Bệnh lao xương có lây không và có nguy hiểm không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh lao xương là một dạng lao ngoài phổi nguy hiểm, đứng hàng thứ hai sau lao hạch, xuất hiện khi vi khuẩn lao di chuyển từ cơ quan khác đến cư trú và phá hủy cấu trúc xương khớp. Câu hỏi bệnh lao xương có lây không và mức độ nguy hiểm ra sao là nỗi lo lắng của rất nhiều bệnh nhân cũng như người thân khi nhận chẩn đoán.
Về bản chất lây nhiễm, bệnh lao xương đơn thuần không lây truyền qua đường hô hấp hay tiếp xúc sinh hoạt hằng ngày như lao phổi thông thường. Tuy nhiên, bệnh lại tiềm ẩn mức độ nguy hiểm rất cao đối với sức khỏe hệ vận động, có nguy cơ gây biến dạng cột sống, teo cơ hoặc thậm chí tàn phế suốt đời nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng phác đồ kịp thời.
Bệnh lao xương có lây không là gì?
Bệnh lao xương khớp là tình trạng nhiễm trùng mạn tính tại hệ thống xương và khớp do trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis gây ra. Vi khuẩn này thường không phát sinh trực tiếp tại xương mà bắt nguồn từ ổ nhiễm khuẩn nguyên phát, điển hình là phổi, sau đó di chuyển qua đường tuần hoàn máu hoặc hệ bạch huyết để định vị tại các vùng xương có mạng lưới mạch máu phong phú. Các vị trí xương khớp chịu tải trọng lớn và hoạt động nhiều thường dễ bị tổn thương nhất, bao gồm cột sống ngực, cột sống thắt lưng, khớp háng và khớp gối. Khác với các bệnh lý thoái hóa thông thường, lao xương âm thầm ăn mòn bè xương, phá hủy đĩa đệm và sụn khớp, hình thành các ổ mủ bã đậu gọi là áp xe lạnh. Do triệu chứng khởi phát nghèo nàn, người bệnh thường chỉ đi khám khi cấu trúc xương đã bị tổn thương đáng kể, đòi hỏi quá trình theo dõi và điều trị chuyên sâu kéo dài.
Khả năng lây truyền của bệnh lao xương khớp sang người xung quanh
Vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis thường xâm nhập đầu tiên vào cơ thể qua đường hô hấp gây tổn thương ở phổi. Từ ổ nhiễm nguyên thủy này, vi khuẩn có thể theo dòng máu hoặc hệ thống bạch huyết di chuyển đến các bộ phận khác, trong đó có tủy xương và màng hoạt dịch khớp. Do vi khuẩn khu trú sâu bên trong mô xương và bao khớp kín, người mắc lao xương đơn thuần không ho khạc ra vi khuẩn ra môi trường bên ngoài. Vì vậy, bệnh lao xương không lây qua giao tiếp thông thường, ăn uống chung hay bắt tay tiếp xúc bề mặt. Nguy cơ lây nhiễm chỉ xuất hiện trong hai tình huống cụ thể: thứ nhất là người bệnh đồng thời mắc lao phổi tiến triển thể ho khạc đờm có vi khuẩn lao; thứ hai là tổn thương xương khớp bị vỡ tạo thành đường rò chảy mủ chứa vi khuẩn ra da mà người chăm sóc tiếp xúc trực tiếp dịch tiết không có phương tiện bảo hộ che chắn. Khi vết rò mủ được băng bó vô trùng và không kèm lao phổi, khả năng lây lan ra cộng đồng gần như không đáng kể.
Mức độ nguy hiểm và các biến chứng nặng của bệnh lao xương
Lao xương khớp là bệnh lý nguy hiểm do tính chất diễn tiến âm thầm, triệu chứng ban đầu nghèo nàn khiến nhiều người lầm tưởng với thoái hóa khớp hay đau nhức cơ xương thông thường. Khi vi khuẩn lao phát triển, chúng âm thầm phá hủy bè xương, sụn khớp và tạo nên các ổ áp xe lạnh xung quanh mô mềm. Hậu quả nghiêm trọng nhất xảy ra ở thể lao cột sống, hay còn gọi là bệnh Pott. Khi thân đốt sống bị ăn mòn và xẹp lún, người bệnh có thể bị biến dạng gù vẹo cột sống nghiêm trọng. Nguy hiểm hơn, mảnh xương vỡ hoặc khối áp xe lạnh có thể chèn ép trực tiếp vào tủy sống và rễ thần kinh, dẫn đến rối loạn đại tiểu tiện và liệt hai chi dưới không hồi phục. Ở các khớp ngoại vi như khớp háng hay khớp gối, lao khớp có thể làm hỏng toàn bộ sụn khớp, gây dính khớp, co rút gân cơ và làm mất vĩnh viễn khả năng vận động tự chủ của khớp nếu can thiệp muộn.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc lao xương khớp
Mặc dù vi khuẩn lao có thể xâm nhập vào nhiều cơ thể, nhưng không phải ai nhiễm vi khuẩn cũng phát triển thành bệnh lao xương khớp. Bệnh thường bùng phát ở những người có hệ thống miễn dịch suy giảm, tạo điều kiện cho vi khuẩn lao thể ẩn nhân lên và di chuyển đến xương. Nhóm đối tượng có nguy cơ cao bao gồm người nhiễm virus suy giảm miễn dịch HIV, người mắc bệnh đái tháo đường kiểm soát kém, người suy thận mạn tính hoặc bệnh gan mạn. Ngoài ra, những bệnh nhân đang phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, điều trị hóa chất ung thư hoặc lạm dụng thuốc nhóm corticosteroid trong các bệnh tự miễn cũng dễ mắc lao ngoài phổi. Người cao tuổi có thể trạng suy kiệt, người nghiện rượu nặng, người suy dinh dưỡng và những cá nhân từng có tiền sử mắc lao phổi nhưng điều trị chưa triệt để cũng là đối tượng cần cảnh giác cao trước các dấu hiệu bất thường ở xương khớp.
Nguyên tắc phát hiện sớm và tiếp cận điều trị lao xương
Để ngăn chặn tàn phế, việc phát hiện sớm và chẩn đoán chính xác đóng vai trò quyết định. Bác sĩ chuyên khoa thường kết hợp thăm khám lâm sàng cùng các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang, cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ MRI để đánh giá chi tiết mức độ tiêu xương và tổn thương mô mềm xung quanh. Việc chọc hút dịch ổ khớp hoặc sinh thiết tổn thương xương để soi tìm trực khuẩn kháng cồn toan, nuôi cấy vi khuẩn và làm xét nghiệm sinh học phân tử PCR lao giúp xác định nguyên nhân chắc chắn. Về mặt điều trị, phương pháp cốt lõi là dùng phối hợp các thuốc kháng lao đường uống theo phác đồ chuẩn quốc gia, kéo dài liên tục từ chín đến mười hai tháng tùy trường hợp. Điều trị ngoại khoa như phẫu thuật dẫn lưu mủ, giải ép tủy sống hoặc tái tạo chỉnh hình chỉ được cân nhắc khi có chèn ép thần kinh cấp tính hoặc tổn thương khớp quá nặng nề không hồi phục.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các bài thuốc đắp lá dân gian lên vùng xương khớp tổn thương vì có thể làm vi khuẩn lao lan rộng và tăng nguy cơ nhiễm trùng máu. Khi có dấu hiệu đau nhức kéo dài, hãy đến ngay cơ sở chuyên khoa lao hoặc chấn thương chỉnh hình để thăm khám.
Tóm tắt
Lao xương là bệnh lý mạn tính nguy hiểm nhưng có thể điều trị hiệu quả và kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và tuân thủ phác đồ thuốc kháng lao theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp thuốc nam hay bỏ dở liệu trình. Ngay khi có biểu hiện đau xương khớp kéo dài kèm sốt nhẹ hoặc sút cân, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh lao xương có lây qua đường hô hấp hoặc ăn uống không?
Bản thân tổn thương lao ở xương không phát tán vi khuẩn qua giọt bắn hô hấp. Bệnh chỉ có nguy cơ lây lan sang người xung quanh nếu bệnh nhân đang đồng thời mắc lao phổi tiến triển hoặc vết rò rỉ dịch mủ từ ổ xương bị vi khuẩn lao phát tán ra ngoài mà không được che chắn khử khuẩn.
Bệnh lao xương có chữa khỏi dứt điểm được không?
Người bệnh có thể hồi phục tốt nếu tuân thủ đầy đủ phác đồ kháng lao kéo dài theo chỉ định chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa. Tuy nhiên, mức độ phục hồi còn phụ thuộc vào thời điểm phát hiện bệnh; các tổn thương tiêu xương nặng, xẹp đốt sống hoặc biến dạng khớp đã hình thành có thể để lại di chứng vận động dù vi khuẩn lao đã được loại trừ hoàn toàn.
Vị trí xương khớp nào dễ bị vi khuẩn lao tấn công nhất?
Lao cột sống hay còn gọi là bệnh Pott là thể lao xương khớp phổ biến nhất, chiếm khoảng một nửa các trường hợp. Vị trí này đặc biệt nguy hiểm vì nguy cơ xẹp thân đốt sống gây gù vẹo và chèn ép tủy sống dẫn đến liệt chi dưới nếu chậm trễ can thiệp.
Điều trị bệnh lao xương thường mất bao lâu?
Thời gian điều trị lao xương khớp thường kéo dài từ chín đến mười hai tháng, thậm chí lâu hơn tùy mức độ tổn thương và khả năng đáp ứng thuốc. Người bệnh cần kiên trì uống thuốc đều đặn hàng ngày, không được ngắt quãng để tránh nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc.
Bị lao xương khớp có bắt buộc phải mổ không?
Phẫu thuật chỉ đặt ra trong các tình huống đặc biệt như ổ áp xe lạnh quá lớn, chèn ép thần kinh tủy sống gây yếu liệt, biến dạng cột sống nghiêm trọng hoặc khớp bị phá hủy nặng nề cần làm cứng khớp hay thay khớp. Đa số trường hợp giai đoạn sớm đáp ứng tốt với điều trị nội khoa bằng thuốc.
