Bệnh gout nên ăn gì và kiêng gì để hỗ trợ kiểm soát axit uric máu

Bệnh gout nên ăn gì và kiêng gì là gì?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp chuyển hóa mạn tính xuất phát từ tình trạng tăng nồng độ axit uric trong máu kéo dài, dẫn đến sự tích tụ các tinh thể muối urat hình kim sắc nhọn tại màng hoạt dịch khớp và các mô xung quanh. Khi tinh thể urat lắng đọng đủ nhiều sẽ gây nên những phản ứng viêm cấp tính đặc trưng với biểu hiện sưng đỏ, nóng rát và đau buốt dữ dội, phổ biến nhất là ở ngón chân cái, mắt cá chân hoặc khớp gối. Axit uric là sản phẩm thoái hóa tự nhiên của nhân purin – một hợp chất hữu cơ có sẵn trong tế bào cơ thể cũng như trong nhiều loại thực phẩm dung nạp mỗi ngày. Thông thường, lượng axit uric này sẽ được lọc và bài tiết chủ yếu qua thận cùng một phần qua đường tiêu hóa. Tuy nhiên, khi cơ thể sản xuất quá mức hoặc thận suy giảm khả năng lọc bỏ, nồng độ axit uric trong máu sẽ vượt ngưỡng hòa tan, tạo điều kiện thuận lợi cho tinh thể urat kết tủa. Vì vậy, việc điều hòa lượng purin đưa vào từ thức ăn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giữ cho axit uric huyết thanh luôn ở mức an toàn.

Những thực phẩm người bệnh gout nên ưu tiên lựa chọn

Người mắc bệnh gout nên ưu tiên nhóm thực phẩm chứa hàm lượng nhân purin thấp để tránh làm gia tăng áp lực chuyển hóa lên cơ thể. Rau củ quả tươi như súp lơ, cải xanh, dưa chuột, bí ngô và cà rốt cung cấp lượng chất xơ dồi dào, vitamin thiết yếu cùng các chất chống oxy hóa tự nhiên giúp hỗ trợ cân bằng môi trường kiềm trong cơ thể.

Bên cạnh đó, các loại trái cây giàu vitamin C tự nhiên như ổi, bưởi, cam, táo, dâu tây và đặc biệt là quả anh đào được nhiều nghiên cứu dinh dưỡng ghi nhận có khả năng hỗ trợ cơ thể đào thải axit uric thuận lợi hơn qua đường tiết niệu. Nguồn đạm hàng ngày nên được thay thế hoặc luân phiên bằng trứng gia cầm, sữa ít béo hoặc sữa chua không đường. Ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, gạo lứt và các loại hạt dinh dưỡng như hạt óc chó, hạnh nhân cũng là nguồn năng lượng lành mạnh, vừa duy trì sức bền cho cơ bắp vừa không thúc đẩy quá trình tăng sinh axit uric trong máu.

Các món ăn và đồ uống người bị bệnh gout cần hạn chế

Nguyên tắc cốt lõi trong chế độ ăn của người bệnh gout là hạn chế tối đa các thực phẩm giàu purin, bởi vì purin khi vào cơ thể sẽ phân hủy trực tiếp thành axit uric. Nhóm thực phẩm đầu tiên cần cắt giảm nghiêm ngặt là phủ tạng động vật như gan, thận, tim, lòng, óc và các loại thịt đỏ bao gồm thịt bò, thịt cừu, thịt dê, thịt thú rừng. Thịt đỏ nếu tiêu thụ lượng lớn sẽ làm tăng vọt chỉ số axit uric huyết thanh, dễ châm ngòi cho các cơn đau sưng buốt khớp dữ dội.

Hải sản và động vật có vỏ như tôm hùm, cua, sò điệp, hàu, cá cơm, cá trích, cá mòi cũng chứa nồng độ purin tương đối cao mà người bệnh cần hạn chế ăn thường xuyên. Ngoài ra, nước hầm xương cô đặc, các món lẩu ninh lâu năm và canh lòng cũng chứa lượng purin hòa tan đáng kể, dễ hấp thu nhanh vào máu. Người bệnh cần tránh xa rượu bia, nhất là bia tươi lên men, cũng như các loại nước ngọt có gas chứa đường xi-rô ngô giàu fructose, vì fructose kích thích gan sản sinh axit uric nhiều hơn và cản trở sự bài tiết qua ống thận.

Nguyên tắc chế biến và thói quen sinh hoạt hỗ trợ đào thải axit uric

Bên cạnh việc cân nhắc thực phẩm nạp vào, phương pháp chế biến và thói quen sinh hoạt mỗi ngày cũng ảnh hưởng trực tiếp đến diễn tiến của bệnh gout. Người bệnh nên ưu tiên các phương pháp nấu nướng thanh đạm như hấp, luộc hoặc áp chảo nhẹ nhàng với ít dầu thực vật, hạn chế tối đa chiên rán ngập dầu mỡ động vật hay dùng nhiều gia vị cay nóng.

Uống đủ nước lọc hàng ngày là giải pháp tự nhiên và kinh tế giúp hỗ trợ thận tăng cường lọc và đào thải lượng axit uric dư thừa ra khỏi cơ thể qua đường tiểu tiện. Người bệnh có thể uống từ 2 đến 2,5 lít nước mỗi ngày tùy thuộc vào thể trạng và mức độ vận động cá nhân, có thể bổ sung thêm nước khoáng kiềm nhẹ. Ngoài ra, việc duy trì cân nặng hợp lý, tránh giảm cân quá nhanh hay nhịn ăn đột ngột cũng đóng vai trò bảo vệ, bởi tình trạng nhịn đói kéo dài có thể kích thích cơ thể dị hóa mô cơ, giải phóng axit béo và thể ceton làm cản trở quá trình bài tiết axit uric của thận.

Lưu ý an toàn

Chế độ ăn giảm purin chỉ mang tính hỗ trợ kiểm soát bệnh và không thể thay thế cho các loại thuốc điều trị chuyên khoa hay hướng dẫn dùng thuốc từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hạ axit uric, không lạm dụng thuốc giảm đau chống viêm khi xuất hiện cơn gout cấp. Khi có các dấu hiệu bất thường như đau khớp dữ dội kèm sốt cao, khớp tấy đỏ lan rộng hoặc có hạt tophi vỡ loét, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Chế độ ăn hợp lý là giải pháp hỗ trợ thiết thực giúp người bệnh gout kiểm soát nồng độ axit uric và giảm thiểu số lần tái phát cơn đau khớp cấp tính. Dẫu vậy, dinh dưỡng không thay thế được thuốc hạ axit uric hay phác đồ chuyên khoa do bác sĩ chỉ định. Người bệnh nên duy trì lối sống điều độ, tái khám định kỳ để bảo vệ sức khỏe khớp và phòng ngừa biến chứng lâu dài.