Bệnh đậu mùa khỉ là gì và cách điều trị

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Bệnh đậu mùa khỉ là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra, từng thu hút sự quan tâm lớn của y tế toàn cầu do khả năng lây lan nhanh qua tiếp xúc gần. Người mắc bệnh thường trải qua các đợt sốt, nổi hạch và xuất hiện các nốt ban mụn nước trên cơ thể.

Nhiều người bệnh lo lắng về mức độ nguy hiểm cũng như phương pháp điều trị đậu mùa khỉ. Phần lớn các trường hợp có thể tự khỏi nếu được chăm sóc đúng cách, việc phát hiện sớm và can thiệp y tế hợp lý sẽ giúp giảm thiểu khó chịu và phòng tránh biến chứng.

Bệnh đậu mùa khỉ là gì?

Bệnh đậu mùa khỉ là bệnh truyền nhiễm do virus đậu mùa khỉ thuộc họ Poxviridae gây ra. Bệnh có biểu hiện lâm sàng tương tự như bệnh đậu mùa trước đây nhưng mức độ nhẹ hơn và đặc trưng bởi tình trạng sưng hạch bạch huyết. Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp gần gũi với người mang mầm bệnh hoặc qua vật dụng nhiễm virus. Phần lớn người mắc bệnh có diễn tiến lành tính và hồi phục sau vài tuần, tuy nhiên vẫn có nguy cơ diễn tiến nặng ở những đối tượng có hệ miễn dịch suy yếu, trẻ nhỏ hoặc phụ nữ mang thai. Việc theo dõi y tế cẩn thận là rất cần thiết để kiểm soát nguy cơ biến chứng.

Đặc điểm nhận diện và dấu hiệu điển hình của bệnh đậu mùa khỉ

Bệnh đậu mùa khỉ, hay còn gọi là mpox, do virus thuộc chi Orthopoxvirus gây nên. Sau thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ vài ngày đến hai tuần, người mắc thường khởi phát với biểu hiện sốt, đau đầu dữ dội, đau mỏi cơ, kiệt sức và nổi hạch ngoại vi tại cổ, nách hoặc bẹn. Điểm nổi bật nhất của bệnh là sự xuất hiện của các tổn thương da sau cơn sốt, bắt đầu từ những dát đỏ rồi phát triển thành sẩn, mụn nước, mụn mủ và cuối cùng đóng vảy rồi bong ra. Các nốt này có thể xuất hiện rải rác hoặc tập trung nhiều ở mặt, lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng sinh dục và hậu môn. Hầu hết các đợt bệnh diễn tiến kéo dài khoảng hai đến bốn tuần trước khi làn da hồi phục hoàn toàn.

Các đường lây truyền virus đậu mùa khỉ trong đời sống

Virus đậu mùa khỉ xâm nhập qua niêm mạc hoặc vết thương hở trên da. Con đường lây lan phổ biến nhất là tiếp xúc trực tiếp da với da, quan hệ tình dục, hoặc va chạm thân mật với người mang tổn thương da đang hoạt động. Bên cạnh đó, việc hít phải giọt bắn hô hấp khi nói chuyện mặt đối mặt ở cự ly gần trong thời gian dài cũng có thể dẫn đến nhiễm bệnh. Virus còn có khả năng tồn tại trên các bề mặt và vật dụng cá nhân như khăn tắm, quần áo, ga trải giường của người bệnh. Hiểu rõ các con đường tiếp xúc này giúp mỗi cá nhân chủ động thực hiện biện pháp phòng ngừa và hạn chế tiếp xúc không an toàn khi có dịch bệnh lưu hành.

Nguyên tắc chăm sóc và hỗ trợ điều trị bệnh đậu mùa khỉ

Hiện nay, đa số các trường hợp mắc bệnh đậu mùa khỉ ở mức độ nhẹ đến trung bình được xử trí bằng chăm sóc nâng đỡ và kiểm soát triệu chứng. Người bệnh cần được cách ly trong phòng riêng thông thoáng, uống đủ nước, ăn uống đủ chất để tăng cường sức đề kháng. Bác sĩ có thể hướng dẫn sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường khi có khó chịu, cùng với các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ để giữ sạch vùng da thương tổn, tránh gãi cào gây nhiễm khuẩn thứ phát. Các thuốc kháng virus đặc hiệu chỉ được xem xét chỉ định bởi bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm trong những tình huống bệnh nặng, người có nguy cơ biến chứng cao hoặc suy giảm miễn dịch nghiêm trọng.

Biện pháp phòng tránh lây nhiễm đậu mùa khỉ cho gia đình và cộng đồng

Để phòng ngừa lây nhiễm, người dân cần tránh tiếp xúc trực tiếp da thịt hoặc dùng chung đồ đạc cá nhân với người đang có nốt ban nghi ngờ. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay có cồn sau khi đến nơi công cộng hay tiếp xúc với bề mặt lạ. Nếu phát hiện cơ thể xuất hiện triệu chứng sốt kèm phát ban bọng nước bất thường, người bệnh nên chủ động tự cách ly tại nhà và thông báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, lấy mẫu chẩn đoán xác định và tư vấn biện pháp cách ly an toàn, bảo vệ người thân trong gia đình.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên nghiệp. Người nghi ngờ mắc bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc bôi đắp các loại lá thuốc dân gian lên vết thương da. Khi có dấu hiệu tổn thương sâu, đau mắt, khó thở hoặc sốt cao không hạ, cần đến ngay bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm thăm khám và xử trí.

Tóm tắt

Bệnh đậu mùa khỉ phần lớn có thể tự hồi phục nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách. Nhận biết sớm các nốt phát ban bất thường, chủ động cách ly và đi khám y tế kịp thời là chìa khóa để bảo vệ bản thân cùng cộng đồng, ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm chéo và các biến chứng nguy hiểm.