Bệnh sốt rét ở trẻ em và các biện pháp phòng tránh cha mẹ cần biết

Sốt rét ở trẻ em là gì?

Bệnh sốt rét ở trẻ em bắt nguồn từ sự xâm nhập của ký sinh trùng đơn bào thuộc chi Plasmodium vào dòng máu khi muỗi mang mầm bệnh đốt trẻ. Có nhiều loài Plasmodium khác nhau, trong đó Plasmodium falciparum và Plasmodium vivax là hai tác nhân thường gặp nhất gây bệnh ở người. Sau khi xâm nhập, ký sinh trùng di chuyển đến gan để nhân lên rồi tấn công hàng loạt tế bào hồng cầu trong hệ tuần hoàn, gây nên các đợt tán huyết cấp tính.

Trẻ em, đặc biệt là nhóm trẻ dưới năm tuổi, là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước căn bệnh này do hệ thống miễn dịch chưa được tôi luyện để tạo ra các kháng thể bảo vệ đầy đủ. Nếu nhiễm phải chủng độc lực cao, mầm bệnh có thể làm tắc nghẽn các vi mạch máu nuôi dưỡng não và các cơ quan nội tạng quan trọng, dẫn đến nhiều biến chứng khó lường. Do đó, việc trang bị kiến thức nhận diện bệnh từ sớm là vô cùng cấp thiết cho mọi gia đình.

Biểu hiện sốt rét đặc thù ở lứa tuổi trẻ nhỏ

Không giống như người trưởng thành thường trải qua ba giai đoạn rõ rệt gồm rét run, sốt nóng dữ dội rồi vã mồ hôi, cơn sốt ở trẻ nhỏ thường diễn biến thất thường và khó đoán. Trẻ có thể sốt cao liên tục không thành cơn, sốt kèm co giật hoặc thân nhiệt dao động bất thường mà không có biểu hiện ớn lạnh rõ ràng.

Bên cạnh sốt, trẻ mắc bệnh thường kèm theo tình trạng mệt lả, li bì, bỏ bú, chán ăn, quấy khóc liên tục hoặc nôn mửa và tiêu chảy. Một số trẻ xuất hiện tình trạng da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt do hồng cầu bị ký sinh trùng phá hủy dẫn đến thiếu máu cấp tính. Việc triệu chứng lâm sàng dễ nhầm lẫn với nhiễm siêu vi hay nhiễm trùng tiêu hóa thông thường là nguyên nhân chính khiến bệnh nhân nhỏ tuổi dễ bị phát hiện muộn.

Nguy cơ biến chứng nặng khi trẻ mắc bệnh sốt rét

Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa hoàn thiện khiến cơ thể khó tự ức chế sự nhân lên nhanh chóng của ký sinh trùng Plasmodium trong máu. Khi ký sinh trùng xâm nhập và phá vỡ hàng loạt tế bào hồng cầu, trẻ rất nhanh rơi vào trạng thái thiếu máu trầm trọng, suy nhược toàn thân và rối loạn chuyển hóa.

Nếu chậm trễ trong can thiệp y tế, sốt rét ở trẻ nhỏ có thể tiến triển thành sốt rét ác tính với các tổn thương cơ quan nghiêm trọng. Phổ biến nhất là thể não gây hôn mê sâu, co giật kéo dài, suy hô hấp cấp tính do phù phổi hoặc toan chuyển hóa máu. Trẻ cũng đối diện nguy cơ hạ đường huyết nặng gây tổn thương thần kinh vĩnh viễn nếu không được cung cấp glucose và chăm sóc tích cực tại cơ sở y tế.

Biện pháp phòng ngừa muỗi đốt bảo vệ trẻ nhỏ

Biện pháp bảo vệ hàng đầu là loại bỏ triệt để nguy cơ trẻ bị muỗi Anopheles truyền bệnh tấn công. Gia đình cần duy trì thói quen cho trẻ ngủ trong màn, kể cả vào ban ngày, tốt nhất là sử dụng loại màn đã được tẩm hóa chất diệt muỗi an toàn theo khuyến cáo y tế.

Khi cho trẻ sinh hoạt ngoài trời, đặc biệt vào thời điểm chập tối hoặc sáng sớm là lúc muỗi hoạt động mạnh, phụ huynh nên cho con mặc quần áo dài tay, màu sáng để hạn chế thu hút muỗi. Đồng thời, có thể sử dụng các sản phẩm bôi chống muỗi chuyên dụng dành riêng cho độ tuổi của trẻ theo đúng hướng dẫn an toàn, tránh để dính vào mắt, miệng hoặc vết thương hở của bé.

Kiểm soát môi trường sống và tiêu diệt nguồn phát sinh muỗi

Muỗi truyền bệnh sốt rét thường phát triển mạnh tại những khu vực có cây cối rậm rạp và nguồn nước tù đọng. Vì vậy, việc vệ sinh môi trường sống xung quanh nhà là giải pháp phòng bệnh căn cơ. Gia đình cần phát quang bụi rậm, lấp các vũng nước đọng, khơi thông cống rãnh để phá hủy nơi sinh sản của lăng quăng và muỗi.

Đối với các dụng cụ chứa nước sinh hoạt gia đình, cần có nắp đậy kín hoặc thả cá nhỏ để tiêu diệt bọ gậy. Trong các đợt ngành y tế dự phòng tổ chức phun hóa chất diệt muỗi tại địa phương, các hộ gia đình có trẻ nhỏ cần tích cực phối hợp và tuân thủ các chỉ dẫn an toàn về thời gian cách ly để đảm bảo sức khỏe hô hấp cho bé.

Lưu ý bảo vệ trẻ khi di chuyển đến vùng lưu hành sốt rét

Khi gia đình có kế hoạch đưa trẻ đến các địa phương có ổ dịch sốt rét lưu hành, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa trước chuyến đi để được tư vấn các biện pháp dự phòng phù hợp. Bác sĩ sẽ cân nhắc tình trạng sức khỏe cụ thể của bé và yếu tố dịch tễ nơi đến để đưa ra hướng dẫn phòng bệnh an toàn nhất.

Sau khi trở về từ vùng có dịch, phụ huynh phải tiếp tục theo dõi sát thân nhiệt và các biểu hiện sức khỏe của con trong vòng ít nhất vài tháng. Nếu trẻ xuất hiện bất kỳ cơn sốt nào, cha mẹ cần đưa bé đến bệnh viện ngay và thông báo rõ với bác sĩ về lịch sử di chuyển gần đây để giúp việc chẩn đoán định hướng ký sinh trùng sốt rét được tiến hành nhanh chóng, chính xác.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ sốt, thuốc kháng sinh hoặc thuốc điều trị sốt rét cho trẻ uống khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi phát hiện trẻ sốt cao li bì, co giật hoặc khó thở, cần lập tức đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất.

Tóm tắt

Sốt rét ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phòng ngừa chu đáo và phát hiện sớm. Phụ huynh khi đưa con đến vùng lưu hành cần chủ động áp dụng các biện pháp ngăn ngừa muỗi đốt và theo dõi sát sao sức khỏe của bé để xử trí y tế kịp thời.