Bệnh lao phổi có lây không và lây qua đường nào?

Bệnh lao phổi có lây không là gì?

Bệnh lao phổi là tình trạng nhiễm trùng mạn tính hoặc bán cấp tại nhu mô phổi do trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis gây ra. Đây là thể bệnh lao phổ biến nhất trong các thể bệnh lao và đồng thời là nguồn lây truyền chủ yếu trong cộng đồng. Khi vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể qua đường thở, hệ miễn dịch sẽ tạo ra phản ứng đề kháng để bao vây mầm bệnh. Nếu sức đề kháng tốt, vi khuẩn có thể tồn tại trong phổi ở trạng thái ngủ yên mà không gây tổn thương hay triệu chứng lâm sàng, được gọi là nhiễm lao tiềm ẩn. Ở giai đoạn này, người mang mầm bệnh hoàn toàn không có khả năng lây truyền sang người khác.

Tuy nhiên, khi khả năng miễn dịch của cơ thể bị suy giảm hoặc gặp các yếu tố nguy cơ thuận lợi, trực khuẩn lao có thể thức dậy, phát triển nhân lên và phá hủy mô phổi, tiến triển thành bệnh lao phổi thể hoạt động. Những người mắc lao thể hoạt động, đặc biệt là những trường hợp có kết quả xét nghiệm soi đờm trực tiếp dương tính với vi khuẩn, chính là nguồn phát tán mầm bệnh ra môi trường xung quanh nếu không được can thiệp điều trị y tế kịp thời.

Cơ chế lây truyền của vi khuẩn lao phổi qua đường hô hấp

Vi khuẩn lao lây truyền chủ yếu qua các hạt khí dung siêu nhỏ phát tán vào không khí khi người mắc bệnh lao phổi thể hoạt động ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc khạc nhổ. Những hạt khí dung này có kích thước rất bé, có thể lơ lửng trong không gian kín hàng giờ liền. Khi người xung quanh hít phải luồng không khí này, trực khuẩn lao sẽ đi qua phế quản và tiến sâu vào phế nang phổi, bắt đầu quá trình xâm nhập cơ thể.

Khả năng lây truyền bệnh phụ thuộc vào nồng độ vi khuẩn tồn tại trong không khí và khoảng thời gian tiếp xúc của người khỏe mạnh. Những người thường xuyên sống chung nhà, làm việc trong phòng kín hoặc trực tiếp chăm sóc bệnh nhân lao chưa được điều trị là nhóm đối tượng có nguy cơ phơi nhiễm cao nhất. Khi người bệnh được chẩn đoán và điều trị đúng phác đồ bằng thuốc kháng lao thích hợp, số lượng vi khuẩn trong đờm sẽ suy giảm nhanh chóng, làm giảm rõ rệt nguy cơ lây truyền ra cộng đồng.

Những hình thức tiếp xúc thông thường không làm lây bệnh lao phổi

Trong đời sống thực tế, sự thiếu hiểu biết đầy đủ về bệnh lao phổi thường dẫn đến tâm lý lo sợ quá mức hoặc kỳ thị người bệnh. Thực chất, trực khuẩn lao không lây truyền qua các hình thức tiếp xúc bề mặt gián tiếp hoặc giao tiếp ngoài trời. Việc bắt tay, chạm nhẹ, ôm xã giao hoặc ngồi cùng ghế với người bệnh lao không thể làm lây nhiễm vi khuẩn.

Ngoài ra, việc dùng chung bát đũa, cốc uống nước hay dùng chung phòng tắm, nhà vệ sinh cũng không phải là con đường truyền bệnh của trực khuẩn lao. Vi khuẩn lao rất nhạy cảm với ánh sáng tự nhiên và tia cực tím, nhanh chóng bị tiêu diệt ở môi trường ngoài trời có luồng không khí lưu thông tốt. Do đó, hiểu rõ những hành vi sinh hoạt không lây nhiễm giúp người thân yên tâm hỗ trợ, chăm sóc người bệnh chu đáo mà không tạo ra rào cản tâm lý ngăn cách.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn lao

Mức độ lây lan của bệnh lao phổi chịu ảnh hưởng từ cả yếu tố môi trường xung quanh lẫn tình trạng sức khỏe của người tiếp xúc. Về mặt không gian sống, những căn phòng chật chội, thiếu ánh nắng mặt trời, sử dụng điều hòa kín và không có hệ thống thông gió tạo điều kiện lý tưởng cho các hạt khí dung chứa vi khuẩn tích tụ với mật độ cao, làm tăng khả năng lây nhiễm cho người hít phải.

Về phía thể trạng, những người có hệ thống miễn dịch suy giảm có nguy cơ nhiễm bệnh và phát triển thành lao hoạt động cao hơn người bình thường. Nhóm đối tượng này bao gồm người nhiễm HIV, bệnh nhân đái tháo đường, người mắc bệnh thận mạn tính, người dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc corticoid kéo dài, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và người cao tuổi. Bên cạnh đó, tình trạng suy dinh dưỡng, thể lực suy kiệt và thói quen hút thuốc lá cũng làm giảm khả năng phòng vệ tự nhiên của niêm mạc đường hô hấp.

Biện pháp dự phòng lây nhiễm lao phổi cho gia đình và cộng đồng

Để ngăn chặn sự lây lan của bệnh lao phổi trong gia đình và xã hội, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp dự phòng là điều hết sức cần thiết. Biện pháp cốt lõi và hữu hiệu nhất là phát hiện sớm và điều trị dứt điểm cho người mắc bệnh lao phổi thể hoạt động, bởi việc tuân thủ đầy đủ phác đồ y khoa sẽ cắt đứt nguồn lây truyền mầm bệnh trong cộng đồng một cách nhanh chóng.

Tại gia đình có người mắc bệnh, cần giữ môi trường sống luôn khô ráo và thông thoáng bằng cách mở rộng cửa sổ để đón ánh nắng mặt trời và gió tự nhiên, hạn chế dùng điều hòa phòng kín. Người bệnh nên chủ động đeo khẩu trang y tế khi tiếp xúc với người xung quanh, dùng khăn giấy che miệng mũi khi ho hoặc hắt hơi rồi vứt vào thùng rác có nắp đậy. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, việc tiêm chủng vắc xin BCG phòng lao theo lịch tiêm chủng mở rộng là giải pháp thiết yếu giúp bảo vệ trẻ trước các biến chứng lao nguy hiểm.

Lưu ý an toàn

Nội dung giải thích về đường lây truyền và cách phòng ngừa bệnh lao phổi nhằm cung cấp kiến thức y tế phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay tư vấn chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc chuyên khoa lao. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay áp dụng các biện pháp truyền miệng để tự chữa trị tại nhà khi nghi ngờ mắc bệnh. Nếu trong gia đình có người được chẩn đoán mắc lao hoặc bản thân xuất hiện các dấu hiệu như ho kéo dài trên hai tuần, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm hoặc sút cân không rõ nguyên nhân, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết.

Tóm tắt

Bệnh lao phổi hoàn toàn có thể lây qua đường hô hấp nhưng nguy cơ phát tán mầm bệnh sẽ giảm rõ rệt nếu người bệnh được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Việc nắm vững con đường lây truyền giúp cộng đồng chủ động thực hiện các biện pháp dự phòng, đồng thời xóa bỏ mặc cảm và sự kỳ thị để đồng hành cùng người bệnh trong suốt quá trình hồi phục.