Bàn chân phẳng là gì và ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe

Bàn chân phẳng là gì?

Vòm bàn chân đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chấn động và duy trì sự cân bằng cơ thể khi di chuyển. Cấu trúc vòm được hỗ trợ bởi hệ thống dây chằng, cơ và xương của bàn chân. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới ba tuổi, lòng bàn chân thường phẳng do có lớp mỡ dày và hệ thống dây chằng chưa phát triển hoàn thiện. Theo thời gian, vòm bàn chân sẽ dần hình thành khi trẻ lớn lên.

Tuy nhiên, nếu vòm bàn chân không phát triển sau lứa tuổi nhỏ hoặc bị sụp xuống ở người trưởng thành, hiện tượng bàn chân phẳng sẽ xuất hiện. Việc hiểu rõ về tình trạng này giúp người bệnh chủ động theo dõi và tìm kiếm sự tư vấn chuyên khoa khi xuất hiện bất thường.

Phân loại tình trạng bàn chân phẳng thường gặp

Trong y khoa, bàn chân phẳng thường được chia làm hai dạng chính là bàn chân phẳng linh hoạt và bàn chân phẳng cứng. Bàn chân phẳng linh hoạt là dạng phổ biến nhất, khi ngồi hoặc nhón chân thì vòm bàn chân vẫn xuất hiện rõ, nhưng khi đứng chịu lực thì vòm bàn chân lại xẹp xuống. Dạng này thường không gây đau đớn nghiêm trọng và hay xuất hiện từ thời thơ ấu.

Ngược lại, bàn chân phẳng cứng là tình trạng lòng bàn chân luôn phẳng lỳ dù ở tư thế chịu lực hay không chịu lực. Tình trạng này thường liên quan đến sự dính bất thường của các xương bàn chân hoặc các vấn đề nghiêm trọng ở gân và dây chằng, có thể gây hạn chế vận động và cảm giác đau nhức kéo dài.

Những nguyên nhân dẫn đến bàn chân phẳng

Có nhiều yếu tố khác nhau đóng góp vào sự hình thành của bàn chân phẳng. Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng khi nhiều thành viên trong gia đình cùng sở hữu cấu trúc bàn chân này. Sự lỏng lẻo bẩm sinh của dây chằng cũng khiến các xương bàn chân khó giữ được độ cong tiêu chuẩn.

Ở người trưởng thành, tình trạng bàn chân phẳng có thể xuất hiện do sự thoái hóa hoặc tổn thương gân cơ chày sau, một cấu trúc quan trọng chịu trách nhiệm chống đỡ vòm bàn chân. Ngoài ra, tình trạng béo phì, chấn thương vùng cổ chân, viêm khớp dạng thấp, thói quen đi giày dép không phù hợp hoặc quá trình lão hóa tự nhiên cũng làm tăng nguy cơ suy giảm độ bền của vòm bàn chân.

Ảnh hưởng của bàn chân phẳng đối với sức khỏe

Mặc dù nhiều người sống chung với bàn chân phẳng mà không gặp trở ngại nào, tình trạng này vẫn có thể gây ra những tác động tiêu cực đến hệ cơ xương khớp. Khi vòm bàn chân bị bẹt, khả năng hấp thụ lực xóc khi bước đi hoặc chạy nhảy bị suy giảm đáng kể, khiến áp lực vận động dồn nhiều hơn vào khớp cổ chân, khớp gối, khớp hông và cột sống thắt lưng.

Người bị bàn chân phẳng dễ gặp các triệu chứng như mỏi chân nhanh chóng khi đi bộ lâu, đau nhức vùng lòng bàn chân, gót chân hoặc sưng cổ chân. Về lâu dài, lệch trục tư thế do bàn chân phẳng có thể dẫn đến viêm gân gót, viêm cân lòng bàn chân và làm tăng tốc độ thoái hóa các khớp ở chân.

Cách phát hiện và đánh giá bàn chân phẳng

Người dân có thể quan sát một số dấu hiệu đơn giản tại nhà như kiểm tra dấu chân bằng cách làm ướt bàn chân rồi bước lên bề mặt khô để xem diện tích tiếp xúc của lòng bàn chân. Quan sát đế giày dép đang sử dụng cũng là một gợi ý, nếu mòn lệch nhiều về phía trong thì có thể lòng bàn chân đang chịu lực không đều.

Tuy nhiên, để có kết quả chính xác nhất, người bệnh cần đến các cơ sở y tế có chuyên khoa cơ xương khớp hoặc phục hồi chức năng. Bác sĩ sẽ thực hiện kiểm tra lâm sàng, đánh giá tư thế đứng, bước đi và có thể chỉ định chụp X-quang hoặc quét dấu chân dựng hình ba chiều nhằm xác định mức độ phẳng và trục lệch của xương.

Các phương pháp hỗ trợ và cải thiện bàn chân phẳng

Việc can thiệp bàn chân phẳng phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ nghiêm trọng và sự xuất hiện của triệu chứng đau. Với những trường hợp không đau nhức, người bệnh thường chỉ cần theo dõi định kỳ và duy trì thói quen vận động hợp lý. Khi có cảm giác đau mỏi, bác sĩ có thể tư vấn sử dụng lót giày định hình y khoa giúp nâng đỡ vòm bàn chân và phân bố lại lực nén.

Bên cạnh đó, các bài tập vật lý trị liệu kéo giãn gân gót, tăng cường sức mạnh cơ cẳng chân và cơ bàn chân đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sự linh hoạt. Trường hợp đau nhiều do viêm, bác sĩ có thể hướng dẫn dùng thuốc giảm đau ngắn hạn hoặc chỉ định phẫu thuật tái tạo vòm bàn chân trong những ca biến dạng cứng nghiêm trọng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh không tự ý mua các thiết bị nẹp hay lót giày không rõ nguồn gốc khi chưa qua thăm khám. Không tự điều chỉnh bài tập vận động nếu đang có tình trạng đau cấp tính hoặc chấn thương. Việc sử dụng thuốc giảm đau cần tuân thủ chỉ dẫn của bác sĩ chuyên môn.

Tóm tắt

Bàn chân phẳng là một tình trạng cấu trúc cơ xương khớp phổ biến và hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm. Khi nhận thấy các dấu hiệu đau nhức hoặc biến dạng vòm bàn chân gây ảnh hưởng đến sinh hoạt, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp lựa chọn giải pháp can thiệp phù hợp và an toàn.