Bệnh sởi có lây không và những điều cần biết để phòng tránh

Bệnh sởi có lây không là gì?

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi thuộc chi Morbillivirus gây ra, chủ yếu tấn công vào hệ hô hấp trước khi lan ra toàn thân. Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng ban đầu như sốt cao, ho khan dai dẳng, chảy nước mũi, viêm kết mạc mắt và sau đó xuất hiện phát ban dạng dát sần đặc trưng từ vùng mặt lan dần xuống chân. Bệnh sởi có thể gặp ở cả trẻ em lẫn người lớn nếu chưa có miễn dịch bảo vệ. Dù là bệnh lý lành tính trong nhiều trường hợp, sởi vẫn có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm tai giữa, viêm phổi nặng, tiêu chảy mất nước kéo dài và viêm não cấp tính nếu người bệnh không được chăm sóc y tế chu đáo. Việc phát hiện sớm và hiểu rõ cách thức lây lan của bệnh sởi đóng vai trò sống còn trong việc ngăn chặn dịch bệnh bùng phát.

Khả năng lây lan nhanh chóng của virus sởi trong môi trường

Virus sởi thuộc họ Paramyxoviridae, là một trong những tác nhân gây bệnh truyền nhiễm có tốc độ lây lan nhanh nhất ở người. Khả năng lây nhiễm của virus sởi được đo lường bằng hệ số lây truyền cơ bản rất cao, nghĩa là một người mắc bệnh trong cộng đồng chưa có miễn dịch có thể lây trực tiếp cho từ mười hai đến mười tám người khác.

Khác với nhiều loại virus thông thường chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngoài môi trường, virus sởi có thể lơ lửng trong không khí hoặc bám trên các bề mặt vật dụng suốt hai giờ đồng hồ sau khi người bệnh rời đi. Do đó, người khỏe mạnh hoàn toàn có nguy cơ bị nhiễm bệnh dù không trực tiếp đối mặt hay trò chuyện cùng bệnh nhân, chỉ cần vô tình bước vào căn phòng kín mà người mắc sởi vừa ho hoặc hắt hơi trước đó.

Các con đường lây truyền phổ biến của bệnh sởi

Con đường lây truyền chủ yếu của bệnh sởi là qua đường hô hấp. Khi người mắc bệnh sởi ho, hắt hơi, sổ mũi hoặc trò chuyện, hàng triệu giọt bắn li ti chứa virus sởi sẽ phát tán ra không khí xung quanh. Người tiếp xúc gần hít phải các giọt bắn khí dung này sẽ dễ dàng bị virus xâm nhập vào niêm mạc mũi họng và đường hô hấp dưới.

Bên cạnh con đường hít thở trực tiếp, bệnh sởi còn có thể lây gián tiếp qua bề mặt tiếp xúc. Khi dịch tiết hô hấp của người bệnh bám vào tay nắm cửa, đồ chơi, bàn ghế hay mặt bàn, người khác chạm tay vào các vật thể này rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng cũng sẽ tạo cơ hội cho virus xâm nhập. Ở những nơi tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, bệnh viện và phương tiện giao thông công cộng, nguy cơ lây lan diện rộng qua hai con đường này càng trở nên rõ rệt.

Thời điểm người mắc bệnh sởi phát tán virus mạnh nhất

Một đặc điểm khiến bệnh sởi trở nên đặc biệt nguy hiểm là thời gian phát tán virus ra ngoài cộng đồng rất dài. Người nhiễm virus sởi có khả năng lây bệnh cho người khác từ khoảng bốn ngày trước khi xuất hiện các nốt ban đỏ đầu tiên và tiếp tục lây lan cho đến bốn ngày sau khi phát ban bùng phát trên cơ thể.

Giai đoạn tiền triệu kéo dài khoảng hai đến bốn ngày trước phát ban là thời điểm bệnh dễ lây truyền nhất. Lúc này, người bệnh chỉ có các biểu hiện giống cảm cúm thông thường như sốt nhẹ, ho khan, chảy nước mũi và mắt đỏ kèm chảy nước mắt. Do chưa có ban sởi đặc trưng, nhiều người thường chủ quan, tiếp tục đi học, đi làm hoặc sinh hoạt chung, vô tình phát tán mầm bệnh cho nhiều người xung quanh mà không hề hay biết.

Những đối tượng có nguy cơ cao khi tiếp xúc với nguồn lây sởi

Bất kỳ ai chưa từng mắc bệnh sởi và chưa được tiêm chủng đầy đủ vắc xin sởi đều có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nguồn lây. Tuy nhiên, có những nhóm đối tượng dễ gặp nguy cơ lây nhiễm cao và có khả năng đối mặt với các biến chứng nặng nề hơn khi mắc bệnh.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới năm tuổi là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất do hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc chưa đến độ tuổi tiêm vắc xin đầy đủ. Phụ nữ mang thai nếu nhiễm virus sởi có thể chịu ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe bản thân và thai nhi, làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc sinh non. Ngoài ra, người lớn tuổi mắc các bệnh mạn tính, người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, và bệnh nhân đang điều trị thuốc ức chế miễn dịch cũng là những đối tượng rất dễ bị lây nhiễm và chuyển biến nặng.

Biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm bệnh sởi

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp phòng ngừa bệnh sởi hiệu quả, an toàn và bền vững nhất hiện nay. Trẻ em cần được tiêm phòng theo đúng lịch khuyến cáo của chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc tiêm chủng dịch vụ với vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella để tạo miễn dịch bảo vệ lâu dài. Người lớn chưa tiêm phòng hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng cũng nên chủ động tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được tiêm bổ sung.

Bên cạnh vắc xin, việc thực hiện tốt vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường đóng vai trò rất quan trọng trong việc chặn đứng chuỗi lây truyền. Mọi người nên thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay nhanh, đặc biệt là sau khi đến nơi công cộng. Đeo khẩu trang y tế khi đến bệnh viện, giữ nhà cửa thông thoáng, hạn chế tụ tập đông người trong mùa dịch và cách ly ngay người có triệu chứng nghi ngờ sẽ giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ lây lan cho cả gia đình.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ sởi như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, co giật hoặc li bì, gia đình cần đưa người bệnh đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được khám và theo dõi sát sao, tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị tại nhà.

Tóm tắt

Bệnh sởi có khả năng lây truyền rất mạnh nhưng hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Việc nắm vững đường lây, nhận biết sớm các bất thường và thực hiện tiêm phòng đầy đủ giúp tạo lá chắn bảo vệ vững chắc cho bản thân và cộng đồng. Khi nghi ngờ tiếp xúc với nguồn lây hoặc có biểu hiện sốt phát ban, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.