Bệnh cườm nước là gì và những điều cần biết để bảo vệ thị lực

Bệnh cườm nước là gì?

Cườm nước là thuật ngữ dân gian dùng để chỉ nhóm bệnh lý nhãn khoa mạn tính có đặc trưng là sự tổn thương tiến triển của dây thần kinh thị giác, thường đi kèm với tình trạng tăng áp lực nội nhãn. Áp lực bên trong mắt tăng lên khi sự cân bằng giữa quá trình sản xuất và thoát lưu thủy dịch bị phá vỡ. Khi chất lỏng này không thể thoát ra ngoài theo cách bình thường, áp lực dồn nén sẽ phá hủy các tế bào hạch võng mạc và sợi thần kinh thị giác. Bệnh có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt, tiến triển từ từ làm mất thị trường ngoại vi trước khi ảnh hưởng đến tầm nhìn trung tâm, khiến người bệnh rất khó phát hiện ở giai đoạn sớm nếu không đo nhãn áp và kiểm tra đáy mắt định kỳ.

Cơ chế hình thành tổn thương thần kinh thị giác trong bệnh cườm nước

Trong nhãn cầu, thủy dịch liên tục được sản sinh để nuôi dưỡng các cấu trúc trong mắt và sau đó thoát ra ngoài qua vùng góc tiền phòng. Ở người mắc bệnh cườm nước, quá trình thoát lưu này bị cản trở khiến lượng chất lỏng ứ đọng lại bên trong mắt. Sự tích tụ này làm gia tăng áp lực nội nhãn, hay còn gọi là tăng nhãn áp.

Khi nhãn áp duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các sợi thần kinh thị giác tại đĩa thị sẽ bị chèn ép trực tiếp và thiếu máu nuôi dưỡng. Thần kinh thị giác đóng vai trò truyền tín hiệu hình ảnh từ võng mạc lên não bộ. Khi các sợi thần kinh này dần thoái hóa và hoại tử, tầm nhìn của người bệnh sẽ bị thu hẹp dần từ rìa ngoài vào trung tâm và cuối cùng có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn nếu không có biện pháp can thiệp thích hợp.

Các biểu hiện nhận biết và phân loại cườm nước phổ biến

Bệnh cườm nước góc mở thường tiến triển rất âm thầm trong nhiều năm mà không gây đau đớn hay đỏ mắt. Người bệnh thường chỉ nhận ra khi thị trường ngoại vi đã bị thu hẹp đáng kể, tạo cảm giác như nhìn qua một chiếc ống nhỏ hẹp. Nhiều người tình cờ phát hiện bệnh khi đi khám mắt tổng quát hoặc đo kính cận thị.

Trái lại, cườm nước góc đóng cấp tính lại xuất hiện đột ngột với những cơn đau nhức mắt dữ dội, cơn đau có thể lan lên nửa đầu cùng bên. Đi kèm với đau nhức là hiện tượng mắt đỏ, sưng nề, nhìn mờ nhanh chóng, thấy quầng sáng nhiều màu sắc xung quanh các nguồn đèn, kèm theo cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa. Đây là một cấp cứu nhãn khoa cần được xử trí y tế khẩn cấp trong vòng vài giờ để tránh mất thị lực vĩnh viễn.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh cườm nước

Những người trên bốn mươi tuổi có nguy cơ mắc bệnh cườm nước cao hơn rõ rệt so với người trẻ tuổi. Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc bệnh này thì nguy cơ của các thành viên khác sẽ tăng lên nhiều lần.

Ngoài ra, những người mắc các bệnh lý mạn tính toàn thân như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc tuần hoàn kém cũng dễ bị tổn thương thần kinh thị giác. Người có tật khúc xạ như cận thị nặng, viễn thị nặng, hoặc người có tiền sử chấn thương mắt cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Đáng chú ý, việc tự ý sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống có chứa thành phần corticoid kéo dài mà không có chỉ định y khoa là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tăng nhãn áp thứ phát.

Các phương pháp y khoa giúp kiểm soát và làm chậm tiến triển bệnh

Mục tiêu hàng đầu trong việc kiểm soát bệnh cườm nước là hạ nhãn áp xuống mức an toàn cho từng mắt cụ thể để ngăn ngừa tổn thương thần kinh thị giác tiến triển. Phương pháp can thiệp ban đầu thường là sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt đặc hiệu nhằm giảm tiết thủy dịch hoặc tăng cường dẫn lưu thủy dịch ra ngoài. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tra thuốc hàng ngày theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Trong trường hợp thuốc nhỏ mắt không đủ kiểm soát nhãn áp hoặc người bệnh gặp tác dụng phụ, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định can thiệp bằng tia laser như tạo hình bè quang đông hoặc cắt mống mắt chu biên bằng laser. Nếu laser và thuốc vẫn không mang lại hiệu quả mong muốn, phẫu thuật tạo đường dẫn lưu thủy dịch mới như cắt bè củng giác mạc hoặc đặt van dẫn lưu tiền phòng sẽ được cân nhắc thực hiện để bảo vệ thị lực tối đa.

Chăm sóc và theo dõi thị lực cho người bệnh cườm nước

Người được chẩn đoán mắc bệnh cườm nước cần xây dựng lối sống khoa học và tuân thủ chế độ theo dõi chặt chẽ. Việc thăm khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ nhãn khoa là điều bắt buộc nhằm đánh giá lại thị trường, đo độ dày lớp sợi thần kinh võng mạc và theo dõi mức nhãn áp thực tế.

Trong sinh hoạt hàng ngày, người bệnh nên hạn chế các hoạt động làm tăng áp lực đột ngột lên vùng đầu và mắt như cúi gập người sâu, nâng vác vật quá nặng hoặc tập các tư thế yoga lộn ngược đầu. Tránh uống quá nhiều nước cùng một lúc trong thời gian ngắn vì có thể làm nhãn áp tăng dao động. Đồng thời, giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng thần kinh và bảo vệ mắt khỏi các chấn thương cơ học là những lưu ý rất thiết thực trong việc duy trì thị lực ổn định.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho việc thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp, không tự ý ngừng hoặc thay đổi loại thuốc đang dùng mà không có ý kiến của bác sĩ điều trị. Khi có dấu hiệu đau nhức mắt đột ngột kèm nhìn mờ, cần đến ngay bệnh viện mắt gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Cườm nước là bệnh lý mắt tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng nếu phát hiện muộn. Việc duy trì thói quen kiểm tra mắt định kỳ và tuân thủ chặt chẽ phác đồ của bác sĩ nhãn khoa là chìa khóa then chốt để kiểm soát nhãn áp, bảo tồn thị lực lâu dài và nâng cao chất lượng cuộc sống.