Bệnh đồi mồi có lây không và những điều cần biết để chăm sóc da đúng cách

Bệnh đồi mồi có lây không là gì?

Đồi mồi, trong y học thường được gọi là dát sắc tố do ánh nắng (solar lentigo) hoặc đốm sắc tố tuổi tác, là những dát phẳng hình tròn hoặc bầu dục có màu sắc biến thiên từ nâu nhạt, nâu sẫm đến xám đen. Kích thước của mỗi đốm thường dao động từ vài milimet đến hơn một centimet, xuất hiện đơn lẻ hoặc tập trung thành từng cụm tại các vị trí phơi bày trực tiếp dưới ánh sáng mặt trời như vùng mặt, mu bàn tay, cẳng tay, ngực và lưng trên. Tình trạng này phản ánh sự phản ứng của da trước tác động tích lũy của bức xạ cực tím trong thời gian dài kết hợp cùng tiến trình suy giảm chức năng tái tạo tế bào ở độ tuổi trung niên và người cao tuổi. Mặc dù không gây đau đớn hay nguy hại trực tiếp đến tính mạng, đốm đồi mồi thường gây ảnh hưởng đáng kể đến thẩm mỹ và tâm lý tự tin của người mắc.

Đốm đồi mồi trên da có lây nhiễm từ người sang người không

Nhiều người cảm thấy hoang mang khi thấy các đốm nâu sẫm xuất hiện trên mu bàn tay, cánh tay hoặc vùng mặt và lo lắng tình trạng này có thể lây sang vùng da khác hoặc truyền cho người xung quanh. Về mặt y học, đồi mồi không phải là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, virus, nấm hay ký sinh trùng gây ra. Do đó, hiện tượng này hoàn toàn không có khả năng lây lan qua các tiếp xúc thông thường như bắt tay, ôm, dùng chung đồ dùng cá nhân hay ngủ chung giường.

Việc các đốm đồi mồi xuất hiện ngày càng nhiều tại các vị trí khác nhau trên cơ thể không phải do lây lan từ đốm ban đầu. Thực chất, đây là kết quả của việc nhiều vùng da cùng chịu tác động tích lũy từ bức xạ tia cực tím trong ánh nắng mặt trời qua nhiều năm tháng kết hợp với quá trình lão hóa tự nhiên. Mỗi đốm đồi mồi hình thành độc lập tại vị trí mà tế bào sắc tố bị kích thích quá mức, hoàn toàn không có sự phát tán mầm bệnh. Người có đốm đồi mồi có thể hoàn toàn yên tâm sinh hoạt mà không lo ảnh hưởng đến người thân.

Cơ chế hình thành đốm đồi mồi dưới tác động ánh nắng và lão hóa

Để hiểu vì sao đồi mồi không lây, cần xem xét cơ chế sinh học tạo nên các đốm sắc tố này. Khi làn da tiếp xúc trực tiếp với tia cực tím, cơ thể phản ứng tự bảo vệ bằng cách kích thích các tế bào melanocyte ở lớp đáy thượng bì sản sinh thêm hắc sắc tố melanin nhằm che chắn nhân tế bào trước nguy cơ tổn thương chuỗi DNA.

Khi tuổi tác tăng lên, quá trình phân chia và tái tạo tế bào da chậm dần, đồng thời khả năng phân tán sắc tố đồng đều bị suy giảm. Tại những vùng da thường xuyên phơi nắng như mu bàn tay, cổ, mặt và vai, melanin có xu hướng kết tụ cục bộ thành từng mảng phẳng màu nâu nhạt đến nâu sẫm, tạo thành các đốm đồi mồi. Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò nhất định, khiến một số người có cơ địa dễ xuất hiện tổn thương sắc tố hơn dù mức độ phơi nhiễm ánh nắng tương đương người khác. Quá trình này diễn ra hoàn toàn nội sinh và phụ thuộc vào sự tương tác giữa ánh sáng mặt trời và cơ chế sinh học của từng cá nhân.

Cách nhận biết đốm đồi mồi lành tính và phân biệt với tổn thương ác tính

Mặc dù đốm đồi mồi là tổn thương lành tính và không gây nguy hiểm cho sức khỏe, vấn đề quan trọng hàng đầu là phân biệt rõ đồi mồi với các dạng thương tổn da nghiêm trọng, đặc biệt là ung thư hắc tố hoặc ung thư biểu mô da. Trong thực tế lâm sàng, không ít trường hợp tổn thương ác tính giai đoạn sớm có biểu hiện bên ngoài tương đối giống đốm đồi mồi thông thường khiến người bệnh chủ quan bỏ qua.

Một đốm đồi mồi lành tính điển hình thường có bề mặt phẳng ngang với mặt da, ranh giới rõ ràng, màu sắc đồng nhất từ nâu nhạt đến nâu sẫm và kích thước giữ ổn định theo thời gian. Ngược lại, tổn thương đáng ngờ cần chú ý thường có bờ viền nham nhở, hình dạng bất đối xứng, màu sắc loang lổ nhiều sắc độ khác nhau như đen, nâu, đỏ, hoặc tăng nhanh về kích thước. Nếu nhận thấy đốm sắc tố xuất hiện gờ nổi, đóng vảy, ngứa rát, rỉ dịch hoặc dễ chảy máu khi chạm vào, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được thăm khám bằng kính soi da dermoscopy và thực hiện sinh thiết chẩn đoán nếu cần thiết.

Phương pháp chăm sóc da và hạn chế đồi mồi lan rộng

Vì đồi mồi không lây nhiễm, việc kiểm soát tình trạng này tập trung chủ yếu vào việc giảm thiểu tác động của ánh nắng mặt trời và chăm sóc hàng rào bảo vệ da. Biện pháp cốt lõi và mang tính quyết định là sử dụng kem chống nắng phổ rộng có chỉ số bảo vệ thích hợp mỗi ngày, kết hợp che chắn cơ học bằng nón rộng vành, kính râm và áo chống nắng dài tay khi ra ngoài trời.

Bên cạnh chống nắng, việc duy trì độ ẩm đầy đủ và bổ sung các sản phẩm chăm sóc chứa hoạt chất hỗ trợ làm sáng da, chống oxy hóa như vitamin C, niacinamide hoặc retinoids có thể giúp cải thiện kết cấu da và làm mờ dần các đốm sắc tố nông. Đối với những người có nhu cầu cải thiện thẩm mỹ rõ rệt hơn, bác sĩ chuyên khoa da liễu có thể tư vấn các giải pháp can thiệp chuyên sâu như trị liệu bằng laser sắc tố, áp lạnh bằng nitơ lỏng hoặc lột da hóa chất. Mọi can thiệp xâm lấn đều cần được chỉ định và thực hiện bởi nhân viên y tế có chuyên môn để đảm bảo an toàn, tránh để lại sẹo hay tăng sắc tố sau viêm.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về đồi mồi chỉ mang tính chất giáo dục phổ thông và không thay thế cho chẩn đoán y khoa trực tiếp. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại axit nồng độ cao, thuốc bôi trôi nổi không rõ nguồn gốc hoặc tự đốt đốm nâu tại nhà vì nguy cơ bỏng hóa chất, nhiễm trùng và sẹo lõm vĩnh viễn là rất lớn. Mọi quyết định can thiệp thẩm mỹ hay điều trị sắc tố cần có sự đánh giá từ bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Tóm tắt

Đốm đồi mồi là hiện tượng tăng sắc tố da lành tính, hoàn toàn không lây truyền qua tiếp xúc. Việc hiểu đúng bản chất giúp mọi người giải tỏa lo lắng và tập trung vào các biện pháp chống nắng thường xuyên. Khi xuất hiện tổn thương sắc tố mới hoặc nhận thấy nốt đồi mồi thay đổi bất thường về kích thước, hình dạng hay màu sắc, việc thăm khám chuyên khoa da liễu là bước cần thiết để bảo vệ sức khỏe làn da.