Bệnh cảm cúm lây truyền như thế nào từ người bệnh sang người khỏe mạnh

Cảm cúm lây như thế nào là gì?

Virus cúm bao gồm các chủng phổ biến như cúm A, cúm B và hiếm gặp hơn là cúm C, tấn công trực tiếp vào niêm mạc mũi, họng và phổi. Khác với cảm lạnh thông thường, cảm cúm thường khởi phát đột ngột với các biểu hiện toàn thân rõ rệt và khả năng lây truyền cao hơn rất nhiều.

Thời gian ủ bệnh của cảm cúm thường kéo dài từ một đến bốn ngày, trung bình là khoảng hai ngày trước khi xuất hiện triệu chứng rầm rộ. Điểm đặc biệt nguy hiểm là người bị nhiễm virus cúm có thể bắt đầu phát tán mầm bệnh ra môi trường xung quanh từ một ngày trước khi họ cảm thấy mệt mỏi hay có dấu hiệu ốm. Khả năng lây nhiễm này thường đạt đỉnh trong khoảng ba đến bốn ngày đầu sau khi khởi phát triệu chứng và có thể kéo dài tới bảy ngày hoặc lâu hơn ở trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch.

Lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần

Đường lây truyền phổ biến và nguy hiểm nhất của bệnh cảm cúm là qua các giọt bắn đường hô hấp. Khi người mắc bệnh ho, hắt hơi, sổ mũi, hoặc thậm chí chỉ nói chuyện và thở mạnh, hàng triệu hạt dịch nhỏ chứa đầy virus cúm sẽ được phóng thích vào không khí.

Những giọt bắn có kích thước lớn thường rơi nhanh xuống các bề mặt trong phạm vi khoảng một đến hai mét xung quanh người bệnh. Nếu người khỏe mạnh đứng trong khoảng cách này, các giọt bắn chứa virus có thể dễ dàng xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc mắt, mũi hoặc miệng thông qua đường hít thở. Ngoài ra, trong môi trường kín gió, không gian hẹp và thông khí kém như phòng làm việc máy lạnh, xe buýt hay lớp học, các giọt khí dung siêu nhỏ có thể lơ lửng lâu hơn trong không khí, làm gia tăng đáng kể nguy cơ lây nhiễm chéo cho những người xung quanh.

Lây truyền gián tiếp qua bề mặt và vật dụng trung gian

Bên cạnh việc hít phải giọt bắn, virus cúm còn có khả năng lây lan gián tiếp rất mạnh qua các vật dụng và bề mặt bị nhiễm bẩn. Khi người bệnh ho hoặc hắt hơi che tay rồi chạm vào đồ vật, hoặc khi giọt bắn rơi xuống bề mặt môi trường, virus có thể bám dính và tồn tại trong thời gian đáng kể.

Các nghiên cứu vi sinh cho thấy virus cúm có thể sống sót và giữ khả năng gây nhiễm trên các bề mặt cứng không xốp như kim loại, nhựa, tay nắm cửa, bàn phím máy tính, màn hình điện thoại hay tay vịn cầu thang trong khoảng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ. Khi người khỏe mạnh chạm tay vào các bề mặt này, sau đó vô tình đưa tay lên chạm vào mắt, mũi hoặc miệng của mình mà chưa rửa tay sạch sẽ, virus sẽ lập tức xâm nhập vào các tế bào niêm mạc và bắt đầu quá trình nhân lên gây bệnh.

Giai đoạn người bệnh có khả năng phát tán virus mạnh nhất

Khả năng lây lan của bệnh cảm cúm thay đổi theo từng giai đoạn tiến triển của bệnh và phụ thuộc vào tải lượng virus trong dịch tiết hô hấp. Đáng chú ý, người nhiễm bệnh có thể lây truyền virus sang người khác ngay cả khi chưa có biểu hiện bất thường, thường là khoảng một ngày trước khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện.

Tải lượng virus phát tán ra ngoài môi trường thường đạt mức cao nhất trong khoảng ba ngày đầu tiên kể từ khi bệnh nhân bắt đầu sốt, ho và đau họng. Ở người lớn khỏe mạnh, giai đoạn lây nhiễm thường giảm dần và kết thúc sau khoảng năm đến bảy ngày. Tuy nhiên, đối với trẻ em, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền mạn tính và suy giảm miễn dịch, lượng virus đào thải có thể nhiều hơn và thời gian lây truyền có thể kéo dài trên mười ngày, đòi hỏi các biện pháp cách ly và chăm sóc cẩn trọng hơn.

Các biện pháp giúp ngăn chặn sự lây lan của virus cúm

Để cắt đứt chuỗi lây truyền của bệnh cảm cúm từ người bệnh sang người lành, việc kết hợp đồng bộ các biện pháp vệ sinh cá nhân và phòng ngừa y tế là vô cùng cần thiết. Biện pháp hiệu quả hàng đầu là tiêm vắc xin phòng cúm hàng năm, giúp cơ thể tạo kháng thể bảo vệ trước các chủng virus cúm lưu hành phổ biến.

Bên cạnh đó, thói quen rửa tay thường xuyên bằng nước sạch và xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn đóng vai trò quyết định trong việc loại bỏ mầm bệnh trên da tay. Người dân nên hạn chế thói quen đưa tay sờ lên mặt, mắt, mũi, miệng. Khi ở nơi công cộng đông người hoặc chăm sóc người ốm, việc đeo khẩu trang đúng cách giúp ngăn giọt bắn phát tán. Đồng thời, cần giữ nhà cửa thông thoáng, thường xuyên khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc chung để tiêu diệt mầm bệnh tồn lưu.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các con đường lây truyền cảm cúm nhằm mục đích nâng cao nhận thức dự phòng và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Bệnh cảm cúm ở người có bệnh nền tim mạch, hô hấp hoặc phụ nữ mang thai có thể diễn biến phức tạp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng virus hay kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng như khó thở, đau tức ngực liên tục hoặc sốt cao li bì không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh cảm cúm lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn hô hấp khi tiếp xúc gần và qua bề mặt vật dụng nhiễm virus. Việc chủ động hiểu rõ cơ chế lây nhiễm, duy trì thói quen vệ sinh tay sạch sẽ, đeo khẩu trang và tiêm ngừa định kỳ là giải pháp bảo vệ sức khỏe bền vững cho bản thân và cả cộng đồng.