Các bài thuốc Đông y hỗ trợ điều trị cảm cúm và lưu ý khi sử dụng

Bài thuốc Đông y chữa cảm cúm là gì?

Đông y quan niệm cảm mạo là bệnh lý ngoại cảm ở phần biểu của cơ thể, xuất hiện do sự biến đổi thất thường của thời tiết kết hợp với sự suy yếu của vệ khí. Cảm cúm thường được phân chia thành hai thể cơ bản là cảm mạo phong hàn và cảm mạo phong nhiệt. Thể phong hàn đặc trưng bởi cảm giác sợ rét, gai gai lạnh, hắt hơi, chảy nước mũi trong, đau mỏi mình mẩy và ít hoặc không ra mồ hôi. Ngược lại, thể phong nhiệt thường đi kèm biểu hiện sốt cao hơn, sợ gió, đau họng, khô miệng, ho đờm vàng và nước mũi đặc. Mục tiêu chính của các bài thuốc Đông y trong giai đoạn này là điều hòa biểu lý, trục xuất tà khí ra ngoài qua đường mồ hôi hoặc giải nhiệt cơ thể, từ đó tạo điều kiện thuận lợi để cơ thể tự hồi phục sức khỏe.

Bài thuốc hỗ trợ cảm cúm thể phong hàn

Đối với cảm cúm thể phong hàn, nguyên tắc điều trị là tân ôn giải biểu, tức dùng các vị thuốc có tính cay, ấm để phát hãn giải cảm và tán hàn. Một trong những bài thuốc cổ phương kinh điển thường được vận dụng là Hương tô tán gia giảm, phối hợp từ các vị như tử tô diệp (lá tía tô), hương phụ, trần bì và cam thảo. Bên cạnh đó, bài thuốc Kinh phòng bại độc tán gia giảm gồm kinh giới, phòng phong, khương hoạt, độc hoạt, sài hồ, tiền hồ, chỉ xác, cát cánh, phục linh và cam thảo cũng thường được chỉ định khi người bệnh có triệu chứng đau nhức cơ khớp nhiều.

Những vị thuốc cay ấm như tía tô, kinh giới, gừng tươi có tác dụng làm giãn mạch ngoại vi, kích thích tiết mồ hôi nhẹ để đưa phong hàn ra ngoài, đồng thời làm ấm tỳ vị và giảm cảm giác buồn nôn. Thuốc thường được sắc uống ấm, sau khi uống người bệnh nên nằm nghỉ, đắp chăn mỏng để mồ hôi rịn ra nhẹ, tránh để toát mồ hôi quá nhiều gây hao tổn tân dịch.

Bài thuốc hỗ trợ cảm cúm thể phong nhiệt

Khi cảm cúm xuất hiện ở thể phong nhiệt với các dấu hiệu sốt, họng sưng đau, miệng khát và rêu lưỡi vàng mỏng, Đông y áp dụng phép trị tân lương giải biểu, sử dụng các dược liệu có tính cay, mát để thanh nhiệt và tuyên phế. Bài thuốc tiêu biểu và phổ biến nhất là Ngân kiều tán, bao gồm các vị thuốc kim ngân hoa, liên kiều, cát cánh, bạc hà, ngưu bàng tử, trúc diệp, kinh giới tuệ, đạm đậu xị và cam thảo.

Trong bài thuốc này, kim ngân hoa và liên kiều đóng vai trò thanh nhiệt giải độc, bạc hà và ngưu bàng tử hỗ trợ sơ tán phong nhiệt, làm dịu họng và thông thoáng đường thở. Nếu người bệnh sốt cao kèm ho đờm đặc, thầy thuốc có thể gia thêm hoàng cầm, ngư tinh thảo hoặc cúc hoa để tăng cường khả năng giải độc và tiêu viêm. Khác với thể phong hàn, thuốc chữa phong nhiệt không nên sắc quá lâu để tránh làm bay hơi các tinh dầu có tính tán nhiệt của bạc hà và kinh giới.

Phương pháp cháo hành tía tô và xông hơi hỗ trợ giải cảm

Bên cạnh các bài thuốc sắc phức tạp, y học cổ truyền còn sở hữu những liệu pháp dân gian đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rất tốt trong giai đoạn đầu của cảm cúm. Tiêu biểu là món cháo hành tía tô, được nấu từ gạo tẻ cùng hành hoa tươi, lá tía tô thái nhỏ và vài lát gừng tươi. Hành củ vị cay ấm giúp thông dương tán hàn, lá tía tô phát tán phong hàn và giải độc, kết hợp với tinh bột từ gạo giúp bổ tỳ vị và sinh tân dịch. Ăn cháo khi còn nóng sẽ giúp cơ thể toát mồ hôi nhẹ, xua tan cảm giác ớn lạnh và mệt mỏi.

Ngoài ra, nồi nước xông giải cảm sử dụng các loại lá chứa nhiều tinh dầu như sả, lá bưởi, lá chanh, hương nhu, kinh giới và bạc hà cũng là liệu pháp quen thuộc. Hơi nước nóng mang theo tinh dầu tác động trực tiếp vào niêm mạc hô hấp giúp thông mũi, giảm nghẹt và kích thích tuyến mồ hôi hoạt động. Người bệnh chỉ nên xông trong khoảng 10 đến 15 phút và lau khô cơ thể ngay sau khi xông.

Lưu ý thận trọng đối với các nhóm đối tượng đặc biệt

Mặc dù thảo dược Đông y có nguồn gốc tự nhiên, việc sử dụng vẫn cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc biện chứng luận trị và phân định đối tượng. Phụ nữ mang thai và phụ nữ đang cho con bú là nhóm nhạy cảm tuyệt đối không nên tự ý dùng các bài thuốc sắc có nhiều vị thuốc mang tính hoạt huyết hoặc thông khí mạnh vì có thể gây ảnh hưởng đến thai kỳ. Trẻ nhỏ có thể tạng non nớt, chức năng tiêu hóa và gan thận chưa hoàn thiện nên liều lượng và vị thuốc phải được bác sĩ y học cổ truyền tính toán cẩn trọng.

Người cao tuổi mắc các bệnh lý nền mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tim hoặc suy thận cần đặc biệt thận trọng khi phối hợp thuốc Đông y cùng tân dược. Một số thảo dược có thể tương tác với thuốc điều trị nền làm giảm hiệu lực hoặc tăng tác dụng phụ. Ngoài ra, người đang bị sốt quá cao, ra nhiều mồ hôi, tiêu chảy mất nước không được tự ý dùng các vị thuốc kích thích toát mồ hôi mạnh.

Lưu ý an toàn

Các bài thuốc Đông y chỉ đóng vai trò hỗ trợ điều hòa cơ thể và cải thiện triệu chứng ở giai đoạn nhẹ hoặc phục hồi. Người bệnh không nên tự ý thu hái hoặc phối hợp các vị thuốc khi chưa có chẩn đoán chính xác từ bác sĩ y học cổ truyền. Tuyệt đối không dùng thảo dược không rõ nguồn gốc hoặc bị ẩm mốc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như sốt cao liên tục không hạ, khó thở, tức ngực, ho ra máu hoặc lơ mơ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Đông y mang lại nhiều giải pháp thảo dược lành tính giúp giảm nhẹ triệu chứng cảm cúm khi áp dụng đúng thể phong hàn hoặc phong nhiệt. Việc kết hợp nghỉ ngơi hợp lý, dinh dưỡng đầy đủ và tham vấn chuyên môn y tế sẽ đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra an toàn, hiệu quả.