Bệnh glôcôm: Dấu hiệu, nguyên nhân và các cách điều trị

Bệnh glôcôm là gì?

Bệnh glôcôm bao gồm các tình trạng bệnh lý nhãn khoa gây thoái hóa dần các tế bào hạch võng mạc và sợi trục thần kinh thị giác, dẫn đến tổn thương thị trường đặc trưng. Dây thần kinh thị giác đảm nhận vai trò truyền tải các tín hiệu hình ảnh từ võng mạc về não bộ, do đó bất kỳ tổn hại cấu trúc nào tại vị trí này cũng làm suy giảm khả năng nhìn của người bệnh. Điểm nguy hiểm của glôcôm là tổn thương thần kinh một khi đã xảy ra thì không thể hồi phục. Áp lực nội nhãn tăng cao là yếu tố nguy cơ lớn nhất và có thể điều chỉnh được, tuy nhiên bệnh vẫn có thể phát triển ở những người có nhãn áp đo được ở mức thông thường. Do đó, việc theo dõi toàn diện đĩa thị và đo thị trường đóng vai trò quyết định trong việc phát hiện và quản lý bệnh lý này.

Cơ chế phát sinh và các yếu tố nguy cơ của bệnh glôcôm

Cơ chế bệnh sinh chủ yếu của glôcôm gắn liền với sự mất cân bằng giữa quá trình sản xuất và thoát lưu thủy dịch trong tiền phòng mắt. Thủy dịch được tiết ra liên tục để nuôi dưỡng giác mạc và thể thủy tinh, sau đó thoát ra ngoài qua vùng bè. Khi đường thoát lưu bị tắc nghẽn hoặc giảm chức năng, lượng dịch ứ đọng sẽ làm tăng áp lực nội nhãn, đè nén lên các sợi thần kinh thị giác tại gai thị.

Bên cạnh yếu tố áp lực nội nhãn, một số trường hợp glôcôm xảy ra ngay cả khi nhãn áp nằm trong giới hạn bình thường, thường do giảm tưới máu hoặc suy yếu cấu trúc nâng đỡ của đĩa thị. Các yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm tuổi tác trên 40, tiền sử gia đình có người mắc bệnh, tật khúc xạ như cận thị nặng hoặc viễn thị, bệnh lý tim mạch, đái tháo đường và đặc biệt là thói quen lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid kéo dài mà không có chỉ định y khoa.

Các dạng bệnh glôcôm thường gặp và đặc điểm nhận biết

Glôcôm được phân loại thành hai thể bệnh chính là glôcôm góc mở và glôcôm góc đóng, mỗi thể có cơ chế và biểu hiện lâm sàng rất khác nhau. Glôcôm góc mở là dạng phổ biến nhất, xảy ra khi góc tiền phòng vẫn mở nhưng hệ thống thoát lưu bị xơ hóa dần. Bệnh tiến triển âm thầm suốt nhiều năm, không gây đau, người bệnh chỉ nhận thấy thị trường bị thu hẹp từ ngoại vi vào trung tâm khi tổn thương đã ở giai đoạn nặng.

Ngược lại, glôcôm góc đóng xảy ra khi mống mắt bị đẩy áp sát vào góc tiền phòng, bít tắc hoàn toàn đường dẫn lưu thủy dịch. Cơn glôcôm góc đóng cấp tính là một cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp với các triệu chứng dữ dội như đau nhức mắt lan ra nửa đầu cùng bên, mắt đỏ, giác mạc phù mờ, nhìn đèn thấy quầng ngũ sắc, thị lực giảm đột ngột kèm theo nôn ói. Ngoài ra còn có glôcôm bẩm sinh ở trẻ nhỏ và glôcôm thứ phát sau chấn thương, viêm màng bồ đào hoặc biến chứng đái tháo đường.

Các hướng can thiệp y khoa và kiểm soát nhãn áp hiện nay

Mục tiêu then chốt trong can thiệp glôcôm là hạ nhãn áp xuống mức an toàn cho từng cá nhân nhằm bảo tồn phần thần kinh thị giác còn lại. Phương pháp điều trị ban đầu thường là sử dụng các nhóm thuốc nhỏ mắt giúp giảm tiết thủy dịch hoặc tăng cường thoát lưu dịch qua các con đường khác nhau. Việc dùng thuốc đòi hỏi tính kiên trì và kỷ luật cao, người bệnh phải nhỏ thuốc đúng giờ, đúng kỹ thuật và tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Khi thuốc nhỏ mắt không đáp ứng đủ hoặc gây tác dụng phụ khó dung nạp, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp bằng tia laser như tạo hình vùng bè bằng laser trong góc mở hoặc cắt mống mắt chu biên bằng laser trong góc đóng. Đối với các ca bệnh tiến triển xấu hoặc trơ với điều trị nội khoa và laser, phẫu thuật mở thông dẫn lưu như cắt bè củng mạc hoặc đặt van dẫn lưu tiền phòng sẽ được xem xét thực hiện nhằm tạo đường thoát thủy dịch mới ổn định cho mắt.

Lối sống và kế hoạch chăm sóc mắt cho người mắc glôcôm

Người được chẩn đoán mắc glôcôm cần thiết lập chế độ sinh hoạt và theo dõi y tế chặt chẽ để giữ gìn thị lực. Thói quen tái khám đều đặn giúp bác sĩ theo dõi sát diễn biến nhãn áp, chụp đáy mắt và đo thị trường định kỳ nhằm đánh giá mức độ tổn thương có bị nặng thêm hay không. Không bao giờ được tự ý đổi loại thuốc nhỏ mắt hoặc dùng thêm các loại thuốc không kê đơn khi chưa hỏi ý kiến chuyên môn.

Trong sinh hoạt hàng ngày, người bệnh nên hạn chế uống một lượng nước quá lớn trong thời gian ngắn vì có thể làm nhãn áp dao động. Cần tránh các tư thế cúi gập người kéo dài hoặc bài tập gắng sức quá mức làm tăng áp lực vùng đầu mặt. Giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc, dinh dưỡng giàu chất chống oxy hóa và chủ động đeo kính bảo hộ khi làm việc giúp mắt tránh khỏi những tác động tiêu cực từ bên ngoài.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp, không tự điều chỉnh liều lượng hoặc ngưng dùng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ điều trị. Khi xuất hiện các triệu chứng đau mắt dữ dội, đau đầu, nhìn mờ đột ngột, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được xử trí khẩn cấp.

Tóm tắt

Glôcôm là bệnh lý mạn tính có thể đe dọa thị lực vĩnh viễn nếu phát hiện muộn. Việc kiểm tra mắt định kỳ, tuân thủ chặt chẽ phác đồ của bác sĩ nhãn khoa và không bao giờ tự ý ngưng thuốc là cách hiệu quả nhất để kiểm soát nhãn áp, bảo vệ dây thần kinh thị giác và duy trì thị lực lâu dài.