Bệnh nhân Covid-19 có thể lây cho người khác sau bao lâu nhiễm virus?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Người mắc bệnh Covid-19 có thể bắt đầu truyền virus SARS-CoV-2 sang người khác từ 1 đến 2 ngày trước khi bộc lộ triệu chứng đầu tiên. Điều này lý giải vì sao bệnh rất dễ lây lan mà bản thân người nhiễm ban đầu không hề hay biết.
Giai đoạn lây lan mạnh mẽ nhất thường diễn ra từ ngày khởi phát cho đến ngày thứ 3 của bệnh. Hầu hết các ca bệnh thể nhẹ không còn khả năng truyền nhiễm sau khoảng 7 đến 10 ngày nếu các triệu chứng thuyên giảm ổn định.
Thời gian lây nhiễm Covid-19 là gì?
Thời gian lây nhiễm Covid-19 là khoảng thời gian mà một người mang virus SARS-CoV-2 trong đường hô hấp có khả năng giải phóng các hạt virus sống ra môi trường bên ngoài, gây bệnh cho những người xung quanh thông qua giọt bắn hoặc khí dung. Hiểu rõ chu kỳ phát tán của virus đóng vai trò then chốt trong việc xác định thời gian cách ly, bảo vệ người thân trong gia đình và ngăn chặn sự bùng phát của các chuỗi lây truyền cộng đồng. Mặc dù các biến thể mới có thời gian ủ bệnh ngắn hơn, quy luật đào thải mầm bệnh vẫn tuân theo diễn tiến sinh học nhất định của hệ thống miễn dịch con người.
Thời điểm bắt đầu phát tán mầm bệnh sau khi nhiễm virus
Sau khi xâm nhập vào tế bào niêm mạc đường hô hấp, virus SARS-CoV-2 bắt đầu quá trình nhân lên nhanh chóng. Giai đoạn ủ bệnh thường kéo dài từ 2 đến 5 ngày tùy theo từng biến thể. Tuy nhiên, người nhiễm có thể bắt đầu phát tán virus ra môi trường xung quanh khoảng 24 đến 48 giờ trước khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện khác lạ nào như sốt, ho, mỏi mệt hoặc đau rát họng. Hiện tượng lây truyền tiền triệu chứng này là nguyên nhân chính khiến dịch bệnh dễ bùng phát thầm lặng trong gia đình và nơi làm việc, bởi người mang mầm bệnh hoàn toàn không biết bản thân đã nhiễm virus. Do đó, việc chủ động giữ khoảng cách và áp dụng biện pháp phòng hộ sau khi tiếp xúc với nguồn lây là vô cùng quan trọng.
Giai đoạn lây truyền mạnh nhất và sự suy giảm tải lượng virus
Khả năng lây nhiễm của bệnh nhân Covid-19 tỷ lệ thuận với nồng độ hạt virus trong dịch tiết mũi họng. Các phân tích vi sinh cho thấy tải lượng virus thường đạt đỉnh vào thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên cho đến khoảng ngày thứ 3 của đợt bệnh. Trong giai đoạn này, các hoạt động hô hấp thông thường như thở mạnh, nói chuyện, ho hoặc hắt hơi đều giải phóng một lượng lớn giọt bắn chứa virus sống ra không khí. Đối với những trường hợp bệnh nhẹ hoặc không triệu chứng, tải lượng virus sống suy giảm rất nhanh sau ngày thứ 5 và thường không còn khả năng nhân bản gây lây nhiễm sau ngày thứ 10. Ở các trường hợp nặng hoặc người suy giảm miễn dịch, giai đoạn đào thải virus sống có thể kéo dài lâu hơn đáng kể.
Các yếu tố ảnh hưởng đến độ dài thời gian lây nhiễm
Khoảng thời gian một người có thể truyền bệnh cho người khác phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh cảnh lâm sàng và tình trạng đáp ứng miễn dịch của cơ thể. Đối với phần lớn bệnh nhân thể nhẹ hoặc trung bình, nguy cơ lây truyền gần như chấm dứt sau khoảng 7 đến 10 ngày tính từ ngày khởi phát triệu chứng hoặc từ ngày có xét nghiệm dương tính đầu tiên đối với người không triệu chứng. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân chuyển nặng, viêm phổi nặng hoặc người có bệnh nền suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, cơ thể cần nhiều tuần mới đào thải hết virus sống, khiến thời gian có thể lây nhiễm kéo dài tới 20 ngày hoặc thậm chí nhiều hơn. Bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm sẽ đánh giá cụ thể từng ca bệnh để đưa ra chỉ định kết thúc cách ly an toàn.
Biện pháp hạn chế phát tán mầm bệnh trong thời gian cách ly
Để ngăn ngừa lây lan virus SARS-CoV-2 sang những người xung quanh, người có xét nghiệm dương tính cần thực hiện cách ly tại phòng riêng có cửa sổ thông thoáng. Bệnh nhân cần đeo khẩu trang y tế vừa vặn khi bắt buộc phải tiếp xúc với người chăm sóc, che miệng mũi bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi rồi vứt bỏ vào thùng rác có nắp đậy. Việc rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy hoặc sát khuẩn bằng cồn y tế là nguyên tắc cốt lõi để hạn chế phát tán mầm bệnh qua bề mặt tiếp xúc. Các bề mặt hay chạm vào như tay nắm cửa, điều khiển, điện thoại và bàn ăn cần được lau khử khuẩn hàng ngày bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp.
Lưu ý an toàn
Thông tin về thời gian lây truyền chỉ mang tính tham khảo y khoa phổ quát và không thay thế cho đánh giá của bác sĩ điều trị. Không tự ý sử dụng các loại thuốc kháng virus hay thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định chuyên môn. Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu trở nặng như khó thở, thở gấp, đau tức ngực liên tục hoặc chỉ số oxy máu SpO2 hạ thấp, gia đình cần liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.
Tóm tắt
Nắm rõ mốc thời gian lây truyền của virus SARS-CoV-2 giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ gia đình và cộng đồng. Khi phát hiện nhiễm bệnh hoặc nghi ngờ phơi nhiễm, việc nghiêm túc thực hiện cách ly, theo dõi triệu chứng và tham vấn nhân viên y tế sẽ giảm thiểu tối đa nguy cơ lây lan.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người mắc Covid-19 không có triệu chứng có lây bệnh cho người khác không?
Người nhiễm virus SARS-CoV-2 không triệu chứng vẫn có khả năng phát tán mầm bệnh qua giọt bắn đường hô hấp. Thời gian lây truyền ở nhóm này cũng tương tự người có biểu hiện lâm sàng, thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày kể từ thời điểm có kết quả xét nghiệm dương tính.
Thời điểm nào bệnh nhân Covid-19 dễ làm lây bệnh nhất?
Thời điểm lây nhiễm mạnh nhất thường rơi vào khoảng 1 đến 2 ngày trước khi bộc lộ triệu chứng và kéo dài qua 2 đến 3 ngày đầu kể từ lúc phát bệnh. Đây là lúc tải lượng virus trong dịch tiết đường hô hấp trên đạt nồng độ cao nhất.
Sau bao lâu thì người bệnh Covid-19 không còn khả năng truyền bệnh?
Hầu hết các trường hợp mắc bệnh nhẹ hoặc vừa không còn khả năng lây lan sau 10 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng, miễn là đã hết sốt ít nhất 24 giờ không dùng thuốc hạ sốt và các triệu chứng lâm sàng khác đang thuyên giảm rõ rệt.
Vì sao xét nghiệm PCR vẫn dương tính dù đã hết thời gian cách ly?
Xét nghiệm RT-PCR có độ nhạy rất cao nên có thể phát hiện xác mảnh vật liệu di truyền của virus tồn lưu trong đường hô hấp suốt nhiều tuần. Kết quả này không đồng nghĩa với việc cơ thể vẫn còn virus sống có khả năng nhân lên và lây truyền sang người khác.
Cần làm gì để tránh lây nhiễm chéo cho người sống cùng nhà?
Gia đình nên sắp xếp phòng riêng thông thoáng, thường xuyên đeo khẩu trang y tế chuẩn, không dùng chung đồ dùng cá nhân, vệ sinh khử khuẩn bề mặt tiếp xúc và giữ khoảng cách an toàn khi mang đồ ăn hoặc vật dụng hỗ trợ cho người nhiễm.
