Bệnh nhân bị lao hạch có phải mổ không và khi nào cần can thiệp ngoại khoa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người bệnh lo lắng khi phát hiện hạch vùng cổ hoặc nách sưng to và thắc mắc liệu bệnh nhân bị lao hạch có phải mổ không. Trong thực tế lâm sàng, phần lớn các trường hợp lao hạch không cần phải phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ, bởi đây là bệnh lý nhiễm khuẩn toàn thân cần được kiểm soát chủ yếu bằng phác đồ thuốc kháng sinh đặc hiệu.
Quyết định có can thiệp ngoại khoa hay không phụ thuộc chặt chẽ vào kích thước hạch, giai đoạn tiến triển, mức độ hóa mủ cũng như đáp ứng của cơ thể với thuốc kháng lao. Bác sĩ chuyên khoa sẽ thăm khám cẩn thận để lựa chọn phương án xử trí an toàn, bảo tồn cấu trúc giải phẫu và hạn chế tối đa các vết sẹo không mong muốn trên cơ thể người bệnh.
Lao hạch có phải mổ không là gì?
Lao hạch là một trong những thể lao ngoài phổi thường gặp nhất, xảy ra khi trực khuẩn lao xâm nhập và gây viêm mạn tính tại hệ thống hạch bạch huyết. Vị trí thường bị tổn thương nhất là chuỗi hạch ở vùng cổ, ngoài ra có thể gặp ở nách, bẹn hoặc trung thất. Bệnh thường tiến triển âm thầm, ban đầu hạch có thể chỉ to bằng hạt đỗ, chắc, không đau, sau đó liên kết thành chuỗi hoặc từng chùm. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, các khối hạch có xu hướng nhuyễn hóa, tụ mủ bã đậu, dễ vỡ tạo thành các lỗ rò chảy dịch kéo dài và để lại vết sẹo nhăn nhúm mất thẩm mỹ. Bản chất của lao hạch là bệnh lý toàn thân, vì vậy mục tiêu cốt lõi của y khoa là tiêu diệt tận gốc mầm bệnh chứ không đơn thuần là cắt bỏ phần hạch sưng to nhìn thấy bên ngoài.
Lý do điều trị nội khoa bằng thuốc kháng lao luôn là ưu tiên hàng đầu
Đối với bệnh lao hạch, việc dùng thuốc kháng lao theo phác đồ chuẩn là nền tảng điều trị quan trọng nhất. Trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis xâm nhập vào hệ bạch huyết có thể tồn tại ở nhiều vị trí trong cơ thể, do đó điều trị toàn thân bằng thuốc là bắt buộc để tiêu diệt mầm bệnh. Phẫu thuật cắt bỏ hạch không loại bỏ được trực khuẩn lao đang lưu hành trong hệ tuần hoàn và bạch huyết. Nếu chỉ phẫu thuật đơn thuần mà không dùng thuốc kháng lao, bệnh nhân gần như chắc chắn sẽ bị tái phát tại các vị trí hạch lân cận hoặc chuyển biến thành thể lao nặng hơn. Hơn nữa, việc phẫu thuật bóc tách hạch vùng cổ còn tiềm ẩn nguy cơ tổn thương các dây thần kinh, mạch máu quan trọng và để lại sẹo co kéo mất thẩm mỹ. Do đó, các bác sĩ chuyên khoa lao và bệnh phổi luôn ưu tiên kiểm soát bệnh bằng liệu pháp nội khoa dài ngày.
Những trường hợp cụ thể bác sĩ cân nhắc can thiệp ngoại khoa
Mặc dù điều trị nội khoa đóng vai trò quyết định, bác sĩ vẫn có thể chỉ định can thiệp ngoại khoa trong một số tình huống cụ thể. Trường hợp phổ biến nhất là khi hạch lao bị nhuyễn hóa, tạo thành ổ áp xe chứa nhiều mủ bã đậu sưng to, căng tức và đe dọa vỡ da. Khi đó, thủ thuật chích rạch dẫn lưu mủ hoặc nạo vét tổ chức bã đậu sẽ giúp giảm đau nhanh, hạn chế nguy cơ hình thành đường rò mủ kéo dài và giúp vết thương liền sẹo tốt hơn. Ngoài ra, phẫu thuật sinh thiết trọn hạch cũng được tiến hành khi các xét nghiệm tế bào học trước đó chưa đủ để khẳng định chẩn đoán, cần phân biệt lao hạch với u lympho hoặc ung thư di căn hạch. Trong một số ít trường hợp, khối hạch phì đại quá mức chèn ép khí quản, thực quản hay mạch máu lớn cũng cần can thiệp ngoại khoa để giải tỏa chèn ép cấp thiết.
Hình thức can thiệp và yêu cầu theo dõi sau thủ thuật
Quá trình can thiệp ngoại khoa ở bệnh nhân lao hạch thường chỉ mang tính chất hỗ trợ xử lý triệu chứng tại chỗ hoặc phục vụ chẩn đoán. Các kỹ thuật thường được áp dụng gồm chọc hút mủ qua da bằng kim lớn, rạch nhỏ dẫn lưu ổ mủ bã đậu hoặc phẫu thuật bóc tách toàn bộ một khối hạch nghi ngờ để làm sinh thiết mô bệnh học. Sau thủ thuật ngoại khoa, người bệnh bắt buộc phải tiếp tục uống thuốc kháng lao đủ thời gian theo phác đồ quy định, thường kéo dài từ sáu đến chín tháng hoặc lâu hơn tùy chỉ định. Vết thương sau can thiệp cần được chăm sóc, thay băng vô khuẩn định kỳ tại cơ sở y tế để tránh bội nhiễm vi khuẩn thứ phát từ môi trường bên ngoài, giúp miệng vết mổ thu nhỏ dần và hạn chế tối đa nguy cơ hình thành đường rò dịch dai dẳng.
Biện pháp hỗ trợ hồi phục và giảm nguy cơ biến chứng hạch áp xe
Để việc điều trị lao hạch đạt hiệu quả cao và hạn chế tối đa nguy cơ phải phẫu thuật, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc đúng thuốc, đủ liều, đều đặn và đủ thời gian. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc khi thấy hạch bắt đầu nhỏ lại vì vi khuẩn lao rất dễ kháng thuốc, gây khó khăn cho việc điều trị tiếp theo. Bên cạnh việc dùng thuốc, người bệnh cần tăng cường dinh dưỡng với chế độ ăn giàu protein, vitamin và khoáng chất nhằm phục hồi hệ thống miễn dịch của cơ thể. Nghỉ ngơi hợp lý, tránh lao động gắng sức và giữ tinh thần thoải mái cũng góp phần quan trọng giúp các hạch tổn thương mau chóng xơ hóa. Định kỳ tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ theo dõi kích thước khối hạch cũng như tầm soát chức năng gan, thận để kịp thời điều chỉnh đơn thuốc nếu phát sinh tác dụng phụ.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối không được tự ý đắp các loại lá cây, cao dán dân gian hoặc tự dùng dao lam chích rạch ổ hạch tại nhà vì nguy cơ nhiễm trùng máu và tạo đường rò mủ mạn tính rất cao. Mọi can thiệp vào hạch phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện tại cơ sở y tế đảm bảo vô khuẩn. Quá trình dùng thuốc kháng lao cần được giám sát chặt chẽ chức năng gan thận.
Tóm tắt
Lao hạch là bệnh lý hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu tuân thủ phác đồ thuốc kháng lao theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Phẫu thuật không phải phương pháp điều trị thay thế mà chỉ là giải pháp hỗ trợ trong một số trường hợp hạch áp xe hoặc gây chèn ép nghiêm trọng. Khi phát hiện các khối hạch bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Nguồn tham khảo
- Journal of Infection: WITHDRAWN: The value of lymph node aspiration and biopsy in suspected tuberculous lymphadenitis
- http://isrctn.org/>: Surgical excision versus antibiotic treatment for non-tuberculous mycobacterial cervicofacial lymphadenitis in children (CHIMED): a multicentre randomised controlled trial
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tại sao không nên cắt bỏ toàn bộ hạch lao ngay từ đầu?
Thuốc kháng lao đường uống theo phác đồ chuẩn của bác sĩ chuyên khoa là biện pháp bắt buộc để tiêu diệt trực khuẩn lao toàn thân, trong khi phẫu thuật chỉ giải quyết khối hạch tại chỗ chứ không loại trừ được căn nguyên bệnh.
Sau khi uống hết đợt thuốc kháng lao mà hạch chưa lặn hẳn thì có cần mổ không?
Hạch lao có thể xơ chai hoặc teo nhỏ dần sau vài tháng điều trị. Tình trạng sờ thấy hạch còn nhỏ nhưng không đau, không sưng đỏ thường là tổn thương xơ sẹo lành tính, không cần phải phẫu thuật cắt bỏ.
Hạch lao bị mềm và đau có nên tự chích rạch tại nhà không?
Người bệnh tuyệt đối không được tự ý nặn bóp, chọc kim hoặc đắp lá thuốc vì rất dễ gây bội nhiễm vi khuẩn sinh mủ, làm rò rỉ dịch kéo dài và tạo thành vết sẹo xấu khó lành trên da.
Bệnh lao hạch có lây nhiễm sang người xung quanh không?
Lao hạch ngoại biên đơn thuần không lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, nếu người bệnh có kèm theo lao phổi thì vi khuẩn lao vẫn có thể phát tán qua các giọt bắn khi ho khạc.
Lao hạch sau khi chữa khỏi có nguy cơ tái phát không?
Bệnh hoàn toàn có thể tái phát nếu người bệnh không hoàn thành đủ liệu trình thuốc, tự ý giảm liều hoặc hệ miễn dịch suy giảm sút. Việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.
