Bà bầu uống sắt bị tiêu chảy có nguy hiểm không và cách xử trí

Bà bầu uống sắt bị tiêu chảy là gì?

Sắt là khoáng chất giữ vai trò nòng cốt trong việc tạo hemoglobin để vận chuyển oxy đi khắp cơ thể người mẹ và nuôi dưỡng bào thai. Trong giai đoạn thai kỳ, nhu cầu về thể tích máu và lượng sắt nguyên tố tăng lên gấp bội, do đó hầu hết phụ nữ mang thai đều được chỉ định sử dụng thêm viên uống hoặc dung dịch bổ sung sắt ngoài khẩu phần ăn hàng ngày.

Tuy nhiên, ống tiêu hóa của thai phụ chịu tác động mạnh mẽ từ sự thay đổi nội tiết tố thai kỳ, khiến niêm mạc dạ dày và ruột trở nên vô cùng nhạy cảm. Khi các ion sắt tự do tiếp xúc với bề mặt biểu mô ruột, chúng có thể gây kích ứng cục bộ, làm thay đổi áp suất thẩm thấu và kích thích tăng tiết dịch. Hậu quả là một số thai phụ gặp phải tình trạng đau bụng nhẹ, phân sệt hoặc tiêu chảy sau khi uống sắt. Việc hiểu rõ cơ chế này giúp mẹ bầu bình tĩnh theo dõi, không tự ý ngừng thuốc bừa bãi và biết cách phối hợp cùng bác sĩ để tìm ra giải pháp tối ưu cho hệ tiêu hóa của mình.

Nguyên nhân khiến bà bầu uống sắt bị tiêu chảy

Phần lớn thai phụ thường nghe đến tình trạng táo bón khi bổ sung sắt, nhưng tiêu chảy cũng là một phản ứng phụ không hiếm gặp. Nguyên nhân phổ biến nhất là do mẹ bầu sử dụng các chế phẩm sắt vô cơ có nồng độ sắt nguyên tố giải phóng nhanh tại lòng ruột, gây kích ứng trực tiếp lên niêm mạc ruột non và đại tràng non nớt của thai phụ.

Bên cạnh đó, việc uống liều lượng sắt quá cao trong một lần uống vượt quá khả năng hấp thu của niêm mạc ruột, khiến lượng sắt dư thừa hút nước vào lòng ruột theo cơ chế thẩm thấu và kích thích nhu động ruột co bóp nhanh hơn. Một số viên uống bổ sung sắt tổng hợp còn chứa các tá dược hoặc chất tạo ngọt nhóm polyol như sorbitol, vốn có tác dụng nhuận tràng nhẹ, dễ khiến người có cơ địa nhạy cảm bị đi ngoài phân lỏng. Ngoài ra, việc dùng sắt sai thời điểm hoặc uống cùng lúc với thực phẩm không dung nạp cũng có thể làm bùng phát cơn tiêu chảy.

Bà bầu uống sắt bị tiêu chảy có nguy hiểm không

Mức độ nguy hiểm của tình trạng này phụ thuộc vào tần suất đi ngoài, thời gian kéo dài và các triệu chứng toàn thân đi kèm. Nếu tiêu chảy chỉ xuất hiện ở mức độ nhẹ, đi ngoài phân lỏng một đến hai lần sau khi uống thuốc rồi tự thuyên giảm, sức khỏe của mẹ và thai nhi thường không bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, nếu tiêu chảy diễn ra liên tục nhiều lần trong ngày và kéo dài quá bốn mươi tám giờ, tình trạng này trở nên đáng ngại. Đi ngoài nhiều lần sẽ khiến cơ thể người mẹ mất một lượng lớn nước và các chất điện giải thiết yếu như natri, kali, dẫn đến tụt huyết áp, choáng váng và kiệt sức. Tình trạng mất nước nghiêm trọng có thể làm giảm lưu lượng tuần hoàn tử cung nhau thai, gián tiếp ảnh hưởng đến quá trình cung cấp oxy và dưỡng chất nuôi dưỡng thai nhi. Đồng thời, nhu động ruột co bóp dữ dội còn có nguy cơ kích thích các cơn co thắt tử cung ngoài ý muốn.

Biện pháp xử trí khi gặp tác dụng phụ tiêu chảy do uống sắt

Khi nhận thấy biểu hiện tiêu chảy có liên quan rõ rệt đến việc uống viên sắt, thai phụ cần áp dụng một số biện pháp can thiệp thận trọng để ổn định hệ tiêu hóa mà vẫn duy trì được lượng vi chất cần thiết. Trước hết, mẹ bầu không nên vội vã tự ý bỏ hẳn việc bổ sung sắt nếu chưa có chỉ định của nhân viên y tế, bởi tình trạng thiếu máu thiếu sắt trong thai kỳ để lại nhiều hệ lụy lâu dài cho sự phát triển của thai nhi.

Biện pháp cải thiện đầu tiên là trao đổi với bác sĩ phụ sản để đổi sang các dòng sắt hữu cơ thế hệ mới, sắt amin hoặc sắt sinh học dạng vi bao, giúp hoạt chất được giải phóng từ từ và hấp thu tối ưu mà không gây xáo trộn môi trường đường ruột. Nếu đang uống sắt lúc bụng quá đói, thai phụ có thể chuyển sang uống ngay sau bữa ăn nhẹ chứa ít chất béo để lớp thức ăn bảo vệ niêm mạc tiêu hóa. Cần uống nhiều nước lọc, bổ sung nước canh ấm hoặc dung dịch bù điện giải theo hướng dẫn của bác sĩ để bù lại lượng dịch đã mất qua phân. Mẹ bầu cũng nên chia nhỏ khẩu phần ăn hằng ngày, ưu tiên các món mềm dễ tiêu như cháo loãng, khoai tây nghiền và chuối chín.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đi khám y tế ngay

Mặc dù phần lớn trường hợp tiêu chảy khi dùng sắt đều nhẹ, thai phụ cần cảnh giác phân biệt giữa tác dụng phụ do thuốc với các bệnh lý nhiễm khuẩn đường tiêu hóa hoặc ngộ độc thực phẩm cấp tính. Cần đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa phụ sản ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động nghiêm trọng.

Những dấu hiệu nguy hiểm bao gồm tiêu chảy kéo dài trên hai ngày liên tục không thuyên giảm, đi ngoài phân có lẫn chất nhầy hoặc vệt máu đỏ tươi, sốt cao trên ba mươi tám độ, đau quặn bụng từng cơn dữ dội, nôn mửa liên tục không giữ được nước. Ngoài ra, các biểu hiện mất nước trầm trọng như khô miệng, môi nứt nẻ, mắt trũng, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu, hoa mắt, chóng mặt khi đứng dậy cũng đòi hỏi phải được nhân viên y tế truyền dịch và xử trí kịp thời để bảo vệ an toàn tối đa cho mẹ và bé.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ nữ mang thai tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc cầm tiêu chảy, không tự đổi liều hoặc ngừng thuốc sắt mà chưa thông qua ý kiến của bác sĩ chuyên khoa phụ sản đang theo dõi thai kỳ.

Tóm tắt

Bà bầu uống sắt bị tiêu chảy phần lớn là phản ứng tiêu hóa thoáng qua và có thể kiểm soát tốt khi điều chỉnh loại sắt hoặc cách dùng. Mẹ bầu không nên tự ý ngừng bổ sung sắt kéo dài mà hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa phụ sản để được hướng dẫn phương án an toàn, bảo đảm đủ vi chất cho cả mẹ và thai nhi.