Bệnh gan và các biện pháp chủ động phòng ngừa bệnh gan
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Gan đảm nhận nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, dự trữ năng lượng, lọc bỏ độc chất và tổng hợp protein huyết tương. Khi tế bào gan bị tổn thương kéo dài do virus, độc chất hoặc thói quen sinh hoạt, hoạt động của cơ thể sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Phần lớn bệnh gan ở giai đoạn đầu thường tiến triển âm thầm, không có biểu hiện rõ ràng khiến người bệnh chủ quan. Do đó, việc chủ động phòng ngừa và chăm sóc gan từ sớm là biện pháp tốt nhất để duy trì sức khỏe bền vững.
Phòng ngừa bệnh gan là gì?
Bệnh gan bao gồm các bệnh lý gây tổn thương mô gan và suy giảm chức năng gan, thường gặp như viêm gan virus B và C, bệnh gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu, viêm gan do thuốc và xơ gan. Nguyên nhân gây bệnh có thể do nhiễm vi sinh vật, độc tố từ rượu bia, tác dụng phụ của thuốc hoặc rối loạn chuyển hóa kèm theo thừa cân béo phì. Do cấu trúc gan không có dây thần kinh cảm giác đau ở nhu mô, các tổn thương mạn tính thường diễn tiến lặng lẽ qua nhiều năm. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tổn thương viêm kéo dài sẽ dẫn tới xơ hóa mô gan, làm suy giảm chức năng gan và làm tăng nguy cơ phát triển thành biến chứng nặng như suy gan hay ung thư gan.
Tiêm vắc xin phòng ngừa viêm gan virus
Nhiễm virus viêm gan B và C là nguyên nhân phổ biến gây viêm gan mạn tính và xơ gan. Tiêm vắc xin viêm gan B đầy đủ là biện pháp phòng bệnh chủ động và an toàn nhất cho cả trẻ em lẫn người lớn. Trước khi tiêm, người trưởng thành nên xét nghiệm máu để kiểm tra tình trạng nhiễm virus và nồng độ kháng thể. Ngoài ra, việc tiêm phòng viêm gan A cũng được khuyến cáo cho người có nguy cơ lây nhiễm qua đường ăn uống. Hiện chưa có vắc xin cho viêm gan C, do đó mọi người cần tránh tiếp xúc với máu và dịch tiết của người bệnh, không dùng chung bơm kim tiêm hay dụng cụ sắc nhọn và quan hệ tình dục an toàn để giảm thiểu tối đa nguy cơ lây truyền.
Duy trì chế độ ăn lành mạnh và kiểm soát cân nặng
Thói quen ăn uống thiếu cân đối và lối sống ít vận động là yếu tố thuận lợi dẫn đến bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Để bảo vệ gan, khẩu phần ăn hàng ngày nên ưu tiên các loại rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây tươi và nguồn đạm nạc từ cá, đậu phụ hoặc thịt gia cầm. Cần hạn chế tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, đồ ăn chiên xào nhiều dầu mỡ và đồ uống chứa nhiều đường fructose tinh luyện. Cùng với dinh dưỡng, việc tập luyện thể dục thể thao đều đặn ít nhất ba mươi phút mỗi ngày giúp kiểm soát tốt cân nặng, tăng cường độ nhạy insulin và giảm thiểu tích tụ mỡ thừa tại gan.
Hạn chế sử dụng rượu bia và dùng thuốc thận trọng
Chất cồn trong rượu bia sau khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa tại gan thành các chất trung gian có độc tính cao, trực tiếp phá hủy tế bào gan và gây viêm mạn tính. Uống rượu bia quá mức trong thời gian dài là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan do rượu. Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc bừa bãi cũng tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc gan. Các loại thuốc giảm đau hạ sốt như paracetamol hoặc kháng sinh nếu dùng sai liều lượng đều có thể làm tổn thương tế bào gan. Người dân cần tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc từ bác sĩ hoặc dược sĩ, không tự ý mua và dùng các loại thuốc truyền miệng hoặc sản phẩm chưa rõ nguồn gốc.
Khám sức khỏe và kiểm tra chức năng gan định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường tại gan ngay cả khi chưa có biểu hiện ra bên ngoài. Các xét nghiệm máu đánh giá men gan như AST, ALT cùng với nồng độ bilirubin và protein huyết thanh giúp bác sĩ nhận biết tình trạng viêm hoặc hoại tử tế bào gan. Đồng thời, siêu âm ổ bụng là phương tiện chẩn đoán hình ảnh đơn giản, giúp đánh giá mức độ nhiễm mỡ, cấu trúc mô gan và phát hiện các khối u bất thường. Những người có nguy cơ cao như mang virus viêm gan, mắc bệnh đái tháo đường hoặc béo phì nên tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ chuyên khoa để kịp thời theo dõi và xử trí.
Lưu ý an toàn
Nội dung trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin phổ cập kiến thức sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá chuyên môn hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người đọc tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giải độc gan hoặc ngừng các thuốc điều trị bệnh mạn tính đang sử dụng khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế.
Tóm tắt
Bảo vệ gan là quá trình chăm sóc liên tục bắt đầu từ những thói quen sinh hoạt lành mạnh hàng ngày, tiêm phòng vắc xin và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Chủ động phòng ngừa bệnh gan từ sớm sẽ giúp bảo tồn chức năng gan lâu dài, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm và giữ gìn nền tảng sức khỏe vững chắc cho cơ thể.
Nguồn tham khảo
- Digestive and Liver Disease: Good response to the primary course and booster dose of hepatitis B vaccine in children with non-alcoholic fatty liver disease
- Liver Transplantation: Nonalcoholic fatty liver disease after liver transplantation for cryptogenic cirrhosis or nonalcoholic fatty liver disease
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Men gan cao có đồng nghĩa với việc đã mắc bệnh gan nặng hay không?
Men gan tăng phản ánh tình trạng tế bào gan đang bị tổn thương hoặc viêm nhưng không khẳng định mức độ nặng của bệnh. Tình trạng này có thể do dùng thuốc, uống rượu bia hoặc nhiễm virus. Bạn cần khám chuyên khoa để xác định chính xác nguyên nhân.
Người không uống rượu bia có nguy cơ bị bệnh gan hay không?
Người không uống rượu vẫn có nguy cơ mắc bệnh gan do nhiễm virus viêm gan B hoặc C, sử dụng thuốc kéo dài hoặc mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường và thừa cân.
Uống thuốc bổ gan hàng ngày có giúp phòng ngừa được bệnh gan không?
Các sản phẩm hỗ trợ gan không thể thay thế cho lối sống lành mạnh hay vắc xin phòng bệnh. Việc lạm dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc thậm chí có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa và gây tổn thương tế bào gan.
Người lớn đã từng tiêm vắc xin viêm gan B có cần tiêm nhắc lại không?
Hiệu quả bảo vệ của vắc xin viêm gan B thường kéo dài nhiều năm. Người lớn nên xét nghiệm nồng độ kháng thể anti-HBs định kỳ; nếu lượng kháng thể giảm xuống dưới mức an toàn, bác sĩ sẽ tư vấn tiêm thêm mũi nhắc lại.
Bao lâu thì nên đi xét nghiệm kiểm tra chức năng gan một lần?
Người khỏe mạnh bình thường nên kiểm tra chức năng gan mỗi sáu đến mười hai tháng một lần. Người có yếu tố nguy cơ như mang virus viêm gan, đái tháo đường hoặc béo phì cần tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.
