốc chén, thìa bát cho từng trẻ và không mớm thức ăn. Khi phát hiện trẻ mắc bệnh, cần cho trẻ nghỉ học và cách ly tại nhà ít nhất mười ngày tính từ lúc phát bệnh để tránh làm bùng phát dịch tại trường lớp. Đồng thời, gia đình cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ tiếp xúc gần để kịp thời xử trí.
Chăm sóc và nâng cao thể trạng hỗ trợ trẻ phục hồi an toàn
Bên cạnh các biện pháp cách ly và theo dõi sát diễn tiến, chế độ chăm sóc dinh dưỡng đóng vai trò then chốt giúp tăng sức đề kháng và rút ngắn thời gian hồi phục cho trẻ. Do niêm mạc miệng bị loét đau rát, trẻ thường sợ ăn và dễ bị mất nước, vì vậy phụ huynh nên cho trẻ ăn các món ăn mềm, lỏng, nguội hoặc ấm vừa phải như cháo loãng, súp, sữa mát và chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày. Tuyệt đối tránh các loại thức ăn cay, mặn, quá nóng hoặc trái cây có vị quá chua vì dễ kích ứng vết loét làm trẻ đau đớn hơn. Cần khuyến khích trẻ uống nhiều nước, nước điện giải hoặc nước trái cây ngọt thanh để bù lại lượng dịch mất đi do sốt. Tắm rửa nhẹ nhàng cho trẻ hằng ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió, không chà xát mạnh làm vỡ các bóng nước trên da nhằm ngăn ngừa nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát. Vệ sinh khoang miệng nhẹ nhàng bằng dung dịch nước muối sinh lý giúp làm sạch tổn thương và ngăn ngừa viêm nhiễm lan rộng.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc kháng sinh, thuốc kháng vi rút hay thuốc chứa corticoid cho trẻ khi chưa có chỉ định y tế chuyên môn. Không tự ý bôi các loại thuốc nam, đắp lá dân gian hoặc chích rạch các bọng nước trên da vì nguy cơ gây bội nhiễm vi khuẩn và biến chứng nhiễm trùng huyết nguy hiểm. Hãy tham vấn bác sĩ chuyên khoa nhi ngay khi có bất kỳ nghi ngờ nào về sức khỏe của trẻ.
Tóm tắt
Bệnh tay chân miệng ở trẻ em có thể kiểm soát an toàn nếu phụ huynh trang bị đầy đủ kiến thức nhận diện và chủ động áp dụng các thói quen vệ sinh phòng dịch. Việc theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo sớm và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời khi có biểu hiện bất thường là chìa khóa then chốt giúp phòng tránh tối đa các biến chứng nặng, bảo vệ sự phát triển khỏe mạnh của trẻ nhỏ.
Nguồn tham khảo
- Office of Academic Resources, Chulalongkorn University: Prevalence of human enterovirus infection and complete coding sequence analysis of human enterovirus 71 among patients with hand, foot and mouth disease and herpangina in Thailand, 2008-2014
- International Journal of Neuroscience: MRI Findings of Neurological Complications in Hand-Foot-Mouth Disease by Enterovirus 71 Infection
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị bệnh tay chân miệng rồi có nguy cơ tái nhiễm lại không?
Trẻ hoàn toàn có thể mắc bệnh tay chân miệng nhiều lần do có nhiều phân nhóm vi rút khác nhau gây bệnh. Miễn dịch tạo ra sau khi nhiễm chỉ có tác dụng bảo vệ với chủng vi rút cụ thể đó mà không ngăn ngừa được sự xâm nhập của các chủng vi rút khác.
Bệnh tay chân miệng thường lây lan mạnh nhất vào thời điểm nào?
Vi rút tay chân miệng lây lan mạnh nhất trong tuần đầu tiên kể từ khi khởi phát triệu chứng. Dù vậy, vi rút vẫn có thể tiếp tục đào thải qua đường tiêu hóa và nước bọt trong nhiều tuần sau khi các nốt ban và vết loét đã lành.
Có nên kiêng nước và kiêng gió cho trẻ khi mắc tay chân miệng không?
Quan niệm kiêng nước kiêng gió hoàn toàn không có cơ sở y khoa và có thể khiến trẻ bị ngứa ngáy, tăng nguy cơ nhiễm trùng da. Trẻ vẫn cần được tắm rửa nhẹ nhàng hằng ngày bằng nước ấm trong phòng kín gió để giữ sạch cơ thể.
Vết loét miệng do tay chân miệng thường tự khỏi trong bao lâu?
Các vết loét ở niêm mạc miệng của trẻ thường tự thuyên giảm và lành hẳn sau khoảng bảy đến mười ngày. Trong giai đoạn này, phụ huynh nên cho trẻ súc miệng bằng nước muối sinh lý và dùng thức ăn mềm lỏng để giảm cảm giác đau buốt.
Khi nào trẻ mắc tay chân miệng có thể đi học trở lại?
Trẻ chỉ nên quay lại trường học khi đã hết sốt hoàn toàn ít nhất hai mươi tư giờ, các bóng nước và tổn thương da đã se khô bong vảy, và ít nhất mười ngày kể từ khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng đầu tiên.
