10 nguyên nhân gây ô nhiễm không khí trong nhà bạn cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Không gian kín trong nhà tưởng chừng là nơi an toàn nhất nhưng thực tế lại có thể tích tụ lượng lớn chất gây ô nhiễm, bụi mịn và các khí độc hại. Những hoạt động sinh hoạt quen thuộc như nấu nướng, dọn dẹp hay sử dụng thiết bị làm mát nếu không đúng cách đều góp phần làm suy giảm chất lượng không khí một cách âm thầm.
Hiểu rõ các nguyên nhân gây ô nhiễm không khí trong nhà giúp mỗi gia đình chủ động loại bỏ nguồn phát thải, thanh lọc không gian sống và ngăn ngừa các bệnh lý mạn tính về đường hô hấp cho các thành viên.
Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí trong nhà là gì?
Ô nhiễm không khí trong nhà là tình trạng chất lượng không khí bên trong các công trình nhà ở, văn phòng bị suy giảm nghiêm trọng do sự hiện diện của các chất ô nhiễm vật lý, hóa học và sinh học. Các tác nhân này tồn tại dưới dạng bụi mịn kích thước siêu nhỏ, các loại khí độc hại không màu, hơi dung môi bay hơi từ vật liệu và hàng triệu vi sinh vật trôi nổi tự do. Khác với không gian mở ngoài trời có sự đối lưu gió tự nhiên và ánh nắng mặt trời giúp phân tán chất bẩn, không gian trong nhà thường khép kín để sử dụng máy lạnh hoặc tránh tiếng ồn. Điều này vô tình biến ngôi nhà thành một khoang chứa kín lưu giữ các hạt ô nhiễm với nồng độ đậm đặc gấp nhiều lần bên ngoài, tác động trực tiếp và thường xuyên lên hệ hô hấp của các thành viên trong gia đình.
Khói thuốc lá và thói quen đốt hương nến trong phòng kín
Khói thuốc lá là nguồn phát tán chất độc nguy hiểm bậc nhất trong không gian kín, giải phóng hàng nghìn hợp chất hóa học có hại, bao gồm hắc ín, nicotine và các chất gây tổn thương tế bào. Ngay cả khi không hút trực tiếp, các hạt khói thuốc vẫn bám dai dẳng vào rèm cửa, ghế đệm và tường nhà trong nhiều tháng, liên tục phát tán vào bầu không khí gia đình. Bên cạnh đó, thói quen thắp nhang, đốt trầm hương hay thắp nến thơm thường xuyên cũng tạo ra lượng lớn bụi mịn PM2.5 và khí carbon monoxide do quá trình cháy không hoàn toàn. Các sản phẩm này khi đốt cháy âm ỉ trong phòng kín làm sụt giảm nồng độ oxy, kích thích mạnh niêm mạc đường thở, gây ho khan, cay mắt và làm gia tăng nguy cơ khởi phát cơn khó thở cấp tính ở những người có sẵn bệnh lý viêm phế quản mạn tính hoặc hen suyễn.
Khí thải từ quá trình đun nấu và hóa chất tẩy rửa bay hơi
Các hoạt động nấu nướng hàng ngày, đặc biệt là chiên rán ở nhiệt độ cao hoặc sử dụng bếp than, bếp củi và bếp gas không có máy hút mùi, là nguồn giải phóng lượng lớn khí nitrogen dioxide cùng các hạt dầu mỡ lơ lửng. Khí đốt khi không cháy hết sẽ sinh ra carbon monoxide, một loại khí không màu, không mùi nhưng làm giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu trong máu. Trong khi đó, việc sử dụng các hóa chất tẩy rửa gia dụng, nước xịt phòng nhân tạo, keo dán gỗ và sơn tường mới lại làm phát tán nồng độ cao các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi như formaldehyde và benzene. Những chất bay hơi này gây kích ứng đường hô hấp trên, khiến mắt ngứa rát, đau đầu, chóng mặt và nếu tiếp xúc kéo dài có thể gây suy giảm chức năng miễn dịch cùng nhiều rối loạn sức khỏe mạn tính.
Bào tử nấm mốc và mạt bụi nhà phát triển do độ ẩm cao
Độ ẩm không khí trong nhà cao trên mức sáu mươi phần trăm tạo điều kiện lý tưởng cho nấm mốc và vi khuẩn sinh sôi tại các góc tường ẩm, chân rèm, bồn rửa và thảm trải sàn. Khi nấm mốc phát triển, chúng liên tục giải phóng hàng triệu bào tử siêu nhỏ cùng độc tố nấm vào không khí, dễ dàng xâm nhập sâu vào các phế nang khi hít thở. Song song đó, mạt bụi nhà ẩn náu bên trong nệm, chăn gối và ghế sofa là nguyên nhân hàng đầu kích hoạt các phản ứng dị ứng hô hấp. Các dị nguyên này gây nên tình trạng nghẹt mũi, hắt hơi liên tục, ngứa mắt và làm bùng phát cơn hen suyễn phế quản, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc những người đang gặp tình trạng suy giảm miễn dịch.
Dị nguyên từ thú cưng và hệ thống điều hòa không được vệ sinh
Lông rụng, tế bào biểu bì chết và nước bọt khô của chó, mèo hay các vật nuôi có lông chứa những protein dị ứng rất nhẹ, dễ dàng lơ lửng nhiều giờ trong không khí trước khi lắng xuống các bề mặt vật dụng. Khi thành viên trong gia đình hít phải các dị nguyên này, hệ miễn dịch có thể phản ứng quá mức gây viêm kết mạc dị ứng hoặc viêm xoang. Ngoài ra, việc không vệ sinh và bảo dưỡng màng lọc của máy điều hòa nhiệt độ, máy quạt thông gió định kỳ sẽ biến các thiết bị này thành ổ tích tụ bụi bẩn, vi khuẩn Legionella và nấm mốc. Khi thiết bị vận hành, luồng gió cưỡng bức sẽ thổi ngược các hạt bụi bẩn và vi sinh vật gây hại này trực tiếp vào không gian hít thở của cả gia đình.
Khí độc từ vật liệu nội thất và đất đá nền móng
Đồ nội thất chế tạo từ gỗ công nghiệp ép dán bằng keo urea-formaldehyde kém chất lượng có thể liên tục nhả khí độc ra không gian sống suốt nhiều năm sau khi lắp đặt. Bên cạnh đó, các vật liệu xây dựng cũ chứa sợi khoáng amiang nếu bị nứt vỡ hoặc bào mòn sẽ giải phóng các vi sợi lơ lửng trong không khí, nếu hít phải lâu ngày có nguy cơ gây xơ hóa phổi và ung thư màng phổi. Ở một số khu vực địa chất đặc thù, khí phóng xạ tự nhiên radon từ lòng đất và đá nền có thể thẩm thấu qua các vết nứt ở sàn nhà, móng nhà hoặc đường ống nước ngầm để tích tụ trong các tầng hầm và phòng kín. Việc tiếp xúc lâu dài với radon trong môi trường thiếu thông khí là một trong những căn nguyên hàng đầu làm tổn thương mô phổi.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục phổ thông nhằm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe gia đình và không thay thế cho các chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Khi các thành viên trong nhà xuất hiện những triệu chứng như khó thở dữ dội, tức ngực, ho dai dẳng ra máu hoặc các cơn khò khè tái phát liên tục, cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa Hô hấp kiểm tra và can thiệp kịp thời.
Tóm tắt
Ô nhiễm không khí trong nhà là mối đe dọa thầm lặng nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu hiểu rõ các nguồn phát thải. Chủ động thông gió, kiểm soát độ ẩm và lựa chọn vật dụng ít hóa chất độc hại sẽ giúp thanh lọc môi trường sống. Hãy duy trì không gian sống sạch sẽ và tham khảo ý kiến bác sĩ khi gặp các biểu hiện hô hấp kéo dài.
Nguồn tham khảo
- Chemistry, Emission Control, Radioactive Pollution and Indoor Air Quality: Indoor Air Quality. Volatile Organic Compounds: Sources, Sampling and Analysis
- Polygence: Comprehensive Analysis of Volatile Organic Compounds (VOCs) and Particulate Matter (PM) in Indoor air: Effects of Nano-layering VOCs using Catalytic Metal Oxides
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Tại sao không khí trong nhà kín lại có thể ô nhiễm hơn ngoài trời?
Không khí trong phòng kín có thể ô nhiễm gấp hai đến năm lần ngoài trời do chất thải tích tụ từ khói bếp, hóa chất bay hơi và nấm mốc mà không được lưu thông ra bên ngoài.
Trồng cây cảnh trong phòng có làm sạch hoàn toàn không khí không?
Có thể đặt các loại cây như lưỡi hổ, lan ý hoặc trầu bà để hỗ trợ trao đổi khí, nhưng hiệu quả lọc khí độc không thể thay thế việc mở cửa thông gió định kỳ.
Đốt hương muỗi hay nhang trầm có gây hại cho đường hô hấp không?
Hương muỗi và nhang khi cháy âm ỉ giải phóng lượng lớn bụi mịn PM2.5, khí carbon monoxide cùng các hydrocacbon thơm gây kích ứng niêm mạc mũi họng và phế quản.
Sử dụng máy lọc không khí gia đình có thật sự hiệu quả không?
Máy lọc không khí trang bị màng lọc HEPA và than hoạt tính giúp giữ lại bụi mịn, lông thú và hấp phụ mùi hóa chất, mang lại lợi ích tốt cho người bị viêm mũi dị ứng hoặc hen suyễn.
Làm thế nào để thông gió nhà ở đúng cách khi sống tại đô thị?
Nên mở các cửa sổ đối diện nhau ít nhất hai lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng mười lăm đến ba mươi phút để tạo luồng gió đối lưu đẩy khí tù đọng ra ngoài.
