Bệnh chàm là gì và bị chàm có ngứa không?

Bệnh chàm là gì?

Bệnh chàm (eczema) là thuật ngữ dùng để chỉ tình trạng viêm da mạn tính không lây nhiễm, trong đó viêm da cơ địa là thể thường gặp nhất. Bệnh đặc trưng bởi các đợt bùng phát và thuyên giảm xen kẽ nhau. Về mặt tổn thương lâm sàng, bệnh chàm biểu hiện qua các giai đoạn tiến triển khác nhau, khởi đầu bằng các mảng da đỏ rực, phù nề nhẹ, sau đó nhanh chóng xuất hiện các đám mụn nước li ti nông trên bề mặt. Khi các mụn nước này vỡ ra, dịch tiết rỉ ra ngoài tạo thành các mảng vảy tiết đóng mày.

Nếu không được chăm sóc và bảo vệ đúng cách, vùng da viêm kéo dài sẽ chuyển sang giai đoạn mạn tính với hiện tượng liken hóa, khiến bề mặt da trở nên khô ráp, nứt nẻ, dày cộm và sẫm màu rõ rệt. Bệnh chàm có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, từ trẻ sơ sinh cho đến người cao tuổi, thường định vị ở các vị trí như nếp gấp khuỷu tay, khoeo chân, mu bàn tay, bàn chân, cổ hoặc vùng mặt.

Người bị bệnh chàm có ngứa không và biểu hiện ngứa thế nào?

Ngứa được xem là dấu hiệu điển hình và xuất hiện gần như ở hầu hết các trường hợp mắc bệnh chàm. Mức độ ngứa ngáy có thể dao động từ râm ran, bứt rứt nhẹ cho đến dữ dội, liên tục khiến người bệnh mất ngủ, giảm khả năng tập trung trong học tập và công việc. Đặc biệt, cảm giác ngứa thường có xu hướng bùng phát mạnh mẽ hơn vào ban đêm, khi thời tiết khô hanh, khi nhiệt độ cơ thể tăng cao hoặc khi tiếp xúc với các chất kích thích da.

Tình trạng ngứa da kéo dài dễ dẫn đến phản xạ cào gãi liên tục. Tuy nhiên, hành động cào gãi chỉ mang lại cảm giác dễ chịu tức thời nhưng lại làm tổn thương sâu hơn bề mặt biểu bì. Vòng xoắn luẩn quẩn ngứa gãi này khiến hàng rào bảo vệ da ngày càng suy yếu, da dày sừng, thâm sạm và tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn, nấm cơ hội xâm nhập gây bội nhiễm nguy hiểm.

Các yếu tố khởi phát và thúc đẩy cơn ngứa của bệnh chàm

Nguyên nhân chính xác gây bệnh chàm vẫn chưa được xác định hoàn toàn, nhưng y học công nhận đây là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền và môi trường sống. Khiếm khuyết ở gen quy định protein filaggrin khiến cấu trúc lớp sừng của da lỏng lẻo, làm da mất nước nhanh chóng và suy giảm khả năng chống lại các tác nhân gây hại từ bên ngoài.

Bên cạnh yếu tố cơ địa dị ứng, nhiều yếu tố kích hoạt có thể khiến bệnh chàm khởi phát hoặc tái phát nặng hơn. Các tác nhân phổ biến bao gồm thời tiết khô lạnh đột ngột, mồ hôi ứ đọng, tiếp xúc với xà phòng có tính kiềm mạnh, chất tẩy rửa gia dụng, dung môi hóa chất, nước hoa, vải len dạ hoặc các dị nguyên đường hô hấp như phấn hoa, lông thú nuôi và bụi nhà. Thêm vào đó, căng thẳng tâm lý kéo dài cũng là một yếu tố thúc đẩy đợt viêm da bùng phát.

Cách chăm sóc và làm dịu cơn ngứa do bệnh chàm tại nhà

Để làm dịu cảm giác ngứa ngáy và phục hồi làn da tổn thương, việc áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà đúng khoa học đóng vai trò trung tâm. Trong đó, thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, không chứa hương liệu và chất bảo quản độc hại ngay sau khi tắm là bước cốt lõi giúp khóa ẩm và củng cố hàng rào bảo vệ da. Người bệnh nên duy trì thói quen dưỡng ẩm đều đặn ít nhất hai lần mỗi ngày, kể cả khi triệu chứng ngứa đã thuyên giảm.

Khi cơn ngứa bùng phát, thay vì cào gãi, người bệnh có thể áp dụng phương pháp chườm mát bằng khăn sạch hoặc vỗ nhẹ lên vùng da khó chịu để đánh lạc hướng cảm giác ngứa. Đồng thời, cần ưu tiên tắm bằng nước ấm vừa phải trong thời gian ngắn từ năm đến mười phút, sử dụng sữa tắm dịu nhẹ có độ pH cân bằng, mặc trang phục rộng rãi thoáng mát bằng chất liệu cotton mềm mại và cắt tỉa móng tay gọn gàng để hạn chế tối đa nguy cơ trầy xước da khi vô thức gãi trong lúc ngủ.

Khi nào người bị bệnh chàm cần thăm khám bác sĩ da liễu?

Người bệnh không nên xem nhẹ bệnh chàm hay tự ý điều trị kéo dài khi các triệu chứng không có dấu hiệu thuyên giảm. Việc chủ động đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa da liễu là rất cần thiết khi cơn ngứa trở nên nghiêm trọng gây mất ngủ triền miên, diện tích tổn thương da lan rộng nhanh chóng hoặc các biện pháp dưỡng ẩm thông thường không mang lại hiệu quả cải thiện.

Đặc biệt, nếu vùng da chàm xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bội nhiễm vi khuẩn như sưng nề, tấy đỏ lan rộng, cảm giác đau rát, chảy dịch vàng, mụn mủ hoặc kèm theo sốt cao, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám ngay lập tức. Bác sĩ da liễu sẽ đánh giá chính xác thể bệnh, mức độ thương tổn để đưa ra phác đồ chăm sóc phù hợp, hướng dẫn sử dụng các thuốc bôi kháng viêm hoặc thuốc kiểm soát ngứa một cách an toàn và hiệu quả nhất cho từng người bệnh.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa da liễu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc bôi chứa corticoid hoặc thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định y khoa. Khi phát hiện các dấu hiệu da viêm sưng bất thường hoặc nghi ngờ nhiễm trùng, cần đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh chàm là tình trạng viêm da phổ biến với triệu chứng ngứa ngáy đặc trưng gây nhiều phiền toái trong sinh hoạt. Việc hiểu đúng bản chất bệnh, tích cực dưỡng ẩm, hạn chế tối đa hành vi cào gãi và thăm khám chuyên khoa da liễu kịp thời sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, phòng ngừa biến chứng nhiễm trùng và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.