Bệnh dại: Nguyên nhân, triệu chứng và các biện pháp dự phòng

Tổng quan về bệnh dại

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại, thuộc chi Lyssavirus trong họ Rhabdoviridae, gây ra tình trạng tổn thương nghiêm trọng tại hệ thần kinh trung ương của người và các loài động vật có vú. Đây là loại virus hướng thần kinh có vật chất di truyền là axit ribonucleic sợi đơn. Trong tự nhiên, bệnh dại lưu hành chủ yếu ở các loài động vật ăn thịt trên cạn như chó, mèo, cáo, chó rừng, chồn và một số loài dơi. Con người bị lây nhiễm ngẫu nhiên khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết chứa mầm bệnh từ động vật mang virus, phổ biến nhất là thông qua các tổn thương trên da do cắn hoặc cào rách da.

Sau khi xâm nhập qua hàng rào biểu mô, virus dại có thể nhân lên cục bộ tại các tế bào cơ hoặc mô liên kết xung quanh vị trí phơi nhiễm trước khi gắn vào các thụ thể thần kinh tại các điểm nối thần kinh cơ. Từ đây, mầm bệnh di chuyển ngược dòng sợi trục thần kinh ngoại biên với tốc độ vài milimet đến vài centimet mỗi ngày để tiến vào tủy sống và nhanh chóng lan tỏa lên bán cầu đại não. Khi đã định vị trong tổ chức não bộ, virus nhân lên ồ ạt trong nơron thần kinh, kích hoạt phản ứng viêm não và hoại tử tế bào thần kinh trên diện rộng. Tiếp theo, virus tiếp tục di chuyển ly tâm theo các sợi thần kinh tự chủ đến các cơ quan ngoại vi, đặc biệt là tuyến nước bọt, khiến nước bọt của người hoặc vật chủ nhiễm bệnh trở thành nguồn phát tán virus nguy hiểm.

Bệnh dại được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm tối nguy hiểm vì giai đoạn toàn phát có tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối, hiện chưa có liệu pháp kháng virus đặc hiệu nào mang lại hiệu quả cứu sống một khi các biểu hiện lâm sàng đã bộc lộ. Mặc dù vậy, bệnh dại hoàn toàn có thể kiểm soát và thanh toán nhờ việc tiêm chủng định kỳ cho đàn vật nuôi, quản lý quần thể chó mèo thả rông và chủ động thực hiện các biện pháp điều trị dự phòng sau phơi nhiễm cho người ngay sau khi xảy ra tiếp xúc rủi ro.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh dại là sự lây nhiễm virus dại, một loại virus có hình viên đạn thuộc chi Lyssavirus, họ Rhabdoviridae. Vỏ ngoài của virus được bao bọc bởi lớp màng kép lipid có chứa các gai glycoprotein, đóng vai trò quan trọng trong việc gắn kết vào các thụ thể acetylcholin tại tế bào biểu mô và đầu mút sợi thần kinh. Mặc dù virus dại có sức đề kháng tương đối yếu trước ánh sáng mặt trời, tia cực tím, nhiệt độ cao và dễ dàng bị bất hoạt bởi các chất tẩy rửa thông thường như xà phòng, cồn y tế hoặc dung dịch sát khuẩn chứa iod, chúng lại tồn tại rất bền vững trong dịch tiết nước bọt và mô thần kinh của vật chủ trong điều kiện độ ẩm thích hợp.

Nguồn tàng trữ virus dại trong tự nhiên là tất cả các loài động vật có vú máu nóng. Tại các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á trong đó có Việt Nam, chó nuôi và chó thả rông là nguồn lây truyền bệnh dại phổ biến nhất, chiếm từ chín mươi sáu đến chín mươi bảy phần trăm tổng số các ca nhiễm bệnh ở người. Mèo đứng thứ hai về mức độ nguy cơ lây truyền mầm bệnh. Tại một số khu vực địa lý khác như châu Mỹ, các loài động vật hoang dã như dơi hút máu hoặc dơi ăn côn trùng, cáo, chồn hôi, gấu trúc và chó rừng đóng vai trò là ổ chứa mầm bệnh chính trong tự nhiên.

Con đường lây nhiễm cơ bản nhất là virus từ nước bọt của động vật mắc bệnh xâm nhập vào cơ thể qua các vết rách da do cắn hoặc cào xước. Ngoài ra, việc để dịch nước bọt của súc vật nhiễm dại dính vào các vết thương hở có sẵn, vùng da bị trầy xước từ trước hoặc tiếp xúc trực tiếp với màng niêm mạc mỏng như mắt, niêm mạc mũi và khoang miệng cũng là phương thức phơi nhiễm nguy hiểm. Trong y văn thế giới, một số trường hợp hiếm gặp đã ghi nhận virus lây truyền qua việc ghép tạng hoặc ghép giác mạc từ người hiến tử vong do nhiễm dại chưa được phát hiện, hoặc lây nhiễm qua đường hô hấp do hít phải khí dung đậm đặc virus trong hang động có hàng triệu cá thể dơi cư ngụ.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng phơi nhiễm bao gồm môi trường sống ở khu vực nông thôn hoặc miền núi, nơi tỷ lệ tiêm phòng dại cho đàn chó mèo còn thấp và tập quán thả rông động vật còn phổ biến. Trẻ em là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh rất cao do tính hiếu động, thường xuyên chơi đùa gần gũi với thú nuôi nhưng chưa có kỹ năng nhận biết các biểu hiện hung dữ hoặc bất thường của con vật. Ngoài ra, những người làm nghề có tính chất phơi nhiễm nghề nghiệp cao như bác sĩ thú y, nhân viên cứu hộ động vật, cán bộ kiểm lâm và nhân viên phòng xét nghiệm virus cũng đối diện với rủi ro lây nhiễm thường trực.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Diễn tiến lâm sàng của bệnh dại ở người trải qua các giai đoạn rõ rệt, bắt đầu từ thời gian ủ bệnh âm thầm đến giai đoạn khởi phát và toàn phát với hai thể lâm sàng kinh điển là thể cuồng và thể liệt.

Thời kỳ ủ bệnh thường kéo dài từ một đến ba tháng, tuy nhiên có thể biến thiên từ dưới một tuần cho đến hơn một năm. Trong suốt thời gian này, virus âm thầm nhân lên và di chuyển trong hệ thần kinh mà không gây ra bất kỳ triệu chứng lâm sàng bất thường nào. Khoảng thời gian ủ bệnh ngắn hay dài phụ thuộc chặt chẽ vào vị trí phơi nhiễm; các vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ hoặc đầu ngón tay thường có thời gian ủ bệnh rất ngắn do khoảng cách từ vết cắn đến não bộ rất gần và mật độ thụ cảm thần kinh tại đây rất dày đặc.

Giai đoạn tiền triệu kéo dài từ hai đến mười ngày với các triệu chứng ban đầu không đặc hiệu như sốt nhẹ, mệt mỏi toàn thân, đau đầu, ớn lạnh, chán ăn, buồn nôn và thay đổi tâm trạng nhẹ. Dấu hiệu có giá trị cảnh báo sớm và mang tính gợi ý đặc trưng nhất trong giai đoạn này là cảm giác tê bì, ngứa ngáy dữ dội, đau nhức hoặc bỏng rát tại chính vị trí vết thương đã lành sẹo từ trước. Đây là hệ quả trực tiếp của việc virus bắt đầu phá hủy các hạch thần kinh cảm giác chi phối khu vực tổn thương.

Khi bước vào giai đoạn toàn phát, bệnh dại biểu hiện dưới hai thể chính:

Bệnh dại thể cuồng là thể phổ biến nhất, chiếm khoảng tám mươi phần trăm tổng số trường hợp mắc bệnh. Người bệnh rơi vào trạng thái kích động tâm thần vận động dữ dội, bồn chồn, lú lẫn, mất ngủ, xuất hiện ảo giác và các cơn hưng phấn quá mức. Dấu hiệu lâm sàng kinh điển nhất là chứng sợ nước và sợ gió. Khi nhìn thấy nước, nghe tiếng nước chảy hoặc thậm chí chỉ nghĩ đến việc uống nước, các cơ hầu họng và thanh quản của bệnh nhân sẽ co thắt co giật dữ dội kèm theo cảm giác nghẹt thở đau đớn. Tương tự, một luồng gió nhẹ thoảng qua da cũng có thể kích hoạt các cơn co thắt cơ kịch phát. Kèm theo đó là tình trạng rối loạn thần kinh thực vật nghiêm trọng như sốt cao, giãn đồng tử, vã mồ hôi đầm đìa, tăng tiết nước bọt quá mức dẫn đến hiện tượng sùi bọt mép. Người bệnh nhanh chóng suy kiệt, co giật toàn thân, rơi vào hôn mê và tử vong do ngừng tim ngưng thở trong vòng vài ngày.

Bệnh dại thể liệt chiếm khoảng hai mươi phần trăm trường hợp, diễn tiến âm thầm hơn và rất dễ bị chẩn đoán nhầm với các bệnh lý thần kinh khác. Thay vì xuất hiện các cơn kích động hoặc chứng sợ nước rầm rộ, người bệnh biểu hiện tình trạng yếu liệt cơ tiến triển, thường khởi phát từ nhóm cơ gần vị trí vết cắn rồi lan dần lên các chi theo kiểu liệt mềm hướng tâm. Quá trình liệt cơ dần dần ảnh hưởng đến các cơ hô hấp, dẫn đến suy hô hấp, hôn mê sâu và tử vong.

Chẩn đoán

Chẩn đoán bệnh dại trên lâm sàng dựa vào sự kết hợp giữa yếu tố dịch tễ phơi nhiễm và các biểu hiện thần kinh đặc trưng. Khai thác tiền sử bị động vật cắn, cào hoặc tiếp xúc với dịch tiết của súc vật nghi dại là manh mối định hướng tiên quyết. Đối với thể cuồng, sự xuất hiện đồng thời của các triệu chứng kinh điển như sợ nước, sợ gió, tăng tiết nước bọt và kích động vận động thường cho phép bác sĩ lâm sàng đưa ra chẩn đoán nghi ngờ xác đáng. Tuy nhiên, đối với thể liệt, biểu hiện suy nhược cơ lan tỏa thường khó phân biệt với các bệnh lý thần kinh khác nếu không có lời khai dịch tễ rõ ràng.

Về chẩn đoán phân biệt, bệnh dại thể liệt cần được phân biệt cẩn trọng với hội chứng Guillain-Barré, viêm tủy cắt ngang, bệnh bại liệt hoặc viêm đa rễ dây thần kinh. Trong khi đó, thể cuồng cần được phân biệt với các trường hợp viêm não màng não do virus herpes simplex, viêm não Nhật Bản, ngộ độc thuốc kinh thần, hội chứng cai rượu và bệnh uốn ván. Điểm mấu chốt để phân biệt uốn ván với dại thể cuồng là bệnh nhân uốn ván có tình trạng co cứng cơ liên tục và không có chứng sợ nước hay sợ gió.

Các kỹ thuật cận lâm sàng phục vụ chẩn đoán xác định bệnh dại khi người bệnh còn sống có thể gặp khó khăn do nồng độ virus trong dịch cơ thể biến thiên theo giai đoạn. Xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase thời gian thực để tìm vật chất di truyền của virus trong mẫu nước bọt nhiều lần, dịch não tủy hoặc mảnh sinh thiết da gáy là phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Kỹ thuật nhuộm kháng thể huỳnh quang trực tiếp trên mẫu sinh thiết da gáy tại vùng có nang tóc chứa đầu mút thần kinh cũng được ứng dụng rộng rãi. Ngoài ra, việc định lượng kháng thể trung hòa trong huyết thanh và dịch não tủy có giá trị ở những bệnh nhân chưa từng tiêm vắc xin dại trước đó. Sau khi tử vong, chẩn đoán tiêu chuẩn vàng là xét nghiệm kháng thể huỳnh quang trực tiếp trên mẫu mô não tại vùng hồi hải mã hoặc tiểu não, kết hợp giải phẫu bệnh quan sát thấy các thể vùi Negri đặc trưng trong bào tương tế bào thần kinh.

Đặc điểm dịch tễ học và các con đường lây truyền của virus dại

Virus dại lây truyền chủ yếu thông qua nước bọt của các loài động vật mang mầm bệnh. Khi động vật cắn hoặc cào rách da, virus có trong dịch tiết nước bọt sẽ xâm nhập trực tiếp vào hệ thống tuần hoàn cục bộ và các mô cơ của nạn nhân. Ngoài vết cắn, virus dại cũng có thể xâm nhiễm nếu động vật dại liếm lên các vết thương hở, vết xước có sẵn trên da hoặc tiếp xúc với lớp màng niêm mạc mỏng manh ở vùng mắt, mũi và khoang miệng.

Trong một số bối cảnh đặc thù, y học đã ghi nhận những phương thức lây truyền hiếm gặp khác như lây qua đường hô hấp khi hít phải lượng lớn khí dung chứa virus dại trong các hang động đóng kín có mật độ dơi nhiễm dại rất cao. Lịch sử y khoa cũng từng ghi nhận sự cố lây truyền mầm bệnh qua thủ thuật ghép tạng hoặc ghép giác mạc từ người hiến tặng đã tử vong vì bệnh dại nhưng chưa được chẩn đoán xác định trước đó.

Về mặt dịch tễ học, các loài động vật có vú máu nóng đều có thể trở thành vật chủ chứa mầm bệnh. Tại Việt Nam, loài chó là tác nhân truyền bệnh chủ yếu nhất, chiếm từ chín mươi sáu đến chín mươi bảy phần trăm các ca lây nhiễm sang người, tiếp theo là mèo. Ở nhiều quốc gia phương Tây, nhờ kiểm soát tốt bệnh dại trên động vật nuôi, ổ chứa virus tự nhiên chủ yếu dịch chuyển sang các loài động vật hoang dã như dơi, cáo, chồn và gấu trúc.

Tiên lượng lâm sàng và các yếu tố quyết định thời gian ủ bệnh dại

Tiên lượng của bệnh dại phụ thuộc mang tính bước ngoặt vào thời điểm người bệnh tiếp cận các biện pháp can thiệp y tế. Ở giai đoạn trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng, nếu người phơi nhiễm được xử trí vết thương đúng quy trình và tiêm phòng đầy đủ theo phác đồ dự phòng sau phơi nhiễm, tiên lượng phục hồi và bảo toàn tính mạng đạt gần như một trăm phần trăm. Ngược lại, một khi người bệnh đã bắt đầu phát tác các dấu hiệu thần kinh như sợ nước, sợ gió, kích động hoặc tê liệt cơ, tiên lượng vô cùng xấu với nguy cơ tử vong gần như chắc chắn xảy ra trong vòng hai đến mười ngày.

Thời gian ủ bệnh của virus dại trung bình kéo dài từ một đến ba tháng, nhưng có thể dao động từ một tuần cho đến hơn một năm tùy thuộc vào nhiều yếu tố tác động. Vị trí giải phẫu của vết thương đóng vai trò mang tính quyết định; các tổn thương ở vùng đầu, mặt, cổ, ngực và đầu ngón tay thường có thời gian ủ bệnh ngắn hơn rất nhiều so với vết cắn ở chân hay bàn chân do khoảng cách di chuyển của virus về các trung khu thần kinh não bộ ngắn hơn và hệ thống dây thần kinh tại đây tập trung dày đặc.

Bên cạnh vị trí cắn, mức độ sâu rộng của vết thương và tải lượng virus đưa vào cơ thể cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phát bệnh. Vết thương bị cắn rách nát nhiều chỗ, sâu hoắm hoặc do động vật đang trong giai đoạn phát dại rầm rộ cắn sẽ truyền một lượng virus lớn, khiến thời gian ủ bệnh bị rút ngắn đáng kể. Ngoài ra, những bệnh nhân có tình trạng miễn dịch suy giảm bẩm sinh hoặc mắc các bệnh lý mạn tính có thể đối mặt với tốc độ tiến triển của mầm bệnh nhanh hơn so với người khỏe mạnh.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Xử trí y khoa đối với bệnh dại được phân định rạch ròi thành hai chiến lược: điều trị dự phòng sau phơi nhiễm để ngăn chặn virus xâm nhập hệ thần kinh trung ương và chăm sóc giảm nhẹ khi bệnh nhân đã bộc lộ triệu chứng lâm sàng.

Biện pháp can thiệp có tính chất sống còn và mang lại hiệu quả bảo vệ cao nhất là dự phòng sau phơi nhiễm được tiến hành càng sớm càng tốt sau khi xảy ra tiếp xúc với động vật nghi dại. Ngay tại hiện trường, bước xử lý ban đầu bắt buộc là xối rửa liên tục vết thương dưới vòi nước chảy mạnh với xà phòng hoặc chất tẩy rửa gia dụng trong tối thiểu mười lăm phút. Quy trình này giúp loại bỏ cơ học phần lớn lượng virus bám dính trên bề mặt vết thương. Sau đó, tổn thương cần được sát khuẩn cẩn thận bằng cồn y tế hoặc dung dịch povidone-iodine. Nhân viên y tế sẽ đánh giá tính chất vết thương và khuyến cáo tránh khâu kín miệng vết thương ngay nhằm hạn chế nguy cơ đẩy sâu virus vào các mô liên kết; việc khâu phục hồi chỉ được cân nhắc khi thật sự cần thiết để cầm máu và phải được thực hiện sau khi đã tiêm thấm kháng thể kháng dại cục bộ.

Tùy thuộc vào mức độ phơi nhiễm và tình trạng tiêm chủng trước đó của nạn nhân, bác sĩ chuyên khoa sẽ chỉ định phác đồ vắc xin phòng dại thế hệ mới nuôi cấy trên tế bào kết hợp với huyết thanh kháng dại. Vắc xin có tác dụng kích thích hệ miễn dịch chủ động sản sinh kháng thể đặc hiệu sau một khoảng thời gian nhất định. Trong khi đó, huyết thanh kháng dại cung cấp lượng kháng thể trung hòa thụ động tức thì, được tiêm thấm trực tiếp tối đa vào và xung quanh các bờ vết cắn để tiêu diệt virus tại chỗ trước khi chúng kịp xâm nhập vào đầu mút thần kinh. Việc phối hợp này đóng vai trò quyết định trong các trường hợp vết thương sâu, chảy máu nhiều hoặc tổn thương nằm ở những vị trí nhạy cảm gần đầu và cổ. Đồng thời, bệnh nhân cũng cần được tiêm phòng uốn ván và điều trị kháng sinh dự phòng bội nhiễm vi khuẩn từ miệng động vật.

Một khi các triệu chứng thần kinh của bệnh dại đã xuất hiện trên lâm sàng, mục tiêu điều trị lúc này hoàn toàn chuyển sang chăm sóc giảm nhẹ triệu chứng. Người bệnh cần được cách ly trong phòng bệnh yên tĩnh, giảm thiểu ánh sáng, tránh tiếng ồn và hạn chế tối đa các luồng gió lùa để không kích hoạt các cơn co thắt thanh quản dữ dội. Bác sĩ sẽ sử dụng các thuốc an thần, giãn cơ và giảm đau thích hợp nhằm xoa dịu nỗi đau đớn, giảm bớt sự hoảng loạn và giúp bệnh nhân duy trì sự thoải mái tối đa trong những thời khắc cuối cùng.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Phòng ngừa bệnh dại đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các biện pháp quản lý thú y đối với đàn vật nuôi và chiến lược bảo vệ chủ động trên người.

Tiêm vắc xin định kỳ cho đàn chó, mèo là giải pháp căn cơ và bền vững nhất để loại trừ nguồn lây truyền bệnh dại trong cộng đồng. Theo các chuyên gia y tế công cộng, việc duy trì tỷ lệ tiêm bao phủ vắc xin dại tối thiểu trên bảy mươi phần trăm tổng đàn súc vật nuôi tại một khu vực sẽ tạo ra hàng rào miễn dịch quần thể vững chắc, ngăn chặn sự lưu hành của virus giữa động vật với nhau và từ động vật sang người. Chủ vật nuôi cần chủ động đăng ký tiêm phòng hàng năm cho thú cưng tại các cơ sở thú y uy tín, tuân thủ việc quản lý xích nhốt, không thả rông chó ra nơi công cộng và bắt buộc đeo rọ mõm cho chó khi đưa ra ngoài môi trường sống chung.

Đối với người có nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp cao như bác sĩ thú y, kỹ thuật viên phòng xét nghiệm virus, nhân viên kiểm lâm, người làm việc tại các trại cứu hộ động vật và những người di chuyển dài ngày đến các vùng dịch tễ phức tạp, việc tiêm vắc xin phòng dại dự phòng trước phơi nhiễm được khuyến cáo mạnh mẽ. Việc tiêm dự phòng trước giúp cơ thể hình thành sẵn nền tảng kháng thể bảo vệ, loại bỏ sự cần thiết phải sử dụng huyết thanh kháng dại khi không may gặp tai nạn phơi nhiễm sau này, đồng thời đơn giản hóa lịch tiêm nhắc lại và mang đến sự bảo vệ an toàn đối với các phơi nhiễm vi thể không nhận biết được.

Bên cạnh đó, việc giáo dục cộng đồng, đặc biệt là hướng dẫn trẻ em kỹ năng tương tác an toàn với thú cưng, không chọc phá động vật khi chúng đang ăn, đang ngủ hoặc đang chăm sóc con non đóng vai trò vô cùng quan trọng. Tuyệt đối không tiếp cận, vuốt ve các loài động vật hoang dã hoặc súc vật vô chủ có biểu hiện lạ ngoài đường phố.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bất kỳ ai bị động vật cắn, cào hoặc bị nước bọt của động vật dính vào niêm mạc và vùng da trầy xước cần đến ngay cơ sở y tế hoặc trung tâm tiêm chủng gần nhất để được bác sĩ thăm khám và tư vấn điều trị dự phòng. Cần đặc biệt nhấn mạnh rằng việc tìm kiếm sự chăm sóc y tế phải được tiến hành ngay lập tức trong vòng vài giờ đầu sau phơi nhiễm, tuyệt đối không được chờ đợi đến khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng bất thường mới đi khám, bởi khi các dấu hiệu lâm sàng bộc lộ thì mọi nỗ lực can thiệp y khoa đều không còn khả năng cứu sống người bệnh.

Người bị cắn cần đến các cơ sở cấp cứu ngoại khoa ngay nếu vết thương chảy máu ồ ạt, rách toác sâu, tổn thương mất mô diện rộng hoặc xuất hiện các tổn thương phức tạp tại các vùng giải phẫu nhạy cảm như đầu, mặt, cổ và các đầu ngón tay. Trong quá trình theo dõi, nếu vùng tổn thương có dấu hiệu sưng tấy lan rộng, nóng đỏ, chảy mủ, đau đớn tăng dần kèm theo sốt cao toàn thân, đó là cảnh báo của tình trạng bội nhiễm vi khuẩn đòi hỏi can thiệp ngoại khoa và dùng kháng sinh điều trị kịp thời.

Trường hợp động vật cắn người là vật nuôi trong nhà có thể theo dõi được, nạn nhân vẫn cần đến cơ sở y tế để được bác sĩ phân loại nguy cơ và chỉ định phác đồ vắc xin thích hợp, đồng thời nhốt giữ con vật để theo dõi tình trạng sức khỏe trong vòng mười đến mười bốn ngày. Nếu con vật có biểu hiện ốm, mất tích, bị giết mổ hoặc có hành vi hung dữ bất thường, người bệnh phải thông báo ngay cho bác sĩ để điều chỉnh kế hoạch tiêm phòng kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin y khoa trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thể thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá lâm sàng trực tiếp từ nhân viên y tế có chuyên môn.

Sai lầm nguy hiểm nhất và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các trường hợp tử vong do bệnh dại thương tâm là việc người dân tự ý chữa trị theo kinh nghiệm truyền miệng dân gian. Tuyệt đối không được đắp các loại lá cây, bã thuốc nam, tro bếp, nước cốt chanh, ớt hiểm hoặc các chất lạ lên vết cắn. Những cách làm này không những hoàn toàn vô hiệu trước virus dại mà còn gây bỏng rát mô, làm tăng nguy cơ hoại tử và nhiễm trùng máu nghiêm trọng. Tuyệt đối không tìm đến các thầy lang để thử nọc, giác hơi, chích máu hoặc uống các bài thuốc gia truyền với niềm tin có thể đẩy lùi mầm bệnh. Các phương pháp phản khoa học này đã trực tiếp cướp đi cơ hội vàng để người bệnh được tiêm vắc xin và huyết thanh bảo vệ tính mạng. Mọi quyết định liên quan đến chỉ định vắc xin, số mũi tiêm nhắc lại và việc sử dụng huyết thanh kháng dại bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định dựa trên mức độ phơi nhiễm thực tế.

Kết luận

Bệnh dại là một trong những mối đe dọa sức khỏe truyền nhiễm nguy hiểm nhất nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng những hành động y khoa chuẩn mực và kịp thời. Tỷ lệ tử vong gần như một trăm phần trăm khi đã phát bệnh là lời cảnh báo nghiêm khắc rằng mọi sự chủ quan, chậm trễ hoặc tin theo các phương pháp dân gian phản khoa học đều có thể phải trả giá bằng cả mạng sống. Việc rửa vết thương đúng cách ngay sau khi bị động vật cào cắn, kết hợp với việc đến cơ sở y tế để được tiêm phòng vắc xin và huyết thanh kháng dại theo chỉ định của bác sĩ là con đường duy nhất giúp bảo vệ an toàn cho bản thân. Bên cạnh đó, ý thức tiêm phòng đầy đủ cho chó mèo nuôi và quản lý thú cưng có trách nhiệm chính là biện pháp nhân văn, hiệu quả để xây dựng một cộng đồng an toàn và tiến tới loại trừ hoàn toàn bệnh dại trong tương lai.