Bài thuốc Đông y điều trị viêm đường hô hấp và lưu ý khi áp dụng

Bài thuốc Đông y điều trị viêm đường hô hấp là gì?

Trong quan niệm của y học cổ truyền, viêm đường hô hấp thường thuộc phạm vi các chứng cảm mạo, khái thấu, hoặc hao suyền. Căn nguyên xuất phát từ sự suy giảm của vệ khí, tạo điều kiện cho lục dâm thừa cơ xâm nhập vào cơ thể, chủ yếu là phong tà kết hợp với nhiệt tà, hàn tà hoặc thấp tà. Phế là tạng nằm ở vị trí cao nhất, trực tiếp thông với bên ngoài qua mũi họng, nên rất dễ bị tổn thương khi thời tiết thay đổi đột ngột.

Mục tiêu của các bài thuốc Đông y trong điều trị viêm đường hô hấp không chỉ đơn thuần là khu tà giải biểu, thanh nhiệt hóa đờm để chấm dứt các triệu chứng ho, sốt, nghẹt mũi hay đau rát họng. Quan trọng hơn, y học cổ truyền chú trọng điều hòa chức năng tuyên giáng của tạng phế, kiện vận tỳ vị và bồi bổ chính khí, từ đó nâng cao sức đề kháng nội tại và ngăn ngừa bệnh tái phát.

Bài thuốc Ngân kiều tán thanh nhiệt giải độc cho thể phong nhiệt

Ngân kiều tán là bài thuốc cổ phương nổi tiếng trong nhóm tân lương giải biểu, thường được áp dụng cho các trường hợp viêm đường hô hấp trên thể phong nhiệt. Thể bệnh này đặc trưng bởi tình trạng sốt, sợ gió, đau rát cổ họng, miệng khô khát, ho có đờm vàng hoặc ho khan, chất lưỡi đỏ và rêu lưỡi vàng mỏng.

Thành phần chủ đạo của bài thuốc gồm kim ngân hoa, liên kiều, cát cánh, bạc hà, ngưu bàng tử, đạm đậu xị, kinh giới tuệ, trúc diệp và cam thảo. Trong đó, kim ngân hoa và liên kiều đóng vai trò thanh nhiệt, giải độc và kháng viêm mạnh mẽ. Cát cánh và bạc hà hỗ trợ tuyên thông phế khí, giảm sưng rát vùng họng và xoa dịu phản xạ ho. Thầy thuốc sẽ gia giảm liều lượng từng vị tùy theo mức độ sốt và viêm của người bệnh.

Bài thuốc Tang cúc ẩm sơ phong thanh phế và giảm ho rát họng

Tang cúc ẩm là bài thuốc tiêu biểu dùng trong giai đoạn đầu của viêm đường hô hấp hoặc viêm phế quản cấp khi tà khí phong nhiệt mới xâm phạm vào phế vệ. Người bệnh thường biểu hiện ho nhiều, húng hắng ho từng cơn, sốt nhẹ, hơi khát nước, đau nhẹ vùng hầu họng và chảy nước mũi trong hoặc hơi đặc.

Công thức bài thuốc kết hợp giữa tang diệp, cúc hoa, hạnh nhân, liên kiều, bạc hà, cát cánh, lô căn và cam thảo. Tang diệp và cúc hoa có tính thanh lương, giúp sơ phong, giải nhiệt và làm dịu vùng đầu mặt. Hạnh nhân cùng cát cánh hỗ trợ giáng khí, nhuận phế và chỉ khái hiệu quả. Bài thuốc mang tính chất êm dịu, rất thích hợp cho những trường hợp viêm nhiễm đường hô hấp mức độ nhẹ đến trung bình mà triệu chứng ho nổi trội hơn sốt.

Bài thuốc Sâm tô ẩm khu phong tán hàn cho thể phong hàn cảm nhiễm

Khi thời tiết chuyển lạnh hoặc người bệnh bị nhiễm lạnh dẫn đến cảm mạo, viêm mũi họng thể phong hàn, bài thuốc Sâm tô ẩm hoặc biến thể Hương tô tán là lựa chọn thích hợp. Biểu hiện điển hình gồm ớn lạnh, sợ rét, sốt nhẹ hoặc không sốt, nghẹt mũi, hắt hơi liên tục, chảy nước mũi trong loãng, ho có đờm trắng lỏng và cơ thể mệt mỏi.

Bài thuốc sử dụng các vị thuốc có tính ấm như tô diệp, trần bì, chỉ xác, tiền hồ, bán hạ chế, cát căn, kết hợp đảng sâm và phục linh nhằm nâng đỡ chính khí. Lá tía tô và cát căn giúp tán hàn giải cảm qua đường mồ hôi, khai thông phế khí bị uất trệ. Tiền hồ và bán hạ giúp hóa đờm chỉ khái, làm thông thoáng đường thở. Phương thuốc này đặc biệt phù hợp cho những người có cơ địa yếu hoặc người cao tuổi dễ bị tái phát cảm nhiễm đường hô hấp khi trời trở lạnh.

Bài thuốc Chỉ khái tán giảm ho kéo dài sau đợt viêm cấp

Chỉ khái tán là bài thuốc cổ truyền thường được chỉ định trong giai đoạn hồi phục của viêm họng, viêm thanh quản hoặc viêm phế quản, khi các triệu chứng nhiễm trùng cấp đã lắng xuống nhưng cơn ho vẫn kéo dài dai dẳng. Người bệnh ho nhiều về đêm hoặc sáng sớm, ngứa cổ họng khó chịu, đờm ít và khó khạc.

Thành phần bài thuốc gồm kinh giới, bách bộ, tiền hồ, cát cánh, bạch tiền, trần bì và cam thảo. Bách bộ và bạch tiền là hai vị thuốc quý có tác dụng nhuận phế, giảm kích ứng niêm mạc đường hô hấp và ức chế cơn ho kéo dài. Kinh giới hỗ trợ khu trừ phong tà còn sót lại, trong khi cát cánh và trần bì khai thông khí đạo, làm loãng chất nhầy tồn đọng. Nhờ tính bình hòa, không quá hàn cũng không quá nhiệt, Chỉ khái tán giúp người bệnh dứt điểm cơn ho mà không gây hao tổn tân dịch.

Bài thuốc Nhị trần thang hóa đàm thông phế cho thể ho nhiều đờm

Trong các trường hợp viêm phế quản mạn tính hoặc đợt cấp của viêm đường hô hấp dưới có biểu hiện đờm ẩm ứ trệ, bài thuốc Nhị trần thang gia giảm là giải pháp thường được các thầy thuốc y học cổ truyền áp dụng. Người bệnh thường có biểu hiện ho nhiều đờm đặc dính, ngực sườn đầy trướng, thở khò khè, buồn nôn, mệt mỏi và rêu lưỡi trắng dầy nhớt.

Cốt lõi của bài thuốc gồm bán hạ chế, trần bì, phục linh và cam thảo, thường được gia thêm hạnh nhân, bối mẫu hoặc tô tử để tăng cường hiệu năng trị ho. Trần bì giúp lý khí hóa đờm, bán hạ chế giáng nghịch trừ đàm thấp, còn phục linh kiện tỳ nhằm cắt nguồn sinh đờm từ gốc. Khi đường thở được làm sạch đờm dãi, tình trạng viêm tắc niêm mạc sẽ giảm rõ rệt, giúp người bệnh hô hấp nhẹ nhàng và hạn chế tối đa nguy cơ bội nhiễm thứ phát.

Lưu ý an toàn

Thuốc Đông y đòi hỏi phải được bắt mạch và kê đơn bởi bác sĩ y học cổ truyền có chứng chỉ hành nghề để đảm bảo đúng thể bệnh và cơ địa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua dược liệu không rõ nguồn gốc vì nguy cơ tồn dư hóa chất bảo quản và nấm mốc. Không tự ý ngưng các thuốc điều trị đặc hiệu của Tây y khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở rít, đau tức ngực hoặc khạc đờm lẫn máu, bệnh nhân phải đến cơ sở y tế để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Các bài thuốc Đông y đem lại giải pháp hỗ trợ điều trị viêm đường hô hấp lành tính và hiệu quả khi được sử dụng đúng thể bệnh. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý bốc thuốc hay phối hợp bừa bãi với tân dược. Việc thăm khám chuyên khoa y học cổ truyền sẽ giúp chẩn đoán chính xác và đưa ra liệu trình điều trị an toàn, phù hợp nhất.