5 bệnh hô hấp thường gặp không nên vội dùng kháng sinh
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khi gặp các triệu chứng ho, sốt, rát họng hay nghẹt mũi, nhiều người thường tự ý mua thuốc kháng sinh với mong muốn nhanh khỏi bệnh. Tuy nhiên, phần lớn bệnh lý hô hấp thường gặp trong cộng đồng do virus gây ra, khiến việc vội vã dùng kháng sinh trở nên hoàn toàn không hiệu quả.
Lạm dụng kháng sinh không giúp rút ngắn đợt bệnh mà còn gây rối loạn tiêu hóa, tăng gánh nặng chuyển hóa và đẩy nhanh nguy cơ kháng kháng sinh. Nhận biết các bệnh hô hấp không nên vội dùng kháng sinh giúp người bệnh chủ động chăm sóc đúng cách và bảo vệ sức khỏe an toàn.
Bệnh hô hấp không nên dùng kháng sinh?
Hệ hô hấp của con người liên tục tiếp xúc với môi trường không khí bên ngoài, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều tác nhân vi sinh vật xâm nhập và gây bệnh. Khi thời tiết giao mùa hoặc sức đề kháng suy giảm, niêm mạc đường thở rất dễ bị viêm nhiễm cấp tính. Trong số các ca nhiễm trùng đường hô hấp trên và dưới ở mức độ nhẹ đến trung bình, tác nhân gây bệnh hàng đầu được ghi nhận là virus, chiếm tỷ lệ áp đảo so với vi khuẩn. Thuốc kháng sinh về mặt dược lý chỉ có cơ chế tác động đặc hiệu lên tế bào vi khuẩn nhằm tiêu diệt hoặc ngăn chặn sự nhân lên của chúng, hoàn toàn không có tác dụng dược lý trên cấu trúc của virus. Vì vậy, việc điều trị các bệnh hô hấp do virus chủ yếu tập trung vào nâng cao thể trạng, điều trị triệu chứng để giảm bớt sự khó chịu và tạo điều kiện tối ưu để hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể tự kiểm soát và đào thải mầm bệnh.
Cảm lạnh thông thường
Cam lanh thong thuong la benh ly nhiem trung duong ho hap tren pho bien nhat, chu yeu do cac chung rhinovirus, coronavirus hoac adenovirus gay ra. Trieu chung dien hinh bao gom nghet mui, chay nuoc mui trong, hắt hoi, dau rat hong nhe va doi khi co sot nhe hoac ho khan. Do can nguyen la virus, thuoc khang sinh hoan toan khong co vai tro rut ngan thoi gian benh hay lam giam muc do kho chiu. Co the nguoi benh thuong tu dao thai virus va phuc hoi sau khoang bay den muoi ngay nho he mien dich tu nhien. Bien phap cham soc chu dao nhat trong giai doan nay la nghi ngoi tai noi thoang khi, giu am co the, uong du nuoc am va nho mui bang dung dich nuoc khoang hoac nuoc muoi sinh ly de lam sach chat nhay. Nguoi benh co the dung paracetamol de giam sot hoac giam dau dau khi that su can thiet, tuyet doi khong tu mua khang sinh uong du phong bien chung vi dieu nay khong giup ngan ngua boi nhiem ma con de gay roi loan tieu hoa.
Bệnh cúm mùa
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm A hoặc cúm B gây ra, lây qua giọt bắn hô hấp. Bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt cao, rét run, đau mỏi cơ toàn thân, mệt mỏi nhiều, kèm ho khan và đau rát họng. Kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus cúm. Với người khỏe mạnh mắc thể nhẹ, chăm sóc chủ yếu là nghỉ ngơi, uống nhiều nước, ăn đủ chất và dùng thuốc hạ sốt, giảm đau khi có chỉ định phù hợp. Thuốc kháng virus chỉ được bác sĩ cân nhắc sớm cho các nhóm nguy cơ chuyển nặng như người cao tuổi, phụ nữ có thai hoặc người có bệnh nền mạn tính. Tự ý dùng kháng sinh không giúp hạ sốt do cúm mà còn làm tăng tác dụng phụ lên gan, thận và đường tiêu hóa.
Viêm phế quản cấp tính không biến chứng
Viêm phế quản cấp tính ở người khỏe mạnh có hơn 90% trường hợp bắt nguồn từ virus như virus hợp bào hô hấp, parainfluenza hoặc virus cúm. Tình trạng viêm niêm mạc phế quản gây ho dai dẳng từ 1 đến 3 tuần, có thể tiết đờm trong, trắng đục hoặc ngả vàng xanh do xác bạch cầu thoái hóa. Đờm đổi màu không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn và không phải chỉ định để tự mua kháng sinh. Các hướng dẫn y khoa khuyến cáo không dùng kháng sinh thường quy cho viêm phế quản cấp không biến chứng. Người bệnh nên uống nhiều nước ấm để làm loãng đờm, súc họng nước muối, giữ ấm cổ ngực và tránh khói thuốc lá. Kháng sinh chỉ được bác sĩ chỉ định khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn rõ ràng.
Viêm mũi xoang cấp do virus
Viêm mũi xoang cấp thường khởi phát sau một đợt cảm lạnh do virus làm niêm mạc phù nề, gây nghẽn lỗ thông xoang và ứ đọng dịch nhầy. Triệu chứng gồm nghẹt mũi, chảy dịch mũi đặc, giảm khứu giác và cảm giác căng tức vùng trán, má hoặc quanh hốc mắt. Trong 7 đến 10 ngày đầu, bệnh hầu như do virus chi phối và có xu hướng tự thoái lui. Dùng kháng sinh quá sớm không giúp cải thiện tình trạng bít tắc xoang. Người bệnh nên ưu tiên rửa mũi bằng nước muối sinh lý, xông hơi nước ấm để làm thông thoáng đường thở. Kháng sinh chỉ được cân nhắc khi triệu chứng kéo dài liên tục trên 10 ngày không thuyên giảm hoặc bệnh đột ngột nặng lên sau giai đoạn đã bớt sốt.
Viêm họng cấp tính do virus
Viêm họng cấp là tình trạng viêm niêm mạc hầu họng gây rát họng, nuốt đau và ho khan. Đa số các đợt viêm họng cấp ở cả người lớn và trẻ em đều do virus gây ra, thường đi kèm triệu chứng sốt nhẹ, chảy mũi, hắt hơi hoặc khàn tiếng. Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng với các tổn thương niêm mạc do virus. Chỉ định dùng kháng sinh chỉ cần thiết khi viêm họng do liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A, với đặc điểm sốt cao đột ngột, sưng amidan có giả mạc mủ trắng, nổi hạch góc hàm và thường không kèm ho hay chảy mũi. Người bệnh nên súc họng bằng nước muối ấm, uống nước ấm và nghỉ ngơi; chỉ dùng kháng sinh khi có chẩn đoán xác định từ bác sĩ.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của cán bộ y tế. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc chia sẻ thuốc cho người khác. Trong quá trình theo dõi tại nhà, nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như khó thở, thở gấp, đau tức ngực dữ dội, sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt, đờm có lẫn máu hoặc triệu chứng không cải thiện sau bảy đến mười ngày, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Kháng sinh là vũ khí y tế quý giá giúp kiểm soát nhiễm khuẩn nhưng hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus gây bệnh đường hô hấp. Việc nhận diện đúng các bệnh lý hô hấp thường gặp và áp dụng chăm sóc nâng đỡ phù hợp giúp cơ thể tự phục hồi an toàn. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi quyết định dùng thuốc, tuyệt đối không tự ý mua và dùng kháng sinh bừa bãi.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tại sao thuốc kháng sinh không có tác dụng với các đợt cảm cúm thông thường?
Thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng ức chế hoặc tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có khả năng tiêu diệt virus gây bệnh. Đa số bệnh viêm đường hô hấp trên khởi phát do virus, nên việc uống kháng sinh không giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh hay giảm nhẹ triệu chứng.
Dịch mũi hoặc đờm đổi màu vàng xanh có cần dùng kháng sinh ngay không?
Màu sắc của đờm hoặc dịch mũi phản ánh sự hiện diện của tế bào bạch cầu và xác tế bào miễn dịch trong phản ứng viêm tự nhiên, không phải là bằng chứng chắc chắn của nhiễm khuẩn. Do đó, người bệnh không nên tự ý mua kháng sinh chỉ vì thấy đờm chuyển màu xanh hoặc vàng.
Việc tự ý uống thuốc kháng sinh bừa bãi gây ra những tác hại gì?
Tự ý sử dụng kháng sinh khi không cần thiết làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh trong cộng đồng, gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột dẫn đến tiêu chảy, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ dị ứng thuốc hoặc sốc phản vệ nguy hiểm mà không đem lại lợi ích điều trị.
Nếu được bác sĩ kê đơn kháng sinh thì người bệnh nên uống trong bao lâu?
Thời gian dùng thuốc kháng sinh phụ thuộc vào loại vi khuẩn, vị trí ổ nhiễm khuẩn và phác đồ do bác sĩ chỉ định. Người bệnh phải tuân thủ đúng số ngày được kê đơn, tuyệt đối không tự ý dừng thuốc sớm dù triệu chứng đã thuyên giảm rõ rệt.
Những biện pháp hỗ trợ nào giúp giảm khó chịu khi mắc bệnh hô hấp do virus?
Người bệnh có thể súc họng bằng nước muối sinh lý, nhỏ mũi làm sạch đường thở, uống nhiều nước ấm, bổ sung dinh dưỡng đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý. Nếu sốt cao hoặc đau rát họng nhiều, có thể sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau thông thường theo hướng dẫn y tế.
