Ăn hải sản bị đau bụng: Nguyên nhân thường gặp và cách xử trí đúng

Ăn hải sản bị đau bụng

Đau bụng do ăn hải sản là hiện tượng kích thích đường tiêu hóa xảy ra sau khi tiêu thụ các loài động vật thủy sản có vỏ hoặc cá biển. Phản ứng này có thể diễn ra rất nhanh sau vài phút hoặc xuất hiện muộn hơn sau nhiều giờ tùy thuộc vào cơ chế gây bệnh. Người gặp tình trạng này thường cảm thấy co thắt cơ trơn ống tiêu hóa, cảm giác chướng bụng, ợ hơi, buồn nôn hoặc mót rặn.

Về mặt sinh lý, hải sản là nhóm thực phẩm giàu protein, axit béo và vi chất dinh dưỡng, nhưng cũng là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển nếu khâu bảo quản không đạt chuẩn nhiệt độ lạnh. Bên cạnh đó, một số loài sinh vật biển tự tích tụ độc tố sinh học qua chuỗi thức ăn mà nhiệt độ nấu nướng thông thường không thể phá hủy hoàn toàn. Khi các yếu tố lạ này xâm nhập, niêm mạc dạ dày và ruột sẽ tăng co bóp để tống xuất chất kích ứng ra ngoài, gây nên cơn đau bụng.

Các nguyên nhân phổ biến gây khó chịu tiêu hóa khi ăn hải sản

Cơn đau bụng sau bữa ăn hải sản có thể bắt nguồn từ nhiều cơ chế khác nhau. Nguyên nhân hay gặp nhất là nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng do ăn phải hải sản tươi sống hoặc nấu chưa chín kỹ, phổ biến như vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus, Salmonella hoặc virus Norovirus tồn tại trong hàu, nghêu, sò. Các vi sinh vật này tấn công niêm mạc ruột gây viêm ruột cấp tính, co thắt và tiêu chảy.

Nguyên nhân thứ hai liên quan đến ngộ độc histamine, thường xảy ra khi ăn các loại cá biển bảo quản kém như cá thu, cá ngừ. Thịt cá bị vi khuẩn chuyển hóa histidine thành histamine nồng độ cao, kích thích nhu động ruột co bóp dồn dập. Ngoài ra, dị ứng hải sản cũng là yếu tố quan trọng, xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm protein trong hải sản như tropomyosin là dị nguyên, giải phóng hóa chất trung gian gây đau bụng kèm nổi mề đay. Cuối cùng, hệ tiêu hóa quá tải đạm hoặc không dung nạp dinh dưỡng cũng có thể gây co thắt nhẹ ở người có cơ địa ruột kích thích.

Phân biệt đau bụng do rối loạn tiêu hóa và ngộ độc hải sản

Để có hướng xử lý thích hợp, người bệnh cần phân biệt giữa tình trạng rối loạn tiêu hóa cơ năng nhẹ và ngộ độc thực phẩm nặng. Với trường hợp kích ứng nhẹ do ăn quá nhiều đạm hoặc lạnh bụng, cơn đau thường âm ỉ, không tăng dần theo thời gian, có thể giảm bớt sau khi đi tiêu và không đi kèm sốt hay hạ huyết áp. Người bệnh vẫn tỉnh táo và giữ được lượng nước cần thiết qua đường uống.

Ngược lại, nếu bị ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm trùng đường ruột nặng, cơn đau bụng thường quặn thắt dữ dội theo từng cơn ngắn, đi kèm nôn ói liên tục, tiêu chảy phân lỏng nhiều lần và sốt nóng. Trường hợp ngộ độc độc tố sinh học thần kinh hoặc ngộ độc histamine nặng, người bệnh còn có thể xuất hiện cảm giác tê môi, ngứa ran quanh miệng, choáng váng, đỏ bừng mặt hoặc khó thở. Khi thấy các biểu hiện lan rộng ngoài đường tiêu hóa, đó là dấu hiệu của ngộ độc toàn thân hoặc phản vệ cần can thiệp y tế khẩn cấp.

Các bước chăm sóc và xử trí ban đầu tại nhà khi bị đau bụng

Khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng đau bụng sau bữa hải sản, nguyên tắc quan trọng nhất là tạo điều kiện cho đường ruột nghỉ ngơi. Người bệnh nên ngừng ăn toàn bộ các thực phẩm khó tiêu, đồ dầu mỡ, sữa hoặc các món cay nóng. Không nên cố gắng nén cơn nôn nếu cơ thể đang muốn tống xuất thức ăn ôi thiu ra ngoài một cách tự nhiên.

Bù nước và điện giải là bước quan trọng hàng đầu để phòng ngừa kiệt sức do tiêu chảy hoặc nôn mửa. Có thể sử dụng dung dịch oresol pha đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất, uống từng ngụm nhỏ cách nhau vài phút. Ngoài ra, nước ấm, nước gừng ấm hoặc cháo loãng nấu chút muối cũng giúp làm dịu cảm giác co thắt vùng bụng và hỗ trợ hồi phục niêm mạc dạ dày. Người chăm sóc cần theo dõi sát tần suất đi ngoài, màu sắc chất nôn và mức độ đau để kịp thời đưa người bệnh đi khám khi tình trạng không thuyên giảm.

Những sai lầm phổ biến cần tránh khi bị đau bụng do ăn hải sản

Một trong những sai lầm nguy hiểm nhất là tự ý sử dụng các loại thuốc cầm tiêu chảy ngay khi vừa đau bụng. Việc dùng thuốc giảm nhu động ruột quá sớm sẽ giữ lại các vi khuẩn độc hại, độc tố sinh học hoặc thức ăn biến chất trong lòng ruột, khiến tình trạng nhiễm độc ngấm sâu vào máu và diễn tiến trầm trọng hơn.

Bên cạnh đó, việc tự ý uống thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau chống viêm mà không có chỉ định từ bác sĩ cũng có thể làm loét niêm mạc dạ dày và che lấp các dấu hiệu cấp cứu ngoại khoa như viêm ruột thừa hay thủng tạng. Áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như uống nước lá chát không rõ nguồn gốc, uống giấm đậm đặc hoặc đắp thuốc nam lên bụng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nhiễm khuẩn thứ phát. Người bệnh chỉ nên dùng các biện pháp bù dịch lành tính và thăm khám chuyên khoa khi cơn đau kéo dài.

Lưu ý an toàn

Không tự ý mua các loại thuốc kháng sinh hay thuốc chống tiêu chảy khi chưa có hướng dẫn y tế. Cần đến ngay bệnh viện hoặc phòng khám đa khoa nếu cơn đau bụng dữ dội không dứt, xuất hiện sốt cao trên 38,5 độ C, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có lẫn nhầy máu. Đặc biệt, nếu có dấu hiệu phản vệ như khó thở, sưng nề mí mắt, môi hoặc tụt huyết áp, cần gọi cấp cứu khẩn cấp để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Đau bụng sau khi ăn hải sản là phản ứng thường gặp nhưng không nên chủ quan vì có thể do ngộ độc hoặc dị ứng thực phẩm. Việc bù nước đúng cách, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi cẩn thận các biểu hiện của cơ thể là chìa khóa giúp đường tiêu hóa phục hồi an toàn. Hãy chủ động đến gặp bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa khi các triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến phức tạp.