Báo động tình hình sử dụng kháng sinh ở Việt Nam và nguy cơ kháng thuốc

Sử dụng kháng sinh ở Việt Nam là gì?

Kháng sinh là các hợp chất có khả năng tiêu diệt hoặc kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn, từ đó hỗ trợ hệ miễn dịch đẩy lùi tình trạng nhiễm trùng. Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng đối với các tác nhân gây bệnh là virus, nấm hay ký sinh trùng đơn bào.

Tại Việt Nam, tỷ lệ kháng kháng sinh nằm trong nhóm cao của khu vực châu Á do thói quen lạm dụng thuốc trong cả y tế lẫn chăn nuôi. Khi vi khuẩn tiếp xúc với kháng sinh ở nồng độ không đủ để tiêu diệt hoặc dùng sai thời điểm, chúng sẽ tự biến đổi cấu trúc tế bào, tiết enzym phá hủy hoạt chất hoặc chủ động bơm thuốc ra ngoài. Hiện tượng này biến những vi khuẩn vốn dễ kiểm soát thành các chủng kháng thuốc nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh khi xảy ra nhiễm trùng thứ phát.

Thực trạng tự ý mua và dùng kháng sinh không theo đơn

Nhiều người bệnh tại Việt Nam vẫn giữ thói quen tự mua kháng sinh tại các hiệu thuốc bán lẻ mà không qua thăm khám hay có đơn thuốc từ bác sĩ chuyên khoa. Kháng sinh thường bị nhầm lẫn là thuốc chữa bách bệnh, được dùng ngay khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp thông thường như hắt hơi, sổ mũi, rát họng hoặc sốt nhẹ.

Thực trạng này một phần xuất phát từ tâm lý muốn khỏi bệnh cấp tốc để tiếp tục công việc hàng ngày, dẫn đến việc dùng các loại kháng sinh phổ rộng không cần thiết. Ngoài ra, việc người bệnh tự ý đổi loại thuốc khi mới uống một hai ngày vì thấy triệu chứng chưa thuyên giảm cũng làm xáo trộn phác đồ điều trị, khiến vi khuẩn có cơ hội tiếp xúc với nhiều hoạt chất khác nhau và dần thích nghi.

Nguy cơ từ việc ngưng thuốc sớm hoặc dùng sai thời gian khuyến cáo

Nhiều người có thói quen dừng uống thuốc ngay khi hết sốt hoặc đỡ ho, dù liệu trình bác sĩ yêu cầu kéo dài từ năm đến bảy ngày. Việc cắt ngắn thời gian điều trị để lại một lượng vi khuẩn còn sót lại trong cơ thể; những vi sinh vật này nhanh chóng tái sinh và tạo đột biến gen chống lại chính hoạt chất vừa dùng.

Ngược lại, tình trạng kéo dài đợt dùng thuốc không có kiểm soát y tế hoặc tự ý tăng gấp đôi liều lượng cũng gây tổn hại lớn. Hành vi này làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột nghiêm trọng, gia tăng độc tính lên gan, thận và thúc đẩy áp lực chọn lọc khiến các dòng vi khuẩn kháng thuốc phát triển mạnh mẽ hơn trong cộng đồng.

Hậu quả của vi khuẩn kháng thuốc đối với sức khỏe cộng đồng

Kháng kháng sinh làm cho các bệnh nhiễm khuẩn thông thường như viêm phổi, nhiễm trùng tiểu, nhiễm khuẩn vết mổ trở nên khó điều trị hơn rất nhiều. Bác sĩ buộc phải dùng đến những dòng kháng sinh thế hệ mới, thuốc dự trữ đặc trị có giá thành cao, thời gian nằm viện kéo dài và tăng gánh nặng chi phí cho gia đình người bệnh.

Khi các loại kháng sinh tuyến cuối mất dần tác dụng, nguy cơ tử vong do nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn sẽ tăng vọt. Môi trường bệnh viện đối mặt với nguy cơ lây lan các chủng siêu vi khuẩn đa kháng, đe dọa trực tiếp sự an toàn của các ca phẫu thuật ngoại khoa, ghép tạng, chăm sóc trẻ sơ sinh và điều trị ung thư.

Nguyên tắc sử dụng kháng sinh an toàn và hiệu quả

Kháng sinh chỉ phát huy tác dụng khi người bệnh tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc chỉ dùng thuốc khi có bằng chứng hoặc chỉ định nhiễm khuẩn từ bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh để trị các bệnh do virus như cúm mùa, sốt xuất huyết hay cảm lạnh thông thường.

Khi được kê đơn, người bệnh cần uống đúng liều lượng, đúng khoảng cách thời gian giữa các lần uống trong ngày và đủ số ngày quy định. Sau khi kết thúc đợt điều trị, nếu còn thừa thuốc cũng không giữ lại để dùng cho lần sau hoặc đưa cho người thân uống, vì mỗi người có thể trạng và tình trạng nhiễm khuẩn hoàn toàn khác nhau.

Lưu ý an toàn

Không tự ý mua kháng sinh khi chưa có đơn của bác sĩ. Không chia sẻ đơn thuốc của mình cho người khác hoặc dùng lại đơn thuốc cũ. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như phát ban, ngứa ngáy, tiêu chảy kéo dài hoặc khó thở trong quá trình dùng thuốc, cần ngừng thuốc và liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa hoặc đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Sử dụng kháng sinh đúng cách là trách nhiệm chung nhằm bảo tồn hiệu lực của các thuốc chống nhiễm trùng hiện có. Người dân khi có biểu hiện nhiễm khuẩn nên đi khám tại cơ sở y tế để được chỉ định loại thuốc phù hợp, dùng đủ liều và không tự ý chia sẻ thuốc cho người khác.