Ăn ốc có bị nhiễm sán không và cách ăn ốc

Ăn ốc có bị nhiễm sán không là gì?

Ốc là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, cung cấp hàm lượng protein dồi dào cùng nhiều khoáng chất thiết yếu như canxi, sắt, kẽm, magie và phốt pho. Với hương vị giòn ngọt đặc trưng, các món ăn từ ốc trở thành nét văn hóa ẩm thực quen thuộc trong đời sống người Việt.

Mặc dù vậy, đặc tính sinh học của phần lớn các loài ốc nước ngọt là sống vùi trong bùn lầy, ao tù, ruộng trũng và nguồn nước thải tự nhiên. Đây là những môi trường chứa mật độ vi sinh vật gây bệnh rất cao, bao gồm các loại vi khuẩn đường ruột, độc chất hữu cơ và đặc biệt là các giai đoạn ấu trùng của giun sán. Trong chu kỳ sinh học của ký sinh trùng, ốc đóng vai trò là vật chủ trung gian bắt buộc để ấu trùng phát triển. Do đó, việc tiêu thụ ốc mà không áp dụng các biện pháp vệ sinh và kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt sẽ biến món ăn bổ dưỡng này thành nguồn lây nhiễm bệnh trực tiếp vào cơ thể người.

Nguy cơ nhiễm sán và ký sinh trùng từ các món ốc

Ốc nước ngọt như ốc bươu, ốc vặn, ốc nhồi, ốc đá thường sinh sống tại các khu vực bùn lầy, đáy sông hồ, kênh rạch và ruộng lúa. Môi trường này chứa rất nhiều mầm bệnh sinh học, khiến ốc trở thành vật chủ trung gian truyền bệnh lý tưởng của nhiều loại ký sinh trùng đường ruột và mô bào.

Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy các loài ốc nước ngọt có thể mang ấu trùng sán lá gan lớn, sán lá gan nhỏ, sán lá ruột, sán lá phổi và giun tròn Angiostrongylus cantonensis. Khi ốc ăn phải các chất hữu cơ chứa trứng sán, ấu trùng sẽ phát triển trong cơ thể ốc và xâm nhập vào các mô cơ. Nếu con người tiêu thụ các loại ốc này mà không trải qua quá trình nấu chín hoàn toàn, ấu trùng sống sót sẽ nhanh chóng thâm nhập qua niêm mạc ruột vào tuần hoàn máu và di chuyển đến các cơ quan nội tạng. Do đó, ăn ốc tái, ốc nướng chưa chín tới hoặc gỏi ốc sống đều có nguy cơ nhiễm sán rất cao.

Các biến chứng sức khỏe khi nhiễm sán từ ốc

Khi ăn phải ốc chứa ấu trùng sán chưa bị tiêu diệt bởi nhiệt độ, người ăn đối mặt với nhiều nguy cơ tổn thương cơ thể. Tùy thuộc vào loại ký sinh trùng mắc phải, các biến chứng có thể xuất hiện từ đường tiêu hóa cho đến hệ thần kinh trung ương.

Sán lá gan sau khi vào đường tiêu hóa sẽ di chuyển lên đường mật và gan, gây viêm đường mật, tắc mật, áp xe gan và suy giảm chức năng gan kéo dài. Ấu trùng giun tròn mạch não khi xâm nhập có thể di chuyển lên hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng não tăng bạch cầu ái toan với các biểu hiện đau đầu dữ dội, cứng gáy, co giật và hôn mê. Trong khi đó, sán lá phổi có thể gây tổn thương mô phổi với các biểu hiện ho kéo dài, ho ra máu và tức ngực. Quá trình nhiễm ký sinh trùng thường diễn tiến âm thầm ở giai đoạn đầu, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với các bệnh lý nội khoa thông thường, dẫn đến chậm trễ trong việc thăm khám và điều trị.

Quy trình làm sạch bùn nhớt ở ốc đúng cách

Để bảo đảm an toàn thực phẩm khi thưởng thức các món ốc, quy trình sơ chế sạch đóng vai trò tiên quyết nhằm loại bỏ bùn đất, tạp chất và giảm tải lượng vi sinh vật bám dính bên ngoài.

Sau khi mua ốc tươi sống về, nên ngâm ốc trong nước vo gạo, nước sạch có thả vài lát ớt tươi hoặc ngâm cùng nước có đặt vật dụng kim loại trong khoảng từ ba đến năm tiếng. Phương pháp này kích thích ốc nhả sạch bùn cát, nhớt và chất thải từ sâu trong đường tiêu hóa. Sau thời gian ngâm, cần dùng bàn chải chà kỹ vỏ ngoài của ốc dưới vòi nước chảy nhiều lần cho đến khi nước rửa hoàn toàn trong. Đối với các loại ốc to, có thể ngâm thêm với một chút giấm loãng hoặc muối hạt trong vài phút rồi xả lại thật sạch trước khi đem chế biến nhiệt.

Nguyên tắc nấu chín để tiêu diệt ấu trùng giun sán

Nhiệt độ cao là biện pháp duy nhất giúp tiêu diệt triệt để ấu trùng giun sán và các vi khuẩn gây bệnh ký sinh trong ốc. Nhiều người có thói quen ăn ốc luộc vừa chín tới hoặc nướng sơ vì sợ thịt ốc bị dai, nhưng đây lại là nguyên nhân chính dẫn đến nhiễm ký sinh trùng.

Khi luộc hoặc hấp ốc, cần đun nước sôi bùng lên và duy trì nhiệt độ sôi tối thiểu từ mười đến mười lăm phút tùy kích cỡ của ốc, đảm bảo nhiệt lượng truyền sâu vào phần trung tâm thịt ốc. Vỏ ốc mở bung và mày ốc rụng ra là dấu hiệu bên ngoài, nhưng thịt ốc cần đạt độ chín săn hoàn toàn bên trong. Đối với các món ốc xào, ốc sốt hoặc nướng, nên luộc sơ ốc trước rồi mới chế biến tiếp để đảm bảo phần thịt dày đã được tiệt trùng hoàn toàn. Tuyệt đối không ăn gỏi ốc sống, ốc tái chanh hay ốc nướng lòng đào dưới bất kỳ hình thức nào.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho các chẩn đoán hoặc chỉ định y khoa chuyên sâu. Các phương pháp dân gian như ngâm rượu, ăn kèm tỏi ớt hay vắt chanh không có khả năng diệt ký sinh trùng trong ốc. Nếu bạn có biểu hiện sốt, đau bụng, rối loạn tiêu hóa, vàng da hoặc đau đầu sau khi ăn các món ốc, hãy đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được xét nghiệm và hướng dẫn điều trị chuẩn xác. Không tự ý mua thuốc tẩy giun sán khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Ăn ốc là thói quen ẩm thực phổ biến, nhưng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng hoàn toàn có thể xảy ra nếu ăn ốc tái hoặc chế biến sai cách. Để bảo vệ bản thân và gia đình, bạn nên lựa chọn ốc tươi sống, sơ chế thật sạch và nấu chín kỹ ở nhiệt độ cao. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau khi ăn ốc, hãy sớm đến các cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.