Bệnh nhân ung thư máu nên ăn gì để nâng cao sức khỏe và phục hồi thể lực

Bệnh nhân ung thư máu nên ăn gì là gì?

Ung thư máu bao gồm các bệnh lý ác tính ảnh hưởng trực tiếp đến tủy xương và hệ tạo máu, điển hình như bệnh bạch cầu, u lympho và đa u tủy xương. Quá trình phát triển bất thường của các tế bào máu non làm suy giảm nghiêm trọng lượng hồng cầu, bạch cầu khỏe mạnh và tiểu cầu. Tình trạng này khiến người bệnh vừa phải đối mặt với thiếu máu, nguy cơ xuất huyết, vừa có hệ miễn dịch rất suy yếu trước các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài.

Bên cạnh đó, các phương pháp điều trị đặc hiệu như hóa trị liều cao, điều trị trúng đích hoặc ghép tế bào gốc thường gây ra nhiều tác dụng phụ trên đường tiêu hóa, bao gồm viêm loét niêm mạc miệng, buồn nôn, thay đổi vị giác và tiêu chảy. Do đó, mục tiêu dinh dưỡng đối với bệnh nhân ung thư máu không chỉ dừng lại ở việc bổ sung đủ calo để duy trì cân nặng mà còn phải đảm bảo tính vô trùng tương đối của thực phẩm, giúp bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ nhiễm khuẩn huyết khi số lượng bạch cầu suy giảm.

Bổ sung chất đạm chất lượng cao để tái tạo mô và duy trì cơ bắp

Chất đạm là thành phần cấu tạo cơ bản của mọi tế bào trong cơ thể, đóng vai trò sống còn trong việc tái tạo mô, duy trì khối cơ và hỗ trợ phục hồi hệ miễn dịch sau các đợt truyền hóa chất hoặc xạ trị. Người bệnh ung thư máu thường đối mặt với nguy cơ sụt cân và suy mòn thể trạng nhanh chóng do nhu cầu chuyển hóa tăng cao.

Để đáp ứng nhu cầu này, thực đơn hằng ngày nên đa dạng hóa các nguồn đạm chất lượng cao. Thịt gia cầm bỏ da, thịt lợn nạc, cá đồng, trứng gà và đậu phụ là những nguồn cung cấp protein dễ tiêu hóa. Toàn bộ thực phẩm giàu đạm cần được chế biến chín kỹ bằng phương pháp luộc, hầm hoặc hấp mềm để giảm thiểu gánh nặng cho hệ tiêu hóa và loại trừ hoàn toàn vi khuẩn gây hại. Đối với người gặp khó khăn khi nhai nuốt, thịt và cá có thể băm nhỏ hoặc xay nhuyễn nấu cùng cháo để tạo bữa ăn bổ dưỡng.

Tăng cường ngũ cốc và tinh bột lành mạnh nhằm cung cấp năng lượng bền vững

Các loại ngũ cốc và tinh bột phức hợp cung cấp nguồn năng lượng chính giúp duy trì hoạt động của cơ thể và ngăn chặn hiện tượng dị hóa cơ bắp do thiếu hụt calo. Người bệnh ung thư máu cần một mức năng lượng ổn định để vượt qua sự mệt mỏi thể chất kéo dài.

Gạo tẻ, gạo lứt mềm, yến mạch chín kỹ, khoai lang, khoai tây và bánh mì nguyên cám là những lựa chọn tinh bột rất lành mạnh. Chúng không chỉ cung cấp carbohydrate giải phóng chậm mà còn bổ sung thêm các vitamin nhóm B hỗ trợ chuyển hóa năng lượng tế bào. Trong những ngày người bệnh cảm thấy mệt mỏi, chán ăn hoặc buồn nôn, các món ăn từ tinh bột dạng lỏng sệt như cháo yến mạch ninh nhừ, súp khoai tây nghiền hoặc chè hạt sen nấu chín mềm sẽ giúp cung cấp năng lượng nhanh mà không gây kích ứng dạ dày.

Cung cấp vitamin và khoáng chất qua rau củ quả nấu chín kỹ

Rau xanh và trái cây là nguồn cung cấp dồi dào vitamin C, vitamin A, acid folic cùng các chất chống oxy hóa tự nhiên giúp bảo vệ tế bào và hỗ trợ sức đề kháng. Tuy nhiên, người bệnh ung thư máu thường có lượng bạch cầu trung tính giảm thấp, khiến cơ thể rất dễ bị nhiễm trùng từ vi sinh vật bám trên bề mặt rau quả tươi.

Do đó, nguyên tắc quan trọng nhất là chỉ sử dụng rau củ đã được nấu chín hoàn toàn như súp lơ xanh hấp, cà rốt luộc, bí đỏ hầm hoặc canh rau ngót. Đối với hoa quả, người bệnh nên ưu tiên những loại quả có lớp vỏ dày cần gọt bỏ trước khi ăn như chuối, cam, bưởi, táo hoặc lê đã rửa sạch và gọt sâu lớp vỏ ngoài. Cần tránh tuyệt đối việc ăn rau sống, rau mầm, nộm chưa qua nhiệt hoặc các loại quả dập nát, nấm mốc để phòng ngừa biến chứng nhiễm trùng đường tiêu hóa.

Duy trì đủ nước và cân bằng điện giải cho hoạt động chuyển hóa

Nước giữ vai trò trung tâm trong việc duy trì thể tích tuần hoàn, hỗ trợ thận đào thải các chất chuyển hóa sau hóa trị và giảm bớt tình trạng khô miệng, táo bón thường gặp ở bệnh nhân huyết học. Mất nước có thể làm trầm trọng thêm cảm giác kiệt sức và rối loạn cân bằng điện giải.

Người bệnh nên uống đủ từ 1,5 đến 2 lít nước ấm mỗi ngày, chia thành nhiều ngụm nhỏ dàn trải đều từ sáng đến tối. Ngoài nước lọc đun sôi để nguội, người bệnh có thể bổ sung nước canh thanh nhạt, nước luộc thịt nạc hoặc nước dừa tươi đóng kín đảm bảo vệ sinh. Hạn chế sử dụng đồ uống chứa nhiều đường công nghiệp, nước có ga, cà phê đậm đặc hoặc rượu bia vì chúng có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và làm tăng tình trạng mất nước qua đường tiểu.

Tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc ăn chín uống sôi và an toàn thực phẩm

Suy giảm bạch cầu trung tính là tình trạng phổ biến trong quá trình điều trị ung thư máu, khiến cơ thể mất đi hàng rào phòng ngự quan trọng chống lại vi khuẩn và nấm. Vì vậy, vấn đề an toàn thực phẩm đối với người bệnh ung thư máu phải được đặt lên mức ưu tiên ngang hàng với giá trị dinh dưỡng.

Thực phẩm sau khi nấu chín nên được dùng ngay trong vòng hai giờ, tránh ăn thức ăn thừa hâm lại nhiều lần hoặc để qua đêm trong tủ lạnh. Dụng cụ chế biến như dao, thớt, bát đĩa cần được phân chia riêng biệt giữa đồ sống và đồ chín, đồng thời tiệt trùng bằng nước sôi thường xuyên. Người trực tiếp chuẩn bị bữa ăn phải rửa tay kỹ bằng xà phòng trước khi chế biến. Tuyệt đối không sử dụng các loại sữa tươi chưa tiệt trùng, phô mai lên men mốc hoặc các món ăn muối chua truyền thống vì chúng tiềm ẩn lượng vi khuẩn sống rất lớn.

Lưu ý an toàn

Thông tin dinh dưỡng trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa huyết học hoặc tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng. Người bệnh ung thư máu tuyệt đối không tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan, không nhịn ăn thanh lọc cơ thể và không sử dụng các loại thảo dược, thực phẩm chức năng bổ máu chưa qua kiểm chứng vì có thể gây ngộ độc hoặc tương tác tiêu cực với thuốc điều trị. Mọi thay đổi về chế độ ăn khi xuất hiện triệu chứng sốt, tiêu chảy hay nôn mửa cần được thông báo ngay cho nhân viên y tế phụ trách.

Tóm tắt

Chế độ ăn uống cân đối, giàu dưỡng chất và tuyệt đối an toàn vệ sinh là nền tảng giúp người bệnh ung thư máu duy trì thể lực trong suốt quá trình điều trị. Mỗi giai đoạn bệnh lý có thể đòi hỏi những điều chỉnh dinh dưỡng riêng biệt tùy thuộc vào số lượng bạch cầu và tình trạng dung nạp của đường tiêu hóa. Người bệnh nên chủ động tham vấn bác sĩ điều trị và chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp nhất.