Bệnh hắc lào lây qua những con đường nào và cách phòng ngừa

Hắc lào lây qua đường nào là gì?

Hắc lào, hay còn gọi là lác đồng tiền, là một dạng nhiễm trùng vi nấm phổ biến tại lớp thượng bì của da. Bệnh lý da liễu này thường do các chủng nấm sợi thuộc nhóm Dermatophytes gây ra, điển hình như Trichophyton, Microsporum hoặc Epidermophyton. Biểu hiện điển hình là tổn thương hình tròn hoặc bầu dục có viền bờ rõ rệt, nổi mụn nước nhỏ li ti kèm cảm giác ngứa ngáy khó chịu, tăng nặng khi ra mồ hôi.

Đặc tính sinh học của nhóm nấm sợi là ưa môi trường nóng ẩm và sử dụng chất sừng keratin trên da người hoặc động vật để phát triển. Bào tử nấm có khả năng tồn tại bền bỉ ngoài môi trường tự nhiên, khiến bệnh rất dễ lây nhiễm nếu không chủ động phòng tránh.

Lây truyền trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc da

Con đường truyền nhiễm phổ biến nhất của bệnh hắc lào là tiếp xúc trực tiếp giữa da của người lành với vùng da tổn thương của người bệnh. Khi chạm vào các vết lác đồng tiền, những tế bào biểu mô sừng bong tróc mang theo sợi nấm và bào tử có thể bám vào da người tiếp xúc. Nếu hàng rào bảo vệ da người lành đang bị suy yếu hoặc bề mặt da có trầy xước nhẹ và ẩm ướt, vi nấm sẽ nhanh chóng xâm nhập, tạo mầm bệnh mới.

Hình thức lây lan này thường xảy ra giữa các thành viên sống chung một nhà thông qua việc ngủ chung giường, ôm ấp hoặc chăm sóc người bệnh. Bên cạnh đó, những người thường xuyên chơi các môn thể thao có tính chất va chạm thể xác liên tục như đấu vật, võ thuật hoặc bóng đá cũng rất dễ bị lây nhiễm chéo nếu đồng đội đang mang nấm da.

Lây truyền gián tiếp qua đồ dùng sinh hoạt chung

Bào tử nấm sợi Dermatophytes có lớp vỏ bảo vệ bền vững, giúp chúng sống sót ngoài môi trường tự nhiên trong nhiều tuần. Vì vậy, thói quen dùng chung các vật dụng cá nhân với người đang nhiễm bệnh là con đường lây truyền gián tiếp thường gặp. Những vật dụng dễ tích tụ mầm bệnh nhất gồm khăn tắm, khăn mặt, quần áo, tất chân, mũ nón, lược chải đầu và chăn ga gối đệm.

Ngoài đồ dùng cá nhân, các địa điểm sinh hoạt công cộng ẩm ướt cũng tiềm ẩn nguy cơ lây truyền nấm da rất cao. Sàn nhà tắm công cộng, khu vực xung quanh hồ bơi, thảm tập thể thao hoặc ghế phòng thay đồ có thể dính các vảy da chứa bào tử nấm do người bệnh rớt lại. Khi người khác đi chân trần hoặc để da trần tiếp xúc vào các bề mặt này, vi nấm sẽ bám dính và khởi phát nhiễm trùng.

Lây truyền từ động vật và thú cưng sang người

Nhiễm nấm da lây truyền từ động vật, đặc biệt là chó và mèo cảnh, đang có xu hướng gia tăng rõ rệt tại các gia đình nuôi thú cưng. Chủng vi nấm Microsporum canis là tác nhân phổ biến lây từ vật nuôi sang người. Động vật nhiễm bệnh thường có biểu hiện rụng lông từng mảng tròn, da đóng vảy hoặc sưng đỏ, nhưng nhiều thú cưng chỉ mang bào tử nấm trên lông mà không biểu hiện triệu chứng rõ rệt.

Khi chủ nuôi ôm ấp, vuốt ve, cho thú cưng ngủ cùng hoặc tiếp xúc với đệm ngủ, chuồng nuôi và đồ chải lông của chúng, bào tử nấm sẽ truyền sang da người. Bệnh hắc lào lây từ động vật thường gây ra phản ứng viêm mạnh mẽ hơn trên da người, khiến tổn thương đỏ rực, ngứa rát nhiều và dễ xuất hiện mụn mủ hơn so với các chủng lây truyền giữa người với người.

Lây nhiễm từ đất và nguy cơ tự lây lan trên cơ thể

Một số chủng vi nấm gây hắc lào thuộc nhóm ưa đất như Microsporum gypseum có khả năng tồn tại tự nhiên trong môi trường đất cát. Những người làm vườn, nông dân hoặc trẻ nhỏ vui chơi tiếp xúc với đất bẩn có thể bị nấm xâm nhập qua các vết trầy xước nhỏ ngoài da nếu không mang găng tay và đồ bảo hộ thích hợp.

Mặt khác, người đã mắc bệnh cũng có nguy cơ tự làm lây lan nấm sang các vùng da lành khác trên cơ thể mình. Cảm giác ngứa ngáy dữ dội khiến người bệnh cào gãi liên tục, làm các vảy nấm bám chặt vào móng tay và ngón tay. Nếu sau đó chạm tay vào các vùng da nhạy cảm như bẹn, nách, mông hay kẽ chân, vi nấm sẽ được gieo rắc trực tiếp, hình thành nên các ổ tổn thương mới diện rộng.

Các biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn hắc lào lây lan

Để phòng tránh nguy cơ lây nhiễm hắc lào, việc duy trì lối sống vệ sinh cá nhân sạch sẽ và khô ráo đóng vai trò then chốt. Mỗi người nên tắm rửa hàng ngày bằng xà phòng dịu nhẹ, lau thật khô các vùng nếp gấp da như bẹn, nách và kẽ ngón chân sau khi tắm. Ưu tiên trang phục rộng rãi, vải cotton thoáng mát để tránh tích tụ mồ hôi, hạn chế môi trường nóng ẩm thuận lợi cho vi nấm sinh sôi.

Mỗi người cần có ý thức dùng riêng đồ cá nhân, tuyệt đối không dùng chung khăn, quần áo, lược hay giày dép. Quần áo và chăn màn của người nghi nhiễm nấm nên được giặt riêng, phơi dưới ánh nắng mặt trời gắt hoặc là ủi nhiệt độ cao để diệt bào tử nấm. Đối với thú cưng, nên đưa đi khám thú y định kỳ và xử lý triệt để nếu phát hiện các mảng rụng lông bất thường.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết cung cấp thông tin y khoa phổ cập nhằm nâng cao nhận thức phòng bệnh, không thay thế cho việc chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ da liễu. Tổn thương do nấm da rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác như vảy nến, chàm hay viêm da tiếp xúc. Người bệnh không nên tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc dùng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng để bôi lên da vì có thể làm biến đổi hình thái tổn thương, gây teo da và khiến nấm bùng phát nặng hơn.

Tóm tắt

Hắc lào là bệnh ngoài da rất dễ lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp, đồ dùng cá nhân, thú cưng và môi trường sống. Việc nhận biết sớm các con đường lây bệnh và thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh phòng ngừa sẽ giúp bảo vệ bản thân và các thành viên trong gia đình. Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ trên da, hãy chủ động đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được kiểm tra và tư vấn giải pháp thích hợp.