Ba dạng chốc lở nguy hiểm ở trẻ em và những điều cha mẹ cần biết

Chốc lở ở trẻ em là gì?

Chốc lở ở trẻ em là tình trạng nhiễm trùng nông tại da do vi khuẩn gây ra, phổ biến nhất là tụ cầu vàng Staphylococcus aureus và liên cầu khuẩn Streptococcus pyogenes, hoặc có thể do sự phối hợp của cả hai tác nhân này. Bệnh thường bùng phát vào mùa hè thu khi thời tiết nóng ẩm, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi và xâm nhập qua các vết trầy xước nhỏ, vết cắn côn trùng hoặc vùng da bị viêm da cơ địa trước đó.

Ở trẻ em, hệ thống miễn dịch chưa hoàn thiện cùng với lớp sừng bảo vệ da còn mỏng manh khiến mầm bệnh dễ dàng lây lan. Mặc dù nhiều trường hợp tổn thương chỉ ở mức độ nhẹ, chốc lở có thể diễn tiến phức tạp với nhiều dạng lâm sàng khác nhau. Khi độc tố vi khuẩn thâm nhập sâu vào các lớp mô dưới da hoặc phát tán theo đường tuần hoàn, bệnh có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe của trẻ.

Chốc lây không bọng nước và nguy cơ biến chứng cầu thận

Chốc không bọng nước là thể phổ biến nhất, chiếm đa số các ca bệnh chốc lở ở trẻ nhỏ. Thương tổn ban đầu thường xuất hiện quanh mũi, miệng hoặc các vùng da hở dưới dạng những nốt đỏ nhỏ rồi nhanh chóng chuyển thành mụn nước li ti. Các mụn này rất dễ vỡ ra, giải phóng dịch mủ vàng rồi khô lại thành lớp vảy tiết dày màu vàng mật ong đặc trưng bám chặt trên nền da đỏ.

Mặc dù tổn thương thường chỉ khu trú ở lớp nông thượng bì, tình trạng ngứa ngáy dữ dội khiến trẻ gãi liên tục, làm phát tán vi khuẩn liên cầu hoặc tụ cầu sang nhiều vị trí lành khác trên cơ thể. Mối nguy hiểm tiềm tàng lớn nhất của thể này khi nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A là nguy cơ kích hoạt biến chứng viêm cầu thận cấp sau nhiễm liên cầu. Nếu cha mẹ chủ quan không điều trị triệt để ổ nhiễm khuẩn ngoài da, độc tố vi khuẩn có thể ảnh hưởng nặng nề đến chức năng lọc của cầu thận ở trẻ.

Chốc bọng nước diện rộng và hội chứng bong vảy da do tụ cầu

Chốc bọng nước thường do các chủng tụ cầu vàng sản sinh độc tố làm tróc vảy da gây nên, hay gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Bệnh khởi phát bằng các bọng nước chứa dịch trong, sau đó dịch nhanh chóng chuyển đục chứa mủ. Khác với thể chốc thông thường, bọng nước của thể này có kích thước lớn hơn, màng bọng nước chùng và tồn tại nhiều ngày trước khi vỡ.

Khi bọng nước vỡ ra sẽ để lại nền da trợt đỏ, ẩm ướt, xung quanh có viền vảy mỏng dễ bong. Do lớp biểu bì bị bóc tách diện rộng, hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể trẻ bị suy giảm nghiêm trọng. Nguy cơ đáng lo ngại nhất là vi khuẩn xâm nhập sâu vào dòng máu dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, hoặc tiến triển thành hội chứng bong vảy da do tụ cầu khiến da đỏ rực, trợt lột từng mảng khắp toàn thân kèm theo tình trạng sốt cao, mất dịch và rối loạn điện giải đe dọa tính mạng.

Chốc loét ăn sâu trung bì có nguy cơ hoại tử và tạo sẹo

Chốc loét là một thể lâm sàng nặng và sâu của bệnh chốc lở, xảy ra khi vi khuẩn xuyên qua toàn bộ lớp thượng bì xâm lấn sâu xuống trung bì da. Bệnh thường khởi phát từ một tổn thương chốc ban đầu hoặc trên nền các vết côn trùng cắn, trầy xước da nhưng bị bội nhiễm nặng do vệ sinh kém, suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch.

Thương tổn bắt đầu bằng bọng nước hoặc mụn mủ sâu có viền viêm đỏ cứng xung quanh. Sau khi vỡ, tổn thương đóng vảy dày màu nâu đen, cứng chắc. Khi cạy lớp vảy này sẽ để lại vết loét sâu hình chén, đáy loét bẩn có mủ, mép bờ dựng đứng gồ ghẹo. Dạng chốc này đặc biệt nguy hiểm vì tiến triển chậm, rất khó lành và chắc chắn để lại sẹo sâu gây mất thẩm mỹ. Không những thế, vi khuẩn từ ổ loét trung bì rất dễ lan theo đường bạch huyết gây viêm hạch, viêm mô tế bào hoặc thâm nhập vào các cơ quan nội tạng.

Cách chăm sóc vệ sinh da phòng ngừa bệnh chốc lây lan

Để ngăn ngừa các dạng chốc lở tiến triển nặng, phụ huynh cần đặc biệt chú ý chăm sóc vệ sinh da hằng ngày cho trẻ. Hãy tắm rửa cho trẻ bằng nước ấm sạch mỗi ngày, giữ da khô thoáng, thường xuyên cắt ngắn móng tay để hạn chế tối đa việc trẻ cào gãi làm xước da tạo ngõ vào cho vi khuẩn. Các vết thương trầy xước nhỏ hay nốt côn trùng đốt cần được sát khuẩn nhẹ nhàng ngay từ đầu.

Đối với trẻ đã có nốt chốc lở, cần giặt riêng quần áo, khăn mặt, ga trải giường bằng xà phòng và phơi dưới ánh nắng mặt trời, đồng thời khử khuẩn đồ chơi thường xuyên. Tuyệt đối không cho trẻ cào gãi nốt vảy hay dùng chung vật dụng cá nhân với các thành viên khác trong gia đình để ngăn chặn vòng lây lan rộng ra cộng đồng hoặc tái nhiễm trở lại.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám ngay

Phụ huynh không được chủ quan tự điều trị tại nhà khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo bệnh đang diễn tiến nguy hiểm. Cần nhanh chóng đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc nhi khoa khi quan sát thấy các bọng nước lan rộng nhanh, vết trợt xuất hiện ở nhiều nếp gấp cơ thể, hoặc vết loét sâu rỉ dịch mủ hôi.

Đặc biệt, nếu trẻ có các biểu hiện toàn thân đi kèm như sốt cao, li bì, mệt mỏi, bỏ bú, vùng da xung quanh nốt chốc sưng nề đỏ đau lan rộng, sưng đau hạch bạch huyết cổ hoặc bẹn, hay trẻ tiểu ít và nước tiểu có màu sẫm như nước chè, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức. Đây là những chỉ dấu nghiêm trọng cảnh báo nhiễm trùng lan sâu hoặc ảnh hưởng đến các cơ quan nội tạng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ chuyên môn. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh uống, không dùng thuốc bôi corticoid hoặc đắp các loại lá cây, thuốc bột tự chế lên tổn thương chốc của trẻ vì có thể gây loét sâu, bội nhiễm và nhiễm độc da. Khi nghi ngờ trẻ mắc bệnh, việc thăm khám tại cơ sở y tế là biện pháp an toàn duy nhất để có phác đồ can thiệp phù hợp.

Tóm tắt

Chốc lở ở trẻ em tuy là bệnh ngoài da thường gặp nhưng tuyệt đối không nên xem nhẹ, nhất là các thể bọng nước diện rộng hay chốc loét ăn sâu. Sự chủ động quan sát nốt thương tổn, giữ vệ sinh thân thể cẩn thận và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời chính là biện pháp tốt nhất giúp bảo vệ làn da của trẻ, ngăn ngừa sẹo xấu và phòng tránh hiệu quả các biến chứng nhiễm trùng toàn thân nguy hiểm.