Bé 1,5 tháng tuổi chưa tiêm phòng lao có tiêm được không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Theo lịch tiêm chủng mở rộng, trẻ sơ sinh được khuyến cáo tiêm vắc xin phòng bệnh lao trong vòng 24 đến 48 giờ đầu sau sinh hoặc trong tháng đầu đời. Tuy nhiên, vì nhiều lý do như trẻ sinh non, nhẹ cân, ốm sốt hoặc điều kiện gia đình chưa cho phép, không ít trẻ khi tròn 1,5 tháng tuổi vẫn chưa được thực hiện mũi tiêm quan trọng này.
Câu trả lời cho thắc mắc của cha mẹ là trẻ 1,5 tháng tuổi hoàn toàn có thể tiêm phòng lao bổ sung. Việc tiêm bù càng sớm càng giúp trẻ nhanh chóng hình thành kháng thể bảo vệ cơ thể trước các thể lao nguy hiểm như lao màng não hay lao kê, vốn có tỷ lệ biến chứng nặng nề ở trẻ nhỏ.
Tiêm phòng lao cho bé 1,5 tháng tuổi là gì?
Vắc xin phòng bệnh lao thường dùng cho trẻ là vắc xin BCG, một loại vắc xin sống giảm độc lực giúp kích thích hệ miễn dịch tạo đáp ứng bảo vệ chống lại vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis. Mặc dù thời điểm tiêm chủng tối ưu nhất là trong tháng đầu sau sinh khi trẻ chưa tiếp xúc với nguồn lây ngoài cộng đồng, nhưng những trẻ bị trễ lịch vẫn được xếp vào diện tiêm vét. Khi trẻ được 1,5 tháng tuổi, hệ miễn dịch của bé đã phát triển cứng cáp hơn một chút so với giai đoạn sơ sinh, tuy nhiên nguy cơ tiếp xúc với vi khuẩn lao trong môi trường xung quanh cũng bắt đầu tăng lên. Vì vậy, việc đưa trẻ đi khám và tiêm chủng sớm là giải pháp cần thiết nhằm khép lại khoảng trống miễn dịch, bảo vệ đường hô hấp và toàn bộ cơ thể của trẻ trước nguy cơ lây nhiễm.
Khả năng tiêm bù vắc xin lao cho trẻ 1,5 tháng tuổi
Trẻ sơ sinh khi bước sang tuần tuổi thứ sáu vẫn nằm trong nhóm đối tượng cần được tiêm bù vắc xin BCG càng sớm càng tốt. Cơ thể trẻ ở độ tuổi này hoàn toàn có khả năng dung nạp vắc xin và tạo ra kháng thể tương đương với trẻ được tiêm đúng lịch trong tháng đầu đời. Việc trì hoãn không làm suy giảm hiệu quả kích hoạt miễn dịch lâu dài của vắc xin, nhưng khoảng thời gian chưa tiêm khiến trẻ phải đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm vi khuẩn lao mà không có hàng rào phòng ngự. Các cơ sở y tế dự phòng và trung tâm tiêm chủng đều có quy trình tiếp nhận tiêm vét cho trẻ nhỡ lịch. Bác sĩ chuyên khoa sơ sinh và tiêm chủng sẽ tiến hành thăm khám thể trạng tổng quát để xác định trẻ có đủ điều kiện sức khỏe tiêm ngay hay cần làm thêm các bước sàng lọc bổ sung.
Quy trình khám sàng lọc và xét nghiệm trước khi tiêm
Khác với trẻ sơ sinh trong những ngày đầu sau sinh, trẻ 1,5 tháng tuổi đã có thời gian tiếp xúc với môi trường gia đình và cộng đồng bên ngoài. Khi đến tiêm, bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử tiếp xúc của bé, đặc biệt là trong gia đình hoặc người trực tiếp chăm sóc có ai mắc bệnh lao, ho kéo dài hay đang điều trị lao hay không. Nếu trẻ hoàn toàn khỏe mạnh và không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, bác sĩ có thể chỉ định tiêm ngay theo quy định. Trong trường hợp nghi ngờ trẻ có thể đã tiếp xúc với nguồn lây bệnh, nhân viên y tế có thể chỉ định làm phản ứng Mantoux tức xét nghiệm da Tuberculin để kiểm tra xem trẻ đã từng nhiễm vi khuẩn lao hay chưa. Nếu kết quả thử phản ứng Mantoux âm tính, chứng tỏ cơ thể trẻ chưa bị nhiễm khuẩn lao, trẻ sẽ được tiêm vắc xin BCG bình thường.
Phản ứng thông thường sau khi tiêm vắc xin lao
Sau khi tiêm vắc xin lao ở vị trí cơ delta cánh tay trái, trẻ có thể gặp các phản ứng tại chỗ và toàn thân thông thường. Ngay sau tiêm, một nốt sần nhỏ màu trắng thường xuất hiện và tự biến mất sau khoảng ba mươi phút. Khoảng hai đến bốn tuần sau đó, tại vị trí tiêm sẽ xuất hiện một nốt đỏ hơi gồ lên, sau đó hóa mủ tạo thành mụn mủ nhỏ. Nốt mủ này sẽ tự vỡ, chảy dịch nhẹ rồi đóng vảy khô dần qua vài tuần. Quá trình này có thể lặp lại một vài lần cho đến khi lành hẳn và để lại vết sẹo nhỏ đặc trưng của vắc xin BCG sau khoảng hai đến ba tháng. Đa số trẻ không sốt hoặc chỉ sốt nhẹ thoáng qua, vẫn bú mẹ và sinh hoạt bình thường. Cha mẹ chỉ cần giữ vị trí tiêm sạch sẽ, khô ráo, không tự ý nặn mủ hay đắp bất kỳ loại thuốc nào lên vết tiêm.
Những trường hợp cần tạm hoãn tiêm phòng lao
Dù việc tiêm bù cần thực hiện sớm, bác sĩ sẽ quyết định tạm hoãn tiêm nếu trẻ đang rơi vào một số tình trạng sức khỏe đặc biệt. Cụ thể, trẻ đang có biểu hiện sốt cao, mắc các bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, viêm phổi hoặc bệnh da liễu diện rộng tại vị trí định tiêm sẽ cần được điều trị ổn định trước. Trẻ sinh non có cân nặng hiện tại chưa đạt mức an toàn tối thiểu theo quy định của cơ sở tiêm chủng cũng sẽ được theo dõi thêm đến khi thể trạng đạt chuẩn. Ngoài ra, những trẻ bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh nặng hoặc trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV chưa được đánh giá loại trừ lây truyền mẹ con sẽ không được chỉ định vắc xin sống như BCG nếu chưa có kết luận chuyên khoa. Mọi quyết định hoãn tiêm hay tiêm tiếp đều dựa trên việc thăm khám lâm sàng trực tiếp từ bác sĩ.
Lưu ý an toàn
Cha mẹ không nên quá lo lắng khi trẻ bị trễ lịch tiêm lao, nhưng cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được khám sàng lọc thay vì tiếp tục trì hoãn. Tuyệt đối không tự ý bôi thuốc sát trùng mạnh, đắp thuốc lá, rắc phấn rôm hoặc nặn chích mụn mủ tại vết tiêm của trẻ. Nếu thấy vết tiêm sưng tấy lan rộng, nách cùng bên nổi hạch to có dấu hiệu sưng đau mưng mủ kéo dài, hoặc trẻ sốt cao liên tục không hạ, phụ huynh cần đưa bé quay lại bệnh viện để bác sĩ kiểm tra và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Trẻ 1,5 tháng tuổi chưa tiêm phòng lao hoàn toàn có thể và nên tiêm bổ sung càng sớm càng tốt khi sức khỏe ổn định. Việc chủ động đưa con đi tiêm chủng và tuân thủ hướng dẫn khám sàng lọc của nhân viên y tế sẽ giúp trẻ xây dựng hệ miễn dịch vững chắc, phòng ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm do vi khuẩn lao gây ra.
Nguồn tham khảo
- 10.2 Tuberculosis: Mantoux test and BCG vaccination in elementary schools in Lakonia, Greece 2005-2015
- http://isrctn.com/: Does giving a second BCG vaccination or adding a leprosy vaccine to BCG vaccination provide additional protection against leprosy and tuberculosis, compared with giving a single BCG vaccination?
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ 1,5 tháng tuổi tiêm vắc xin lao muộn có bị giảm tác dụng không?
Vắc xin phòng lao tiêm muộn khi trẻ 1,5 tháng tuổi vẫn mang lại hiệu quả bảo vệ tương đương như tiêm đúng lịch. Việc trì hoãn chỉ làm kéo dài khoảng thời gian trẻ chưa có kháng thể bảo vệ trước vi khuẩn lao, do đó cần cho bé tiêm bù sớm nhất có thể.
Trẻ 1,5 tháng tuổi có cần làm xét nghiệm Mantoux trước khi tiêm lao không?
Bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và khai thác tiền sử tiếp xúc của trẻ để quyết định. Nếu trẻ khỏe mạnh và không có nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây lao, trẻ có thể được tiêm ngay. Phản ứng Mantoux chỉ thực hiện khi nghi ngờ trẻ có nguy cơ đã phơi nhiễm với vi khuẩn lao.
Vết tiêm lao của bé bị mưng mủ có nguy hiểm không?
Mưng mủ tại vết tiêm lao sau hai đến bốn tuần là phản ứng bình thường cho thấy cơ thể đang đáp ứng miễn dịch tốt với vắc xin. Vết mủ sẽ tự vỡ, đóng vảy và tạo sẹo sau vài tuần, cha mẹ chỉ cần giữ vệ sinh sạch sẽ mà không cần can thiệp nặn mủ.
Tiêm vắc xin lao cùng lúc với các vắc xin khác được không?
Vắc xin lao BCG có thể tiêm cùng ngày với một số vắc xin bất hoạt hoặc vắc xin đường uống khác nếu tiêm ở các vị trí giải phẫu khác nhau. Bác sĩ tiêm chủng sẽ tư vấn và sắp xếp lịch tiêm phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe cụ thể của từng bé.
Cần chăm sóc vết tiêm lao cho trẻ như thế nào để tránh nhiễm trùng?
Cha mẹ nên tắm rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch, lau khô bằng khăn mềm và mặc quần áo thoáng mát cho trẻ. Tuyệt đối không đắp lá, không thoa cồn đỏ hoặc kháng sinh lên vết tiêm, đồng thời tránh chà xát mạnh vào khu vực có nốt mụn mủ.
